Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος μέσα από τα μάτια των εικαστικών στο πέρασμα του χρόνου.

Στο σύντομο χρόνο που είχα στη διάθεσή μου να ετοιμάσω την παρούσα εισήγηση, δεν πρόλαβα να προβληματιστώ για το θέμα που θα σας ανέπτυσσα, καθώς μέσα στις αυξημένες υποχρεώσεις μου ως μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής, ο προβληματισμός θα αποτελούσε σπατάλη χρόνου εις βάρος της προσωπικής σχέσης που έχω αναπτύξει με το τιμώμενο πρόσωπο, από την εποχή κιόλας που κατέγραφα το μουσειακό υλικό του Μουσείου Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων (1991), το αρχειακό υλικό του Μουσείου Ξενόπουλου (1998) και συμμετείχα σε δημοσιεύσεις (στα Επτανησιακά Φύλλα, Αφιέρωμα στο Γ.Ξ., τόμος ΚΛ, 3-4, Φθινόπωρο – Χειμώνας 2001, Ζάκυνθος, στο Λογοτεχνικό Ιστορικό & Λαογραφικό Ημερολόγιο «Ζάκυνθος» 2001 & 2002, επιμέλεια Διονύσης Ν. Μουσμούτης, στον  τιμητικό τόμο  «Φιόρα Τιμής» για τον Μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσόστομο Β΄ Συνετό, Ζάκυνθος 2009 για τα χειρόγραφα του Γρηγορίου Ξενόπουλου από τη "δωρεά Σταματίου Δέγλερη" στο αρχείο του Μουσείου Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων), σε ανακοινώσεις στον τοπικό τύπο («Τέσσερα Γράμματα από τα Χιονισμένα βουνά της Αλβανίας και μια διαχρονική Αθηναϊκή Επιστολή του Γρηγορίου Ξενόπουλου, από το Αρχείο του Μουσείου Γρηγορίου Ξενοπούλου», -«ΕΡΜΗΣ», 28/10/1999,  «Η έκθεση για τα 50 χρόνια από το θάνατο του Γρ. Ξενόπουλου στο Μουσείο Σολωμού», «ΗΜΕΡΑ ΤΣΗ ΖΑΚΥΘΟΣ», 20/11/2001) και σε ομιλίες (Ο προσκοπισμός μέσα στο έργο  του Γρηγορίου Ξενόπουλου. Ομιλία στην Ομάδα Συνεργασίας Παλαιών Οδηγών Ζακύνθου, Αίθουσα της Λέσχης «Ο Ζάκυνθος», Σάββατο 28 Γενάρη, 2012).

Επέλεξα λοιπόν μέσα στο διάστημα των 16 χρόνων που μεσολάβησαν από το συνέδριο με θέμα «Γρηγόριος Ξενόπουλος: 50 χρόνια μετά το θάνατό του… Συμβολή στην έρευνα του έργου του», που διοργάνωσε η Εταιρία Μελέτης, Έρευνας και Προαγωγής Πολιτισμού «Πλατύφορος», σε συνεργασία με το Κέντρο Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου και το Ελληνικό Pen Club, στο νησί μας, από 16-18 Νοεμβρίου 2001, να συμπληρώσω την παλαιότερη ανακοίνωσή μου, με θέμα: «Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος μέσα από την εικόνα και το βλέμμα του εικαστικού καλλιτέχνη», αισθανόμενη απόλυτα ευγνώμων για τη συμμετοχή στις δύο σημαντικές επετείους του συγγραφέα στο νησί μας και εξετάζοντας την αλλοτινή μου προβληματική.

Από την άλλη, η Έκθεση Ζωγραφικής, με θέμα "Γρηγόριος Ξενόπουλος: 150 χρόνια από τη γέννησή του", που φιλοξενείται μέχρι 30 Δεκέμβρη στο Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων και οργάνωσε η Περιφερειακή Ενότητα Ζακύνθου, με διευκόλυνε, με προκάλεσε και αν θέλετε με έκανε να ξανασκεφτώ τα συμπεράσματα της προ δεκαεξαετίας τοποθέτησής μου αναφορικά με τον τρόπο που οι εικαστικοί αποτυπώνουν τη μορφή του.

   Οι αλλοτινές παραδοχές ωστόσο: «ότι η όραση έρχεται πριν από τις λέξεις και ποτέ μα ποτέ δεν μπορεί να ταυτιστεί το εικαστικό δημιούργημα με την περιγραφή του», και: «ότι ο καθένας από μας βλέπει πάντα με τον τρόπο που θέλει να δει», είναι διαχρονικές και με βγάζει από τη δύσκολη θέση να σας παρουσιάσω τα καινούργια έργα που φιλοτεχνήθηκαν με θέμα τον Γ.Ξ. ξεκομμένα από την υποκειμενική σας πρόσληψη.

Αναζητώ ωστόσο τις γέφυρες με εκείνα τα έργα, προσπαθώντας παράλληλα να διερευνήσω το βαθμό επιρροής του Ξ. σήμερα στον ιδιαίτερο χώρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά και το κατά πόσο εκείνα τα έργα τέχνης αποτέλεσαν την απαρχή για τα σημερινά.

Έτσι θα προσπαθήσω να σας τα παρουσιάσω συγκριτικά, καταλύοντας σχολές, τεχνικές και γιατί όχι και ηλικιακές διαφορές και εκφραστικές αδυναμίες των επιμέρους έργων. Θα σας δείξω λοιπόν έργα χαρακτικής, ζωγραφικής, σχέδια, και γελοιογραφίες, αναφέροντάς σας ονομαστικά τους τότε και σήμερα εικαστικούς, εξαιρώντας την γλυπτική, που είχα παρουσιάσει τότε, καθώς στην τρέχουσα έκθεση δεν υπάρχει έργο που να ανήκει σ’ αυτή την έκφανση της εικαστικής  γλώσσας. (Το ανάτυπο βέβαια είναι στη διάθεση όποιου ενδιαφέρεται να γνωρίσει ποιους γλύπτες είχα εντοπίσει τότε, αλλά και η ηλεκτρονική μορφή της εισήγησης).

Τύχη αγαθή η επανεμφάνιση της Χαρακτικής στην Έκθεση μέσα από τη χθεσινή κιόλας δωρεά του κ. Διονύση Σέρρα προς το Μουσείο.

                                                  Πρόκειται για την ίδια χαρακτική απεικόνιση, αλλά σε μικρότερη διάσταση (73χ49 εκ. με το πλαίσιο), που είχε παρουσιαστεί στην προηγούμενη ανακοίνωση από το Μουσείο Ξενόπουλου, την οποία η ίδια είχε δωρίσει το 1999. Εκείνη είχε Νο 386, 1/20, και είναι έργο ενυπόγραφο.

Η Άρια Κομιανού-Κατσιρέα (1938-2015) ανήκει στη γενιά, που η χαρακτική στην Ελλάδα ανοίγεται σε νέες κατευθύνσεις. Από το 1958 μέχρι το 1960 μαθήτεψε κοντά στον Π. Σαραφιανό, ενώ από το 1960-1964 σπούδασε στην Α.Σ.Κ.Τ. χαρακτική με τον Κ Γραμματόπουλο. Στα έργα της, η χαρακτική δεν είναι πλέον «φυλακισμένη» στις μικρές και μεσαίες διαστάσεις. Η προσωπογραφία του Ξενόπουλου έχει σαν αφετηρία της τη γνωστή ρεαλιστική απεικόνιση, δεν σταματά όμως σ’ αυτή.

Η χαράκτρια παίζοντας με το άσπρο - μαύρο, κάνει ένα σουρεαλιστικό παιχνίδι με το χρώμα και καταφέρνει να εμψυχώνει τα σχήματα, κάνοντας τα να ξεπηδούν δυνατά. Επιβάλλει με τον τρόπο της τη μορφή του συγγραφέα Ξενόπουλου, σαν να θέλει να αποτρέψει οποιαδήποτε αντίρρηση πάνω στο θέμα αυτό. Ο Ξενόπουλος είναι συγγραφέας, ζει από τα γραφτά του, στηρίζεται σ’ αυτά, αναπνέει και ζει μέσα τους, και νυν και αεί. Η ατμόσφαιρα είναι ποιητική, ο χώρος ακαθόριστος, η αντίθεση άσπρου-μαύρου τονίζει τον εξπρεσιονισμό της μορφής του. Όπως ανέφερα η Κομιανού ήταν μαθήτρια του Κώστα Γραμματόπουλου. Εδώ βλέπουμε το 

χαρακτικό του Γραμματόπουλου που κόσμησε το εξώφυλλο της Νέας Εστίας, στο αφιέρωμα για τον Ξενόπουλο, το 1951. Η έκδοση προέρχεται από τη Βιβλιοθήκη του Μ.Σ.& Ε.Ζ. Ο Γραμματόπουλος με σπουδές χαρακτικής στην Α.Σ.Κ.Τ. κοντά στο Γ. Κεφαλληνό και ζωγραφικής στο Παρίσι, έχει εικονογραφήσει με ξυλογραφίες περισσότερες από εκατό εκδόσεις. Στο έργο του διακρίνονται οι σπουδές του στη ζωγραφική. Καταφέρνει να δώσει τη μορφή του Ξενόπουλου με μαλακές γραμμές, τρυφερότητα και γλύκα. Στο έργο αυτό διακρίνουμε τις απαρχές για τα αφηρημένα σχήματα, που είναι έτοιμος να καλλιεργήσει αργότερα, εξυψώνοντάς τα σε λυρικά σύμβολα με βάση μια κυβιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, συμβάλλοντας κυρίως στη διαμόρφωση της έγχρωμης ξυλογραφίας.

Το χαρακτικό του Κώστα Γραμματόπουλου, του προικισμένου μαθητή του Γιάννη Κεφαλληνού, αξιοποίησε ζωγραφικά, με γνώση και μεράκι, η ζωγράφος Ελένη Γούναρη, στο πρόγραμμα του Συνεδρίου του ΠΛΑΤΥΦΟΡΟΥ (16-18 Νοεμβρίου 2001). Τα σκίτσα αυτά δώρισε η εικαστικός στο Μουσείο μετά το τέλος της ατομικής της έκθεσης με τίτλο: «ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ», που πραγματοποιήθηκε πέρυσι τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο και αποτελούν τώρα μέρος της μόνιμης συλλογής του Μουσείου.

Το πορτραίτο του Γρηγορίου Ξενόπουλου, που κοσμεί το κάλυμμα και το εξώφυλλο του βιβλίου «Αθανασία κι’ άλλα 24 διηγήματα (1924-1943), έκδοση «Οι Φίλοι του Βιβλίου», που τυπώθηκε το Σεπτέμβρη του 1944, είναι έργο και ξυλογράφημα του χαράκτη και ζωγράφου Δημητρίου Γιαννουκάκη, (1898-1991), που είχε και όλη την καλλιτεχνική επιμέλεια του βιβλίου. Ο Γιαννουκάκης, που σπούδασε ζωγραφική και χαρακτική στην Α.Σ.Κ.Τ. της Δρέσδης και στις Ecoles Libres του Παρισιού, εικονογράφησε πολλά βιβλία και χάραξε γραμματόσημα. Χρησιμοποιώντας με απόλυτη ασφάλεια στοιχεία του ρεαλισμού, μας έδωσε έναν Ξενόπουλο που χαρακτηρίζεται από πυκνή έκφραση και λιτή γραμμή. 

Τα τρία σχέδια με μολύβι της Άριας Κομιανού που δώρισε ο Διον.Σέρρας στο Μ.Σ.&Ε.Ζ., αναπλάθουν τα διδάγματα των δασκάλων της και με μεγάλη πλαστική ποιότητα εμπνέουν τα έργα των νεώτερων δημιουργών. Αυτά τα χαρακτικά και σκίτσα, επηρεάζουν με ελεύθερο μιμητικό ύφος τα έργα των μαθητών, που μετά την επίσκεψή τους στο Μουσείο για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που εκπονείται από το Νοέμβριο, μας κατέθεσαν στα πλαίσια της Έκθεσης.

      

       Και πιστέψτε με, δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψης στο Μουσείο, από την καταγραφή της εμπειρίας των παιδιών μέσα στην τάξη. Με την καθοδήγηση εμπνευσμένων εκπαιδευτικών, τα παιδιά έφτιαξαν έργα πραγματικά αξιόλογα, ολοκληρώνοντας έτσι την μελέτη του έργου του μεγάλου δημιουργού. Ευχαριστίες οφείλω εδώ στους εκπαιδευτικούς Μαρία Καμπίτση, Γιάννη Μπρούζο και Βάσω Σταθοπούλου, που μέσα από την δική τους προτροπή, οι μαθητές απέδωσαν την δική τους άποψη για τη μορφή του σπουδαίου λογοτέχνη.

Στο "Αναμνηστικόν Τεύχος για την Θεατρική Τριακονταετηρίδα του Γρηγορίου Ξενόπουλου 1895-1925", της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων, στη σελ. 67, ο γελοιογράφος Αντώνης Βώττης, αποδίδει προφίλ το συγγραφέα με παραμορφωμένη μύτη, το χαρακτηριστικό μουστάκι και τα γυαλάκια. Ο Βώττης (1890-1970), θεατρικός συγγραφέας και σκιτσογράφος, πρωτοεμφανίστηκε το 1912. Σημαντική είναι και η προσφορά του στην παιδική λογοτεχνία με τη συγγραφή και εικονογράφηση πεζών και έμμετρων κειμένων για παιδιά.

          Μη μου πείτε ότι το συγκεκριμένο κολάζ των παιδιών δεν έχει επηρεαστεί από αυτή τη γελοιογραφία του Βώττη; Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Μουσείο ολοκληρώνεται με επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη και το Αρχείο, όπου τα παιδιά βλέπουν παλιές εκδόσεις έργων του Ξενόπουλου και χειρόγραφά του από τη δωρεά Σταματίου Δέγλερη.

Εδώ βλέπετε την αφιέρωση στην "Θεατρική Εκατονταετηρίδα": "Του αγαπητού μου Μ. Σιγούρου/ μ’ όλη μου την ευγνωμοσύνη/ για την πολύτιμη συμμετοχή/ Γ.Ξενόπουλος/ Αθήναι 1925» και την αφιέρωση από το εσώφυλλο του μυθιστορήματος «Λάουρα, το κορίτσι που σκοτώνει», εκδ. οίκος «Ελευθερουδάκης», εν Αθήναις 1921: «Του αγαπητού μου φίλου/ Μαρίνου Σιγούρου/ Καλό ταξείδι!/ Γ. Ξενόπουλος/ Πάσχα 1921». Στη «Λάουρα» δημοσιεύεται και ένα πορτραίτο του Ξενόπουλου από τον Μίκη Ματσάκη.

Ο Μίκης Ματσάκης, ήταν ζωγράφος και αγιογράφος (1900-;). Σπούδασε στο Παρίσι (1921-1927) και στο Μόναχο. Στο έργο του καταπιάνεται με τα πιο διαφορετικά θέματα, κυρίως όμως παρουσιάζει  ελληνικά τοπία και θάλασσες.

Στην προσωπογραφία του ο Ξενόπουλος παρουσιάζεται σοβαρός, προσηλωμένος στις σκέψεις του. Ίσως τον απασχολούν και τα πάγια οικονομικά του προβλήματα, όπως φαίνεται από την αλληλογραφία που έχει με την κόρη του Ευθαλία, από το αρχείο του Μουσείου Γρηγορίου Ξενόπουλου που μέρος της δημοσιεύετηκε στον ΚΑ’ τόμο, τεύχος 3-4 των «Επτανησιακών Φύλλων», με τίτλο: «Ανέκδοτες επιστολές και σημειώματα του Γρ. Ξενόπουλου προς την κόρη του Ευθαλία Ξενοπούλου-Νατσίου».

       Από τη «Λάουρα» είναι εμπνευσμένο το έργο του Γιώργου Μπράτη, για την οποία ο Ξ. στον πρόλογό του σημειώνει: «Πολλές στον κόσμο προδόθηκαν, όπως η Λάουρα από το Φρέντο της, μα λίγες σκότωσαν με το χέρι τους τον προδότη. Ε, αυτές βέβαια πρέπει να ‘χουνε κάτι το ιδιαίτερο. Και το ιδιαίτερο αυτό προσπάθησα να προσδιορίσω με την ψυχογραφία της Λάουρας. Το κατάφερα; Αυτό εγώ δεν μπορώ να το ξέρω. Η εντύπωση του αναγνώστη θα το κρίνει. Αν μάθω όμως πως το κατάφερα, έστω και λίγο, η χαρά μου και η καύχηση θα είναι μεγάλη, γιατί όσο κι αν εκτιμώ την ηθογραφία, όσο κι αν τη θεωρώ βάση και θεμέλιο κάθε γνήσιου θεατρικού έργου, την ψυχογραφία όμως τη βάζω πολύ πιο ψηλά, γιατί αυτή κυρίως μου φαίνεται η ουσία και ο σκοπός –ο καλλιτεχνικός πάντα σκοπός του μυθιστοριογράφου».

Το έργο του Γιώργου Μπράτη, με σπουδές στον Καναδά πάνω στον εξπρεσιονισμό, αποδίδει με την τεχνική που επιλέγει την ψυχογραφία που αποζητά ο Ξενόπουλος, δίνοντας ένα έργο με ιδιότυπο ύφος, που ανήκει στην πρωτοπορία των κινημάτων του 20^ου αι.

Το ίδιο επιχειρεί και με το έργο του «Ελεημοσύνη», που είναι εμπνευσμένο από τους «Πρόσφυγες» του Ξενόπουλου. Ο πολιτικό – κοινωνικός προβληματισμός του καλλιτέχνη, θίγει ένα επίκαιρο ζήτημα της εποχής μας, αναδεικνύοντας τον Ξ. διαχρονικό ακόμα μια φορά και θυμίζοντάς μας και άλλα μυθιστορήματά του, όπως η «Η Σμυρνιά».

          Σε παραπλήσιο κλίμα κινείται και ο Ανίκητος Γιαννούδης, που γεννημένος στην Κύπρο το 1974, σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με καθηγητή τον κ. Δ. Μυταρά και παράλληλα, σπούδασε Βυζαντινή τέχνη, Σκηνογραφία και Χαρακτική. Στο έργο του, που θυμίζει τα έντονα χρώματα του Ρουώ και του Βαν Γκογκ, η έντονη εσωτερική δράση από τα μυθιστορήματα, διαπερνά το πορτραίτο του λογοτέχνη, ο οποίος δονείται με χρώμα και φως, σπάζοντας τα περιγράμματα και την ηλικιακή εστίαση. 

      Το "Φιόρο του Λεβάντε" της Θάλειας Ξενάκη, λιτό και νευρώδες, αποδίδει τον Ξενόπουλο στην γνωστή στάση του σκίτσου με μολύβι της αδελφής του 

Χαρίκλειας Ξενοπούλου, που φιλοτεχνήθηκε τη χρονιά του θανάτου του (1951), και  δωρίθηκε στο Μουσείο Σολωμού, το 1968, μαζί με διάφορα άλλα προσωπικά του αντικείμενα. Το έργο δεν αποτελεί μια φωτογραφική απόδοση της μορφής του Ξενόπουλου, αλλά παρουσιάζει όλη την ευγένεια, την αρχοντιά και την τρυφερότητα της ψυχής του, από έναν άνθρωπο που ζούσε μαζί του μέχρι την τελευταία του στιγμή. Την ίδια αρχοντική στάση παρατηρούμε και στο έργο της Ξενάκη.

Στα δύο έργα φαίνονται και οι βέρες του Ξενόπουλου, τις οποίες δώρισε στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων το 1982, η κόρη του Ευθαλία. Τις περιγράφει μάλιστα ως εξής: «τα δακτυλίδια του πατέρα μου, τα οποία εσωτερικά δεν φέρουν σκαλισμένο το όνομά τους γιατί δεν θέλησαν να τα ξαναβγάλουν από τα χέρια τους και αυτό δείχνει τη γνησιότητά τους».

          Περισσότερο μετωπικός ο Ξενόπουλος του Πέτρου Παυλίδη με ένα δακτυλίδι εδώ, αποδίδεται σε ένα αξιοπρόσεκτο έργο. Το χέρι του αποτελείται από κολάζ εφημερίδων για να υποδηλώσει τη σχέση του συγγραφέα με τον Τύπο, ενώ πάνω στον δεξί του ώμο είναι γραμμένοι οι τίτλοι των έργων του. Αξίζει να σημειώσω εδώ, ότι ο γεννημένος το 1990 Φλωρινιώτης εικαστικός, εργάζεται σαν καθηγητής στο νησί μας και συμμετέχει στην Έκθεση με τρία έργα. Τι πιο ελπιδοφόρο από τους καθηγητές των παιδιών μας, ακόμα και αυτοί που έρχονται από μακριά και με δυσκολίες εργάζονται σαν αναπληρωτές ή μόνιμοι να προσπαθούν να προσπελάσουν τον πολιτισμό μας, να τον γνωρίσουν και οι ίδιοι και να μεταδώσουν γνώση; Γι’ αυτό και από τη θέση αυτή θα ήθελα να τους συγχαρώ!

Τα  άλλα έργα του Παυλίδη είναι «η Λιλή», 30×42εκ, παστέλ, και ακουαρέλες σε χαρτί και «η Οικία τσι Ζακύνθου»,  30×42εκ,παστέλ, μελάνι, κάρβουνο σε χαρτί. Προσέξτε το «τσι», που γράφει, δηλωτικό και αυτό της προσπάθειάς του να μας προσεγγίσει ιδιωματικά.

          Ένα άλλο σπίτι, αυτό της οδού Ευριπίδου, ζωντανεύει στο έργο του Μπάμπη Πυλαρινού, το οποίο έχει τίτλο: «Το σπίτι του Γρηγορίου Ξενόπουλου στην οδό Ευριπίδου μέσα από μια διήγηση του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη», 40χ60 εκ., ακρυλικό σε καμβά.

          «Ένα απόγευμα παίρνοντάς με από το χέρι με πήγε στα γραφεία της Διαπλάσεως των Παίδων- στον τρίτο όροφο κτηρίου της οδού Ευριπίδου- και μ΄ έγραψε συνδρομητή. Θυμάμαι τον Ξενόπουλο, με τα γυαλάκια του, που σηκώθηκε από το γραφείο του κι  ήρθε και με χάιδεψε ρωτώντας με τι ψευδώνυμο ‘ήθελα να πάρω, κι εγώ του αποκρίθηκα «Αιθήρ». Κι από τότε έγινα για χρόνια ο «Αιθήρ» της Διαπλάσεως των παίδων. «Η ζωή μου», Ναπολέων Λαπαθιώτης.

          Ο ποιητής του μεσοπολέμου Ν. Λαπαθιώτης (1888-1944), που ασχολήθηκε και με τη λογοτεχνία, το θέατρο και την μουσική, αυτοκτόνησε στις 8 Ιανουαρίου 1944, φτωχός και καταπονημένος. Το χρώμα που χρησιμοποιεί ο Πυλαρινός στο έργο του, ταιριάζει με το μελαγχολικό ύφος του Λαπαθιώτη. Η μαρτυρία όμως που καταγράφει από τα απομνημονεύματά του, παραπέμπει στα δεκάδες Διαπλασόπουλα, που πέρασαν από τις σελίδες του περιοδικού και άνοιξαν τα φτερά τους στον λογοτεχνικό ορίζοντα.

Ο Γιάννης Μπρούζος,  στα δύο μολυβοκάρβουνα σε χαρτί, που παρουσιάζει στην έκθεση,  εικονογραφεί δύο μυθιστορήματα του Ξ. : Το «Πλούσιοι και φτωχοί» και το «Τυχεροί και Άτυχοι». Και στα δύο, με κατάλυση της προοπτικής παρουσιάζει τα σημαντικά γεγονότα από την υπόθεση των μυθιστορημάτων, μεταμορφώνοντας το χαρτί του σε θεατρικό σκηνικό.

 Αξίζει να παρατηρήσουμε πώς στο «Πλούσιοι και Φτωχοί», ο Μπρούζος χτίζει με την πένα του γέφυρα ανάμεσα στους δύο διαφορετικούς κόσμους. Και στο βάθος η Ζάκυνθος, που στοιχειώνει αιώνια τη φαντασία του λογοτέχνη.

Την υπόμνηση της θεατρικής του ιδιότητας αναδεικνύει η Ελένη Γούναρη με τα έργα της: "Στη χρυσή τη χρυσή Φανερωμένη", 35Χ50, Μικτή Τεχνική και "Στην κόκκινη Αυλαία", 35Χ50, Μικτή Τεχνική. Στο πρώτο έχοντας και η ίδια σπουδάσει σκηνογραφία, δίνει για άλλη μια φορά το αγαπημένο της θέμα: διαπραγματεύεται ένα μνημείο του τόπου μας (εδώ τη Φανερωμένη), το οποίο προβάλλει μέσα από τη δημιουργική φαντασία του Ξ. και αποτυπώνεται σαν πλούτος πνευματικός μέσα στο έργο του. Η αλλοτινή Φανερωμένη άλλωστε δεν είναι ένα τυχαίο μνημείο. Συμπυκνώνει και εμπεριέχει ζωγραφική αιώνων, αρχιτεκτονική πρότυπο και αναδεικνύεται ως ο «χρυσούς τόπος» της φαντασίας της ζωγράφου και του συγγραφέα.

          Στο επόμενο έργο της γίνεται φανερή η ενασχόλησή της με τον σχεδιασμό κοστουμιών για θεατρικές παραστάσεις. Αυτή της η εμπειρία τη φέρνει πιο κοντά στον θεατρικό Ξ. Έτσι ξέρει πώς να τοποθετήσει την αρχόντισσά της μέσα στο έργο της, που μοιάζει   με μακέτα για θεατρικό. Το έργο της είναι καλά μοιρασμένο, όπως είναι άρτια δομημένο και κάθε θεατρικό έργο του Ξ.

         Με το έργο της "Στον Κόκκινο Βράχο", 100Χ70, Μικτή Τεχνική, η παράδοση και ο πολισμός της νέας Ζακύνθου, της Ζακύνθου του Ξ. έχει φύγει σε δεύτερο επίπεδο και προβάλουν μπροστά, τα απρόσωπα σώματα, του σύγχρονου, αλωμένου από τον κακής ποιότητας τουρισμό, ανθρώπου.

Σε τελείως διαφορετικό κλίμα και με διαφορετική τεχνική προβάλλουν τα δύο έργα του Κώστα Πλέσσα. Το " Double Big Bang", 50χ70cm,  μεικτή τεχνική σε χαρτί, και το  "Άτιτλο", 50χ70cm, μεικτή τεχνική σε χαρτί.

          Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τα σχήματα και τα χρώματα που του γεννώνται στη φαντασία από την ανάγνωση των έργων του Ξ. και τη θέαση των θεατρικών του έργων. Καθώς βλέπουμε το δεύτερο φανταζόμαστε όλες τις μικρές παιδικές καρδιές που χτυπούσαν μέσα στη Διάπλαση!

          Την πολυσημία του έργου του Ξ. αποτυπώνει στα δύο έργα της η Νικόλ Κάπαρη. Στο ένα, η μορφή του προβάλλει στα ¾, ενώ στο άλλο, μετωπικά.

Και τα δύο ωστόσο φανερώνουν την πολυδιάστατη επίδρασή του Ξ. στην εποχή του, η οποία σπάζει χρόνο και τόπους και φανερώνεται επίκαιρος, ενδιαφέρων, ικανός να συγκινήσει ανθρώπους κάθε ηλικίας και φύλου.

          Αυτή τη συγκίνηση αισθανόμαστε στη θέαση των έργων της Έκθεσης στο Μουσείο, καθώς αντιλαμβανόμαστε ότι η ποικιλία στην εκφραστική τους διατύπωση αποδεικνύει τη μεγάλη συνάφεια που υπάρχει στο χώρο της Λογοτεχνίας και των Εικαστικών και την δύναμη για αναδημιουργία και ελευθερία στην έκφραση.

    Άλλωστε ποια μεγαλύτερη απόδειξη θα μπορούσαμε να βρούμε για την αξία του έργου του Ξ. από  την νέα καλλιτεχνική παραγωγή;

Και όπως είχα  σημειώσει  στον επίλογό μου στην προηγούμενη ανακοίνωση, ο Ε.Η.Gombrich στο βιβλίο του «Τέχνη και ψευδαίσθηση», εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1995, είχε γράψει: «υπάρχουν δυο τρόποι να γράφει κανείς ιστορίες: ένας με λέξεις, φράσεις και κεφάλαια, που τον αποκαλούμε λογοτεχνία και ένας άλλος με διαδοχικές εικόνες, αυτό που αποκαλούμε ιστορία με εικόνες».

 O Ξενόπουλος έγραψε με λέξεις, οι καλλιτέχνες που απεικόνισαν τη μορφή του έγραψαν με εικόνες κι εμείς οι θεατές τους και αναγνώστες του έργου του με τα μάτια της δικής μας φαντασίας, είμαστε και σήμερα κοντά του, στο Συνέδριο-Συμβολή στην έρευνα του έργου του, 150 χρόνια μετά τη γέννησή του...

Σας ευχαριστώ!

Ο Νικόλαος Βαρβιάνης και ο Ανδρέας Βεζάλ: Η συμβολή του Νικόλαου Βαρβιάνη και ο τρόπος διαχείρισης από τον ίδιο της ιστορικής πληροφορίας για την θανή του Βεζάλ στη Ζάκυνθο.

H ανακοίνωση πραγματοποιήθηκε στην στρογγυλή τράπεζα στην οποία συμμετείχε το Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων με θέμα: «Ταξιδεύοντας με τη μηχανή στο χρόνο: Η Ζάκυνθος, ο Βεζάλ και οι επίγονοι», στο Θέατρο Σαρακινάδου, την Πέμπτη 4 Σεπτέμβρη 2014, στο Διεθνές Συνέδριο για τον Ανδρέα Βεζάλ.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 1

Τον Μάιο του 1999 κυκλοφόρησε από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας ένα ανθολόγιο που περιέχει είκοσι ξενόγλωσσα ποιήματα συνθεμένα ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ, με εισαγωγή του Δημήτρη Μαρωνίτη και επιμέλεια του Νάσου Βαγενά.[i] Από το ποιητικό αυτό παλίμψηστο, ένα ποίημα από την Ιρλανδία του Ντέσμοντ Ο’ Γκρέηντυ με τίτλο Ο ΤΟΠΟΣ ΜΟΥ, σε μετάφραση Γ.Π.Σαββίδη, μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση.

Αν και μας σύντριψαν τα ιερά αγάλματά μας

και μας βγάλαν με φλόγες από τα άβατά μας,

οι θεοί μας ωστόσο δεν είναι διόλου νεκροί.

Πάντοτε αυτοί μας οδηγούνε.

Πάντα θυμούνται οι ψυχές τους.

Πάντα η δύναμή τους ποτίζει τον αέρα μας.

            Το ποίημα αυτό είχα στη σκέψη μου όταν άνοιξα το Αρχείο για τον Ανδρέα Βεζάλ, που είχε ευλαβικά συγκεντρώσει ο Νικόλαος Βαρβιάνης και φυλάσσεται στο Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2

Ποιος όμως ήταν ο Νικόλαος Βαρβιάνης;

Γιος του Αντωνίου Βαρβιάνη, από παλιά ευγενή οικογένεια της Ζακύνθου[ii], ο Νικόλαος Βαρβιάνης [iii](1898-1980), σπούδασε Βιοχημεία και Φαρμακευτική Χημεία στο Παν/μιο της Αθήνας. Έλαβε μέρος στους δύο μεγάλους παγκοσμίους πολέμους, σαν έφεδρος αξιωματικός του Ναυτικού, και πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση 1941/44, τιμώμενος με τα ανάλογα μετάλλια. Στη διάρκεια της Κατοχής διέσωσε τα σολωμικά χειρόγραφα από τον ιταλό καταχτητή, θάβοντας τα στο κτήμα του στο Καλουπάκι, φυλαγμένα στις μεγάλες γυάλινες νταμιτζάνες, που έβαζε το ιώδιο στο Φαρμακείο του.[iv]

Γι’ αυτές του τις πράξεις η Πολιτεία τον τίμησε με το Χρυσό Φοίνικα (1963) και το Σταυρό των Ταξιαρχών του Β΄ Τάγματος του Γεωργίου του Α’ (1965). Στους σεισμούς του 1953, εγκαταλείπει την οικογένειά του και το φλεγόμενο Φαρμακείο του και επιδίδεται στη διάσωση των ιερών κειμηλίων. Τότε διασώζει για δεύτερη φορά τα χειρόγραφα του εθνικού ποιητή μέσα από τις φλόγες της Αγγλικής Τεκτονικής Στοάς «Αστήρ της Ανατολής».

Γι’ αυτό και η Ακαδημία Αθηνών σε πανηγυρική συνεδρίαση στις 31/12/1953, του απονέμει τιμητική διάκριση.

Έκτοτε ο Βαρβιάνης θα μοχθεί για την ανοικοδόμηση της νέας Ζακύνθου. Πρωτοστατεί στην εκ θεμελίων ανέγερση του Ιστορικού Ναού της Φανερωμένης και στην αναστήλωση του ιστορικού Ναού του Αγίου Γεωργίου των Φιλικών. Ιδρύει με δικά του έξοδα το Μουσείο Κατοχής και Εθνικής Αντιστάσεως και στη συνέχεια το χαρίζει στο νέο Ιστορικό Αρχείο της Πόλης. Μοχθεί για το καμπαναριό της Πικριδιώτισσας και το προσκυνητάρι του Αγίου Φανουρίου.

Συμμετέχει στην ανέγερση, τον εμπλουτισμό και εν συνεχεία στη λειτουργία του Μ.Σ.Ε.Ζ. και μέχρι το θάνατό του το υπηρετεί σαν Α’ Αντιπρόεδρος.

Το Μουσείο τον τιμά το 1981 με προτομή του γλύπτη Νικόλαου Περαντινού.

Τοποθετημένη στον προθάλαμο του άνω ορόφου καλωσορίζει τον επισκέπτη στημένη θα’ λεγε κανείς στο φυσικό της χώρο. Ο Σολωμός, πρώτος οικοδεσπότης στο πλατύσκαλο του ισογείου και ο Βαρβιάνης δεύτερος, εκείνος στον οποίο η Ζάκυνθος και η Ελλάδα ολόκληρη οφείλει τη διατήρηση της μνήμης…

Λάτρης της ομορφιάς και της παράδοσης

Μέσα από τα μπάζα και τα’ αποκαΐδια

Μάζεψε σε πείσμα κάθε διάδοσις

Τα κατοπινά της πόλης μας στολίδια.

γράφει ο Γιάννης Δεμέτης στο Ζακυνθινό Βήμα[v], τεύχος 38, 14/7/81.

Το Αρχείο για το Βεζάλ διασώζεται:

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 3

1.  σε έναν ξεχωριστό φάκελο δεμένο με σκοινί από το ίδιο το χέρι του Βαρβιάνη και

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 4

2. Ως ένθετο στις σελίδες 152 - 163Γ, μέσα στο ιδιόχειρο σύγγραμμα: Ν. Α. ΒΑΡΒΙΑΝΗ: «Ο,ΤΙ ΣΩΘΗΚΕ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΛΑΣΗ ΓΙΑ ΓΕΦΥΡΩΜΑ ΜΕ ΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΑ» και άλλα επίσης «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΕΠΙΣΗΣ ΜΕΤΑΣΕΙΣΜΙΚΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΑ, ΟΜΙΛΙΑΙ Κ.Λ.Π.» 1964-1974.

Κάτω αριστερά στην ιδιόχειρη αφιέρωση διαβάζουμε: Προς το Μουσείον Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων δια την Βιβλιοθήκην του. ΔΩΡΕΑ Ν. Α. ΒΑΡΒΙΑΝΗ. «Το παρόν βιβλίον σελιδομετρηθέν έχει σελίδας 233 & φωτογραφίας σπανίας, δυσευρέτους Νο 60 (ιδέ σελίδα με λεπτομερή πίνακα εις σελίδα 232 όπισθεν)»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 5

Πηγαίνοντας στην τελευταία σελίδα διαβάζουμε: «Η τοποθέτηση του αγάλματος της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, βγαλμένης από τα κόκκαλα των Ελλήνων, δωρεά προς την Ζάκυνθον της ευγενικιάς Κυρίας Αγνής Αλ. Κύρου, συνέπεσε κατά ευτυχή, εθνική συγκυρίαν & με την κατάρευσιν και απομάκρυνσιν της Στρατιωτικής Δικτατορικής Κυβερνήσεως προς επικράτησιν ομαλού πολιτικού βίου, του Κοινοβουλευτισμού ειδικώτερον.

Έτσι κλείνει η όλη μου αυτή ενδιαφέρουσα ιστορική τοπική συγγραφή, ίνα δια ταύτης ενημερώνονται αι ερχόμεναι γενεαί, των αφαντάστων δεινών & περιπετειών των οποίων υπέστη η ολοσχερώς καταστραφείσα πόλη μας κατά την σεισμικήν περίοδον, των προσπαθειών όπου κατεβλήθησαν μετασεισμικά, προς αναδημιουργίαν και αναζωογόνησίν της. Ζάκυνθος, Ιούλιος 1974 , Ν.Α. ΒΑΡΒΙΑΝΗΣ»

            Από το ιδιόχειρο αυτό λεύκωμα προέκυψε η εξαίρετη έκδοση: «Η Ζάκυνθος, Μουσείον Διον. Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, α΄ έκδοση: Αθήναι 1977, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, β΄ έκδοση: Αθήνα 1999, εκδ. Μουσείον Διον. Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων & εκδ. Περίπλους.

Στην πολυδιαβασμένη, γιατί ακριβώς είναι αγαπημένη, εισαγωγή του Διονύση Ρώμα της έκδοσης αυτής, διαβάζουμε [vi]: «Όπως ο Κοντορεβιθούλης σκορπούσε πίσω του ψίχουλα λευκά που θα του δείχνανε το δρόμο του γυρισμού, έτσι και η φυλετική μνήμη κάθε συγκροτημένης ανθρώπινης ομάδας, διαβαίνοντας το σκοτεινό δάσος του Χρόνου, στήνει φωτεινά σύμβολα που θα επηρεάσουνε σαν μια αλυσίδα από μαγνητικά πεδία τον προσανατολισμό της εκπολιτιστικής εξέλιξής της».

Γιατί όμως ο Βαρβιάνης διάλεξε σαν φωτεινό σύμβολο φυλετικής μνήμης τον Ανδρέα Βεζάλ;

Τι είναι αυτό που τον έκανε να μοχθήσει για να τοποθετήσει την  προτομή του στη νέα πόλη, της οποίας τα σπαράγματα μάζευε μέσα από ερείπια, σεισμούς, πυρκαγιές και  καθολική καταστροφή;

Μια ματιά στο Αρχείο του Μουσείου θα μας διαφωτίσει.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6

«΄Ο,τι σχετιζότανε με το νησί μας πριν από τον κατακλυσμό του 1953 από τα κουρέλια της θεατρικής μας αυλαίας ως τα χειρόγραφα του εθνικού ποιητή και από τα κεφαλοκόλονα του φωσκολιανού ναού της Θάλειας ως τα μαδημένα στεφάνια της «πεντηκονταετηρίδος» του Σολωμού -όλα σημαντικά κι ασήμαντα, στραφταλίζανε στα μάτια του σαν τις χρυσές μάσκες που ξέθαψε ο Σλήμαν στις Μυκήνες!», γράφει ο Διον. Ρώμας.

Η μορφή ωστόσο του Βεζάλ, μοιάζει να αποτελεί ξεχωριστή ψηφίδα στο παλίμψηστο που ο Βαρβιάνης και οι σύγχρονοί του μοχθούν να συνθέσουν χτίζοντας την καινούργια Πολιτεία.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 7

Στη σελίδα 152 -154 του προαναφερόμενου συγγράμματος στο αρχείο του Μουσείου, είναι καταχωρημένη η Μορφωτική Ομιλία: «Ο ΑΝΑΤΟΜΟΣ Α. VESALIUS ΚΑΙ Η ΖΑΚΥΝΘΟΣ». Υπό ΝΙΚΟΛ. ΑΝΤ. ΒΑΡΒΙΑΝΗ γεν. γραμματέως της Κρατικής Επιτροπής Διασώσεως Ιστορικών Χώρων και Μνημείων Ζακύνθου γενομένη εις τους μετασχόντας της εις Ζάκυνθον εκδρομής της Φυσικομαθηματικής Σχολής και του Φαρμακευτικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών υπό την ηγεσίαν του Καθηγητού Παν. Κρητικού, εις θέσιν ΚΑΛΟΓΕΡΑΤΑ του κόλπου του Λαγανά Ζακύνθου την 23η Ιουνίου 1961.

Στην αρχή ο Βαρβιάνης αναφέρεται στο βιογραφικό του Βεζάλ και σημειώνει πώς βρήκε τραγικό θάνατο ναυαγός στην ακτή του Λαγανά. Πιο κάτω γράφει:  «…Έπειτα από χρόνια επί του τάφου του αναφέρεται ότι ετέθη λατινικά η εξής επιγραφή:

Τύμβος Ανδρέου Βεζαλίου του Βρυξελιανού ο οποίος απέθανε

Κατά τας ειδούς του Οκτωβρίου του 1564 κατά το πεντηκοστόν

Έτος της ηλικίας του όταν επέστρεφε από τα Ιεροσόλυμα.

Και κάτω το επιτάφιον επίγραμμα εκ του λατινικού κατά ελευθέραν  μετάφρασιν.

            Του Βεσαλίου την κόνιν και τα σεβαστά δια την ανθρωπότητα

            Οστά, όποιος εις το απόμερο αντικρίζει νησί στην άγρια ακρογιαλιά

            Της δασώδους Ζακύνθου….Περαστικός, ας σταματήσει το κουρασμένο

            Βήμα, και ας πιστέψει πως εδώ ένοιωσε ποίος είναι της Φύσεως

            Ο σκοπός και δια κάθε άλλο πράγμα μάταιος ο κόπος»

Και πιο κάτω ο Βαρβιάνης συνεχίζει: «Η Ζάκυνθος, υπερήφανη ότι φιλόξενα και στοργικά κλείει στους καταπράσινους κόλπους της, τα λείψανα μιας τόσο Μεγάλης Επιστημονικής Προσωπικότητος, είχε ονομάσει μίαν από τις πλατείες της αλησμόνητης χαμένης κατά το 1953 Πολιτείας, μπροστά στο Δημόσιον Νοσοκομείον και Ορφανοτροφείον της πόλεως και της Δυτικής Εκκλησίας της SANTA DELLE GRACIE της Παναγίας των Χαρίτων «Πλατεία Ανδρέα Βεζάλ».

             Εις την ωραίαν πινακοθήκην της ανεκτιμήτου Δημοσίας Βιβλιοθήκης Ζακύνθου, η οποία και αυτή κατά την τραγωδίαν του 1953 αποτεφρώθη, είχε αναρτηθεί χαρακτηριστική προσωπογραφία του Μεγάλου Ανατόμου, ο οποίος ενεκροτομούσε πτώμα νύκτα και κρυφά.

            Η δε Κοινότης Παντοκράτορος εις την οποίαν τώρα ευρισκόμεθα και μάλιστα σ’ αυτό το μαγευτικό τοπίο της ηρεμίας και της γαλήνης, του οποίου η επωνυμία «Καλογεράτα» χαρακτηρίζει την τοπωνυμίαν του χώρου, όπου άλλοτε ήτο μεγάλο Μοναστηριακό συγκρότημα Φραγκισκανών Πατέρων, ονόμασε το δρόμο που συνδέει την Εθνική οδόν Πετρελαιοπηγών Κερίου με τον κόλπον Λαγανά, οδός Ανδρέα Βεζάλ.

            Κατά τον Απρίλιον του 1952 κατόπιν ερευνών μας, εις το Αρχειοφυλακείον Ζακύνθου και εις το Αρχείον της Καθολικής Επισκοπής, τα οποία και αυτά δεν υπάρχουν πλέον, δια του αειμνήστου Ακαδημαϊκού Καθηγητού Σπυρίδωνος Δοντά ανακοινώσαμεν εις την Ακαδημίαν Αθηνών σαφή στοιχεία που καθορίζουν την κάτω εδώ ερημικήν ακτήν, ως το μέρος όπου επέθανε και ετάφη ο Μεγάλος Ανατόμος.

            Και με τη στοργική φροντίδα του τότε Νομάρχου Ζακύνθου κ. Δημητρίου Σαμπατακάκη ετέθη αυτή η στήλη, ως ένα μικρό απέρριτο ευλαβικό μνημείο και ελάχιστος φόρος ευγνωμοσύνης της ανθρωπότητος προς την Μεγάλην αυτήν Επιστημονικήν Μεγαλοφυΐαν, τον θεμελιωτήν της Νεωτέρας Ανατομίας, ο οποίος προσέφερεν τεράστιον έργον στην Επιστήμη και στον Άνθρωπο και ο οποίος έσβησε μαρτυρικά κάτω εδώ στο ερημικό αυτό μέρος.

            Πρωτοβουλία δε της Ιατροχειρουργικής Εταιρείας Αθηνών, της προεδρευομένης υπό του Καθηγητού κ. Σπυρίδωνος Οικονόμου, εν συνεργασία μετά της Βελγικής Πρεσβείας η οποία επέδειξε εξαιρετικόν ενδιαφέρον δια την ανακοίνωσίν μας με επαφή με επαφή με ξένα Πανεπιστήμια ιδιαίτερα της LOUVAIN, ητοιμάζοντο δια τον Μάιον του 1954 μεγάλαι διεθνείς επιστημονικαί εορταί εις μνήμην του μεγάλου Ανατόμου, οπότε θα εστήνετο μεγαλοπρεπές μνημείον με την προτομήν του.

            Δυστυχώς η ασύλληπτη  και στη φαντασία ακόμη τραγωδία της Νήσου κατά τον Αυγούστου του 1953, ήτο αφορμή να ματαιωθεί ο προγραμματισμός του διεθνούς εορτασμού, πλην όμως εις προσεχές μέλλον, με την αποπεράτωσιν της οικοδομήσεως της Νέας Πολιτείας της Ζακύνθου, θέλουσι λάβει χώραν καταλλήλως οργανούμεναι διεθνείς εορταί και θέλει στηθεί στο μαγευτικό αυτό τοπίο ανάλογον Μεγαλοπρεπές Μνημείον όπου εις τον κύκλον των αιώνων κάθε περαστικός επισκέπτης και διαβάτης θα αποκαλύπτεται ευλαβικά».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 8

Στη συνέχεια και με αρίθμηση 158 ενθέτεται σε 28 σελίδες η έκδοση: «Ο Ανδρέας Βεζάλ ο πατήρ της Ανατομίας και η Ζάκυνθος», Αθήναι 1961. Εμπεριέχει λόγους – ομιλίες για τα εγκαίνια της Πλατείας Ανδρέα Βεζάλ στη Νέα Ζάκυνθο, 11 Δεκεμβρίου 1960. Στην τελετή παρέστη και ο Πρεσβευτής του Βελγίου Conte d; Aspremont Lynden.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 9

Στην αρχή περιλαμβάνει την προσφώνηση του Δημάρχου Ζακυνθίων Ιωάννη Μάργαρη προς τον Πρεσβευτή του Βελγίου, ο οποίος ανάμεσα στα άλλα λέει: «Σας οφείλομεν χάριτας Εξοχώτατε, διότι ηυδοκήσατε να τιμήσητε δια της παρουσίας Σας την σεμνήν αυτήν τελετήν της αποκαλύψεως της πλακός της Πλατείας Ανδρέα Βεζάλ. Σας ευχόμεθα το καλώς ήλθατε εις την Πόλιν μας. Θεωρούμεν δε όλας αυτάς τας ωραίας εκδηλώσεις, ως μίαν πολύτιμον επί πλέον συμβολήν εις την σύσφιγξην των ανέκαθεν φιλικών δεσμών μεταξύ δύο Λαών συμμάχων και πρωτοπόρων εις αγώνας δια την Ελευθερίαν, την Πρόοδον και τον Πολιτισμόν.

Ζήτω το Βέλγιον». Η προσφώνηση ενθέτεται και σε χωριστό έγγραφο στη σελίδα 159.

 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 10

Την προσφώνηση του Δημάρχου ακολούθησε αντιφώνηση του Πρέσβη Conte d’ Aspremont στα ελληνικά. Ανάμεσα στα άλλα αναφέρει: «Είμαι βαθύτατα ευγνώμων εις τον Δήμον Ζακύνθου δια την πρωτοβουλίαν του να απονείμει το όνομα του ένδοξου συμπατριώτου μου Ανδρέου Βεζάλ εις μίαν από τας ωραιοτέρας πλατείας της πόλεώς σας, που ανοικοδομήθη με τόσον θάρρος και τόσας θυσίας μετά την καταστροφήν της του 1953…..Ο Βεζάλ ήτο μαθητής του Κολλεγίου των «Τριών Γλωσσών» του Πανεπιστημίου του Λουβαίν, όπου δια πρώτην φοράν εις την Δυτικήν Ευρώπην εδιδάχθησαν η Εβραϊκή και η Ελληνική γλώσσα εκτός της Λατινικής. Τούτο του επέτρεψε να έλθεισε άμεσον επικοινωνίαν με τους μεγάλους δασκάλους της σκέψεως της αρχαίας Ελλάδος, οι οποίοι μόνον δια μέσου ελαττωματικών μεταφράσεων ήσαν έως τότε γνωστοί. Και ανευρίσκω κάποιαν λογικήν συνέπειαν εις το γεγονός ότι ο Ανδρέας Βεζάλ, ο οποίος όφειλε τόσα εις την Ελλάδα, ήλθε να αποθάνει εις Ελληνικήν γην όπου κοιμάται τον αιώνιον ύπνον, φρουρούμενος από την στοργήν σας. Ας; Είναι το αθάνατον όνομά του υπόδειγμα και σύμβολον της συνεργασίας και φιλίας μεταξύ της Ελλάδας και του Βελγίου.

Ζήτω η Ζάκυνθος.

Ζήτω η Ελλάς».

Στη συνέχεια υπό τα χειροκροτήματα του πλήθους αποκάλυψε την εντοιχισμένη πλάκα ενώ η Δημοτική Μουσική ανέκρουε τους Ύμνους Βελγίου και Ελλάδος.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 11

Η αντιφώνηση ενθέτεται και χωριστά στις σελίδες 160-161.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 12

Εν κατακλείδι ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Ζακύνθου χειρουργός Γεώργιος Μοθωναίος εχαιρέτισε στη γαλλική γλώσσα την Α.Ε. τον κ. Πρεσβευτή.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 13

Αναδιφώντας το αρχείο του Μουσείου διαπιστώνουμε ότι ο Βαρβιάνης τιμήθηκε από τη Βελγική Κυβέρνηση με το παράσημο του Χρυσού Σταυρού του Τάγματος Λεοπόλδου ΙΙ του Βελγίου στις 7-6-1962. Από εκεί η σχετική φωτογραφία στην πίσω όψη της σελίδας 163^Α.

Στη συνέχεια από 18 έως 22 Οκτωβρίου 1964 στο Ανάκτορο των Ακαδημιών των Βρυξελλών πραγματοποιήθηκε διεθνές επιστημονικό συνέδριο για τα 400 χρόνια από το θάνατο του Βεζάλ υπό την υψηλή Προστασία της Α.Μ. του Βασιλέως του Βελγίου Μποντουέν. Σε αυτό παρέστη ειδικά προσκεκλημένος ο Νικόλαος Βαρβιάνης ως εκπρόσωπος της Ζακύνθου, αντιπροσωπεύοντας και την Ελληνική Πανεπιστημιακή Επιτροπή των Αθηνών κατά παράκλησή της.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 14

            Ενώ στη διαφάνεια το ευχαριστήριο του Βασιλιά των Βέλγων της 28ης Οκτωβρίου 1964, δια του Μεγάλου Αυλάρχου Ανδρέα ΣΟΛΛΕΡ,  για την αποστολή των μελετών του:

-«Ο Ανδρέας Βεζάλ και η Πρόοδος της Ανατομίας»,1953

-«Ο Ανδρέας Βεζάλ ο πατήρ της Ανατομίας και η Ζάκυνθος», 1961

-«Το ναυάγιο και ο θάνατος του μεγάλου ανατόμου Ανδρέα Βεζάλ», Πάτραι 1963, από τη σελ. 195 του ιδιόχειρου συγγράμματός του.

            Ο Βαρβιάνης ωστόσο είναι η ψυχή των διακρατικών εκδηλώσεων Βελγίου-Ελλάδας για τα 400 χρόνια από το θάνατο του Βεζάλ (1965). Στη διαφάνεια το Πρόγραμμα των αναμνηστικών εκδηλώσεων  που πραγματοποιήθηκαν στη Ζάκυνθο στις 1 και 2 Μαΐου 1965.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 15 και ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 16

Με τη φροντίδα του τοποθετείται σε κεντρική πλατεία του Δήμου Ζακυνθίων προτομή του μεγάλου Βέλγου Ανατόμου.[vii]

Στις διαφάνειες σχετικές αναμνηστικές φωτογραφίες από τις τελετές αυτές που πραγματοποιήθηκαν στις 2 Μαΐου του 1965.

Οι φωτογραφίες αυτές θα μπορούσαμε να πούμε δίνουν την ωραία εικόνα των εκδηλώσεων. Πίσω τους όμως κρύβεται μια απίστευτη δουλειά. Αυτό το συνειδητοποιήσαμε αναδιφώντας το αρχείο του Μουσείου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 17

Ένας μεγάλος αριθμός από τηλεγραφήματα (την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν βλέπετε τα e-mail –για πάνω από 20.000 νομίζω έκανε λόγο το πρωί ο Πρόξενος κ. Τεό Ντίριξ, για την οργάνωση του παρόντος Συνεδρίου), επιστολές, το βιβλίο ταμείου, μέσα από τα οποία φαίνεται ο μόχθος, η αγωνία για να οργανωθεί σωστά η κάθε λεπτομέρεια, αλλά πάνω από όλα ο στόχος να ολοκληρωθούν με επιτυχία οι προγραμματιζόμενες γιορτές στη Ζάκυνθο.

Οι παρακάτω διαφάνειες είναι απλά ενδεικτικές της προσπάθειας που έγινε:

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 18

Το Βιβλίο Ταμείου, στο οποίο είναι καταχωρημένη και η παραμικρή δαπάνη, αλλά και τα έσοδα από δωρεές και χορηγίες. Διαβάζουμε για την εισφορά του Ιατρικού Συλλόγου Ζακύνθου από δρχ. 1.000. Του Φαρμακευτικού ομοίως. Του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών 4.000δρχ. Του Ε.Ο.Τ. Α΄ εισφορά για προτομή 14.995 δρχ. και Β΄εισφορά 20.000 δρχ. Στα Έξοδα διαβάζουμε το ποσό των 15.035 δρχ. στο Γλύπτη Θεόδωρο Βασιλείου για τη φιλοτέχνηση προτομής, σε εστιατόριο ΜΙΜΟΖΑ για γεύματα 1 & 2 /5/65, 820 δρχ.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 19

Το λογότυπο το οποίο είχε τοποθετηθεί στις επιστολές της Επιτροπής Εορτασμού. Όπως βλέπετε όλα είχαν προσεχθεί μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 20

            Η Ένωση διπλωματούχων Πανεπιστημίων και Ανωτάτων Σχολών του Βελγίου απευθυνόμενη στον Πρόεδρο της Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού Χαρ. Ζώη ζητά  20 δωμάτια για να μεταβή στη Ζάκυνθο στις 1 & 2 Μαΐου, προκειμένου να παρευρεθεί στις εκδηλώσεις.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 21

Είναι εντυπωσιακή η ανταπόκριση όπως φαίνεται στο ιδιόχειρο σημείωμα προς τον Γεννικό Γραμματέα της Ενώσεως Τριαντάφυλλο Δ. Θεοδωρίδη, το οποίο μάλιστα συνυπογράφουν οι: Βαρβιάνης- Ζώης.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 22

            Κατάσταση συμμετεχόντων στις εορταστικές εκδηλώσεις. Διαβάζουμε το όνομα του Πρέσβη του Βελγίου, του Επισκόπου Καθολικών των Ιονίων Νήσων, του Βουλευτή Ζακύνθου Τάλμποτ Κεφαλληνού, του Πρύτανη της Ανωτάτης Εμπορικής Χ. Σπηλιόπουλου, του Καθηγητή του Παν/μίου Αθηνών Κ. Αλεβιζάτου, του Ακαδημαϊκού Αντωνίου Σώχου, του δημοσιογράφου Μανώλη Γλέζου και πολλών άλλων.

 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 23

Το τελευταίο ημερολογιακά έγγραφο που εντοπίζουμε στο αρχείο του Μουσείου με ημερομηνία 6 Οκτωβρίου 1967 βρίσκεται στην σελ. 196^Α . Σε αυτό διαβάζουμε στη γαλλική γλώσσα το έγγραφο της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου με το οποίο ο Βαρβιάνης για τη συμβολή του στην ες αεί μνημόνευση του Βέλγου ανατόμου στη Ζάκυνθο, ανακηρύσσεται μέλος της κλάσεως των Επιστημών της Ακαδημίας του Βελγίου.

 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 24

«Η ζωή όμως δε σταματά, είναι δυνατότερη από το θάνατο και αδιάφορα τα χρόνια κύλησαν και κυλάνε… Η Ζακυνθινή ψυχή, ολόρθη και «αλώβητη», ακολουθεί πιστά την παλιά παράδοση μέσα σ’ ένα πλήθος αναμνήσεων, μιας ατέλειωτης πομπής γενεών που πέρασαν κι έζησαν για να δημιουργήσουν τη μεγάλη εθνική Ιστορία της, την ατμόσφαιρα της θρυλικής γοητείας της και την ανεκτίμητη πνευματική προσφορά της, που για χρόνια κράτησε τα σκήπτρα μέσα στην ελληνική διανόηση» γράφει στο περίφημο λεύκωμά του «Η ΖΑΚΥΝΘΟΣ» ο Νικόλαος Βαρβιάνης.

Κλείνοντας την παρούσα ανακοίνωση δεν μπορούμε να μην διατυπώσουμε την άποψη ότι απόψε η ψυχή του Βαρβιάνη, από τη σφαίρα  που  βρίσκεται, θα χαίρεται που στη Νέα πόλη δεν θα υπάρχει μόνο μία πλατεία  Βεζάλ, αλλά δύο προτομές αφιερωμένες στη μνήμη του.

Αφού

οι θεοί μας ωστόσο δεν είναι διόλου νεκροί.

Πάντοτε αυτοί μας οδηγούνε.

Πάντα θυμούνται οι ψυχές τους.

Πάντα η δύναμή τους ποτίζει τον αέρα μας.

Σας ευχαριστώ.

---

[i]-Kέντρο Ελληνικής Γλώσσας, με τον τρόπο του Καβάφη, Είκοσι ξένα ποιήματα, Θεσσαλονίκη Μάιος 1999, σελ.31

[ii] Παναγιώτη Χιώτη, Ιστορικά Απομνημονεύματα Επτανήσου, τόμος 6, Ζάκυνθος 1887, σελ. 324-326.

[iii] Λεωνίδα Χ. Ζώη, Λεξικόν Ιστορικόν και Λαογραφικόν Ζακύνθου, τόμος Α’, Ιστορικόν-Βιογραφικόν, Αθήναι 1963, σελ. 76-78

[iv] Περιοδικό «Φαρμακευτικός Κόσμος», έτος 9^ο, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1998, τεύχος 54, στο άρθρο του Τάκη Χονδρογιάννη «Νικόλαος Α. Βαρβιάνης(1898-1980)».

[v] Εφημερίδα «Ζακυνθινό Βήμα», τεύχος 38, 14/7/1981.

[vi]-Νικολάου Βαρβιάνη, Η Ζάκυνθος, Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, α’ έκδοση: Αθήναι 1977, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, σελ.11, β’ έκδοση; Αθήνα 1999, εκδ. Περίπλους (σελ.13).

[vii]Χάρη Πάτση, Μεγάλη Δωδεκάτομη Εγκυκλοπαίδεια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, τ. 1, σελ.133-135.