Η «φυγή» των Καλαρρυτινών στη Ζάκυνθο: μια ακόμα στενή-στενότατη σχέση, που γεφυρώνει την Ήπειρο με το Φιόρο του Λεβάντε.

Mε μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στα Γιάννενα η  εκδήλωση η αφιερωμένη στα «100 χρόνια από την ίδρυση του Πατριωτικού Συνδέσμου Καλαρρυτών «Η ΠΙΝΔΟΣ», που είχε ως θέμα την «φυγή» των Καλαρρυτινών στη Ζάκυνθο, και οργανώθηκε στα Ιωάννινα, την  Τετάρτη 29 Ιουνίου 2016, στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δημ. Χατζής» (Παλαιά Σφαγεία), από την  ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΗΠΕΙΡΟΥ, τον ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΟ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΚΑΛΑΡΡΥΤΩΝ «Η ΠΙΝΔΟΣ», το ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΟΛΩΜΟΥ & ΕΠΙΦΑΝΩΝ ΖΑΚΥΝΘΙΩΝ και το ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ του ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ. 

Στην εκδήλωση αυτή μίλησαν ο κ. Aπόστολος Κατσίκης, καθ. Παν/μίου Ιωαννίνων με θέμα Η «Καλαρρυτινή αργυροτεχνία» και οι περιώνυμοι τεχνίτες του ασημιού. Από την Πίνδο στη φιλόξενη Ζάκυνθο και στη Οικουμένη, και η Κατερίνα Δεμέτη, αρχαιολόγος-Διευθύντρια του Μουσείου Δ. Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, με θέμα: «Καλαρρυτινοί πρόσφυγες στη Ζάκυνθο τον 19^ο αιώνα. Η συμβολή τους στην άνθιση της αργυροτεχνίας-αργυρογλυπτικής στο νησί». Την εκδήλωση χαιρέτισε η κ. Λιάνα Ζέρβα, Πρόεδρος του Πατριωτικού  Συνδέσμου Καλαρρυτών και συντόνισε ο κ. Αλέξανδρος Φαρμάκης, μέλος του Δ.Σ. της Εταιρείας Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου.

Η αργυρογλυπτική από τα πολύ παλιά χρόνια είχε παρουσιάσει μια ξεχωριστή άνθηση στο νησί. Ασημένια δισκοπότηρα, βατσέλια (δίσκοι), πουκάμισα εικόνων, πολυέλαιοι, κασελέτα, πολυκάντηλα,  επικαλύμματα Ευαγγελίων και Αποστόλων, θυμιατά, λειψανοθήκες, μανουάλια, αφιερώματα, αλλά και σερβίτσια, ποτήρια μαχαιροπήρουνα στόλιζαν τα παλάτια και τις πολυάριθμες εκκλησίες του[1].

Η Τέχνη της αργυρογλυπτικής έχει συνδεθεί κυρίως με τον ερχομό στο νησί των μεγάλων Καλαρρυτινών μαστόρων στα προεπαναστατικά χρόνια. Αλλά και πριν φτάσουν οι φημισμένοι αυτοί τεχνίτες, η αργυρογλυπτική παρουσίαζε μια ξεχωριστή άνθηση. Οι Καλαρρυτινοί της έδωσαν μεγαλύτερη διάσταση και έμαθαν τα πολύτιμα μυστικά της τέχνης τους στους ντόπιους.

Όπως γράφει ο Λεωνίδας Χ. Ζώης στο βιβλίο του «Αι εν Ζακύνθω Συντεχνίαι»[2], η τοπική Συντεχνία των Αργυροχρυσοχόων, στην οποία ανήκαν τότε και οι ωρολογοποιοί,  ιδρύθηκε στη Ζάκυνθο πριν το 1668. 8εκ.)

Κατά τα προεπαναστατικά χρόνια και σ’ όλη τη διάρκεια της εθνεγερσίας, κατέφυγαν στη Ζάκυνθο πολλές οικογένειες προσφύγων από την υπόδουλη Ελλάδα. Όπως σημειώνει ο Ντίνος Κονόμος, στη μελέτη του: «Ηπειρώτες στη Ζάκυνθο, εκδ. Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1964», οι καταδιωγμένοι πρόσφυγες έβρισκαν στο νησί αδελφική συμπαράσταση κι ευνοϊκούς όρους διαβιώσεως. Καταδιωγμένοι από τις επιθέσεις των Τούρκων του Ιμπραήμ Πρεμέτη, άφησαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους, έκρυψαν τους θησαυρούς τους κι έφυγαν από το χωριό και ύστερα από μια τρομερή πορεία ως το Μεσολόγγι, ζήτησαν από τον Άγγλο τοποτηρητή της Ζακύνθου και πήραν την άδεια να εγκατασταθούν στο νησί (15 Αυγούστου 1821).

Οι Ηπειρώτες άφησαν έντονη τη σφραγίδα τους στην οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ζωή της αλλοτινής Ζακύνθου. Αγνοί, εργατικοί, σεμνοί και πάντα στοχαστικοί, έφεραν στη Ζάκυνθο από την ονομαστή πατρίδα τους όχι μόνο τη θαυμαστή τέχνη της χρυσοχοΐας και της αργυρογλυπτικής, αλλά και το δραστήριο εμπορικό δαιμόνιο που άσκησε ευεργετικότατη επίδραση στην οικονομική δραστηριότητα του νησιού[3].

Εμπορικά καταστήματα, εργοστάσια, γραφεία εισαγωγών και εξαγωγών, χρυσοχοΐα, παντοπωλεία, ήταν σκόρπια σε διάφορα σημεία της πόλης και ιδιαίτερα στον κεντρικό δρόμο της Πλατείας Ρούγας (οδός Αλ. Ρώμα), στη γραφική Στράτα Μαρίνα (οδός Κων/νου Λομβάρδου) και δίπλα στην Αγορά της Μέσα Μερίας. Ονομαστό ήταν για πολλά χρόνια το εμπορικό του Δάφνου, που συνήθιζε στο τέλος κάθε χρόνου να βγάζει πολυτελέστατα αγιοβασιλιάτικα παιγνίδια. Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, παιδί, συγκινήθηκε τόσο μ’ έναν όμορφο καραγκιόζη της βιτρίνας του Δάφνου, που αργότερα έγραψε γι’ αυτόν ένα από τα καλύτερα διηγήματά του.

Τόση μάλιστα αναγνώριση είχαν στο νησί αυτοί οι έμποροι, που μια συγκεκριμένη γειτονιά ονομάστηκε από τους ντόπιους Καλαρύτικα, κ’ έτσι έμεινε γνωστή ως τα τελευταία προσεισμικά, δηλαδή τα πριν από τον καταστρεπτικό σεισμό του Αυγούστου του 1953, χρόνια.

Φημισμένοι τεχνίτες του χρυσαφιού και του ασημιού, όπως ο Αθανάσιος Τσιμούρης, ο Γεώργιος Διαμαντής Μπάφας, ο Χριστόδουλος Βαρσάμης ή Γκέρτζος, ο Ιωάννης Μπλούτσος, ο Κωνσταντίνος Στάθης και ο Γεώργιος Παπαστεφάνου, έρχονται από την Ήπειρο και ριζώνουν στη Ζάκυνθο, δημιουργώντας αξιοθαύμαστα έργα τέχνης που στολίζουν εκκλησιές και αρχοντικά της εποχής[4].

Από τα πιο ξεχωριστά δείγματα που διασώθηκαν από την μανία του σεισμού και της φωτιάς του Αυγούστου του 1953 είναι το Ευαγγέλιο από τον Άγιο Διονύσιο που φιλοτεχνήθηκε από τον Αθανάσιο Ν. Τζημούρη, το 1818. Τα σταχώματα του Τζημούρη, όλα ασημένια με επιχρυσωμένες παραστάσεις, επάνω σε αργυρό βάθος διακοσμημένο με σαβάτι, χαρακτηρίζονται από την αρμονική σύζευξη της βυζαντινής παράδοσης με στοιχεία της δυτικής τέχνης.

 

Ο άλλος μεγάλος αργυρογλύπτης είναι ο επίσης Καλαρρυτινός Διαμάντης Μπάφας. Το σπουδαιότερο αργυρόγλυπτο έργο του Μπάφα και ίσως ολόκληρης της ελληνικής αργυροχοϊκής τέχνης του 19^ου αι. είναι η λάρνακα, της οποίας ολόκληρη η μπροστινή όψη γεμίζει με πολυπρόσωπη σύνθεση που παριστάνει την κοίμηση του Αγίου Διονυσίου[5].

Στις διαφάνειες που προβλήθηκαν παρουσιάστηκαν και περιγράφηκαν τα σημαντικότερα σωζόμενα έργα που υπάρχουν στη Ζάκυνθο των Καλαρρυτών μαστόρων του ασημιού. 

Μια αδελφοποίηση ανάμεσα στις δύο περιοχές θα μπορούσε να αναδείξει και άλλα κοινά στοιχεία τους και να βοηθήσει κατά πολύ την έρευνα.

Το παρόν δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό "Τέχνης Λόγια", Νο 24, 17.7.2016, που διανέμεται με την εφημερίδα ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, αρ. φύλλου 5245

---

[1] Διονύση Φλεμοτόμου, Ζακυνθινοί Τεχνίτες, εκδ. ΕΟΜΜΕΧ-Δήμου Ζακυνθίων 1991, σελ.11

[2] Λεωνίδας Χ. Ζώης στο βιβλίο του «Αι εν Ζακύνθω Συντεχνίαι» , εν Ζακύνθω 1893

[3] Ντίνου Κονόμου, Ηπειρώτες στη Ζάκυνθο, εκδ. Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1964.

[4] Πόπης Ζώρα, Δύο μεγάλοι μαστόροι του ασημιού, Αθανάσιος Τζημούρης – Γεώργιος Διαμάντης Μπάφας, έκδ. Εθνικός Οργανισμός Ελληνικής Χειροτεχνίας, 1972.

[5] Πόπης Ζώρα: Ελληνική Τέχνη, Λαϊκή Τέχνη, Εκδοτική Αθηνών 1994.

ART-ATHINA 2009 και ART-ZAKYNTOS 2009

Φωτογραφία από το:  http://www.naftemporiki.gr/story/1108308/21i-art-athina-upsilou-epipedou για την 21η Art-Athina. 

Σε μια εποχή που η εθνική πολιτιστική πολιτική για τα εικαστικά, φορά το μανδύα της παγκοσμιοποίησης, η 15η Διεθνής Συνάντηση Σύγχρονης Τέχνης ART-ATHINA 2009, που πραγματοποιήθηκε από 21 έως 24 Μαΐου στο Κλειστό Φαλήρου (γήπεδο TaeKwonDo), αποτελεί καλή αφορμή για να σκύψουμε πάνω από το εικαστικό τοπίο της ιδιαίτερης πατρίδας μας και να διαπιστώσουμε εάν πράγματι κάτι κινείται κι εδώ, τι μορφή έχει και πώς μπορούμε να το υποστηρίξουμε περισσότερο, προκειμένου ν’ αποτελέσει εκφραστικό μέσο και άλλων δυνάμεων που ζωοποιούν και δίνουν ελπίδα για κάτι πιο ποιοτικό και ειλικρινές στο μικρό νησί μας.

Για την ιστορία αξίζει ν’ αναφέρουμε ότι η Συνάντηση ART-ATHINA  θεσμοθετήθηκε από τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Αιθουσών Τέχνης το 1993, με σκοπό την παρουσίαση επιλεγμένων χώρων τέχνης, αλλά και  σημαντικών παράλληλων εκδηλώσεων εικαστικού ενδιαφέροντος.

Φέτος η ART-ATHINA, που ένας από τους σημαντικότερους στόχους της είναι η ανάδειξη των νέων καλλιτεχνικών τάσεων και προβληματισμών στη σύγχρονη τέχνη διεθνώς και η ενεργοποίηση διαύλων επικοινωνίας και ζύμωσης με το εικαστικό περιβάλλον,  προσέλκυσε χιλιάδες επισκέπτες, ενώ οι πιστοί οπαδοί της (καλλιτέχνες, τεχνοκριτικοί, συλλέκτες και φιλότεχνοι), κατέφθασαν από παντού, και μεταμόρφωσαν για λίγες μέρες την πρωτεύουσα σε μια παλλόμενη από δυναμισμό καλλιτεχνική σκηνή.

Συμμετείχαν σ’ αυτήν εξήντα γκαλερί από δώδεκα χώρες, και παρουσιάστηκαν περισσότεροι από τριακόσιοι καλλιτέχνες!

Πρόκειται λοιπόν για ένα από τα σημαντικότερα εικαστικά γεγονότα σύγχρονης τέχνης της Ευρώπης και το μεγαλύτερο ετήσιο εικαστικό γεγονός στην Ελλάδα.

Στο πρόγραμμά της, η ΑRΤ-ΑΤΗΙΝΑ, συμπεριέλαβε επίσης, παράλληλες δράσεις - εκθέσεις, ομιλίες, περφόρμανς, εντός και εκτός του εκθεσιακού της χώρου. Η σημαντικότερη: η παράλληλη έκθεση που διοργανώθηκε από το Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, το Irish Museum of Modern Art και το  Istanbul Modern με θέμα: «Ύμνος στη Σκιά», σε επιμέλεια Paolo Colombo.   

Είναι όμως όλα αυτά τόσο μακριά από εμάς, που πρέπει μόνο ταξιδεύοντας να τα γνωρίζουμε;

Η σύγχρονη εικαστική πραγματικότητα της ιδιαίτερης πατρίδας μας, θέλει να δείξει και συγχρόνως να μας αποδείξει, κάτι άλλο. Δύο εκθέσεις θεματικές, που πραγματοποιήθηκαν το φετινό χειμώνα μας πείθουν για του λόγου το αληθές.

Η πρώτη, διοργανώθηκε το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσικού Σχολείου Ζακύνθου, με θέμα την παγκόσμια βία και αφορμή της είχε τις  ταραχές που ξέσπασαν στην Ελλάδα και σε χώρες του εξωτερικού. Οι πέντε εικαστικοί που συμμετείχαν, θέλησαν να μας προβληματίσουν για τη βία, που ασκείται από το κοινωνικό μας περιβάλλον, αλλά και γι’ αυτήν που ασκούμε εμείς στους γύρω μας.

Η Ελένη Γούναρη, ο Διονύσης Ματαράγκας, η Θάλεια Ξενάκη, ο Κώστας Πλέσσας και η  Μίκα Συμβουλίδου, με τα έργα τους υποστήριξαν την άποψη ότι η βία δεν είναι μόνο σωματική. Υπάρχει και όταν καταστρέφουμε το περιβάλλον, και όταν κάνουμε κατάχρηση της ελευθερίας μας και όταν δε σεβόμαστε το διπλανό μας ή ακόμα τον ίδιο μας τον εαυτό. Στην ίδια εκδήλωση η Rudina Gjergjndreaj στο βιολί και ο Διονύσης Σεμιτέκολος στο πιάνο, παρουσίασαν έργα L.V.Beethoven, F. Schubert και C. Debussy.

Η δεύτερη, διοργανώθηκε την Tρίτη 7 Aπριλίου στον Κινηματογράφο «Φώσκολος», με θέμα το  πορτραίτο, από την Κινηματογραφική Λέσχη Ζακύνθου, στα πλαίσια της εκδήλωσης  "κινημα-φωτο-ζωγραφίζω".  Στην εκδήλωση αυτή προβλήθηκαν οι ταινίες της Ομάδας Τσιριτσάντσουλες: "Ηταν να μην πατήσει το
πόδι του στην Αθήνα" και "Η προετοιμασία" του Μαρίνου Μουζάκη και το
ντοκυμαντέρ "Σάτυροι στο δρόμο" των Δημήτρη Μητσόπουλου και Μαρίνου Μουζάκη. Συμμετείχαν συνολικά 24 καλλιτέχνες, που ζουν και δημιουργούν στην Ζάκυνθο. Εκτός από τους προαναφερόμενους στην πρώτη έκθεση εικαστικούς, αξίζει ενδεικτικά ν’ αναφέρουμε επίσης τη Νανά Γκούσκου, την Νατάσα Κεφαλληνού, τη Μάντυ Παπαδάτου, και το Δημήτρη Χαλβατζάρα.

Και από τις δύο εκθέσεις γίνεται φανερό ότι όχι μόνο κάτι κινείται κι εδώ, αλλά υπάρχει ένα καλλιτεχνικό δυναμικό που ζει, δημιουργεί και έχει ανάγκη μέσα από το έργο του, πρώτα να επικοινωνήσει και μετά να βρει νέους τρόπους αυτοέκφρασης.

Αν πάρουμε μάλιστα το θέμα, που διάλεξαν οι καλλιτέχνες της δεύτερης έκθεσης, δηλαδή το «πορτραίτο», βλέπουμε ότι εντάσσεται στη μεγάλη παράδοση της «Επτανησιακής προσωπογραφίας», που ξεκίνησε με τους Δοξαράδες, οι οποίοι είχαν κάθε λόγο να κολακεύουν την αριστοκρατική πελατεία τους, με το να ωραιοποιούν τα χαρακτηριστικά του προσώπου και να επιμένουν στον εξωτερικό διάκοσμο και στη διακοσμητική λεπτομέρεια του πίνακα, συνεχίστηκε με τον Κουτούζη και τέλειωσε με τους μαθητές και συνεχιστές του Καντούνη, οι οποίοι άνοιξαν νέα κεφάλαια, περιορίζοντας τα εξωτερικά στοιχεία και επιδιώκοντας την ψυχολογική διείσδυση, που εξειδικεύεται στα μάτια του εικονιζόμενου προσώπου.

Εξετάζοντας τώρα τι μορφή έχει αυτό που κινείται, θα λέγαμε ότι είναι πολύ δισταχτικό και αθόρυβο. Χωρίς να στερείται παιδείας και τεχνικής, ούτε φυσικά έμπνευσης και εκφραστικών μέσων, καλύπτει μια «ποικιλία» τάσεων της σύγχρονης τέχνης, που συνθέτουν το καλλιτεχνικό δυναμικό της ιδιαίτερης πατρίδας μας και που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από το καλλιτεχνικό δυναμικό κάθε άλλης χώρας. (Άλλωστε αρκετοί από τους εικαστικούς μας εκθέτουν και εκτός συνόρων).

Παρ’ όλα αυτά, είναι αξιοσημείωτο ότι, και οι δύο πολύ σημαντικές αυτές εκθέσεις, κράτησαν μόνο για μια βραδιά, όσο διήρκεσαν οι παράλληλες εκδηλώσεις τους, η μουσική στην πρώτη και η κινηματογραφική στη δεύτερη.

Μήπως ήρθε η ώρα να προβληματιστούμε για το πώς μπορούμε να τις υποστηρίξουμε περισσότερο;

Μ’ άλλα λόγια, μήπως ήρθε η ώρα να σκύψουμε πάνω στο έργο των εν ενεργεία καλλιτεχνών της Ζακύνθου και μέσα απ’ αυτές να σμιλέψουμε, να ζωγραφίσουμε, να πλάσουμε, ν’ αποτυπώσουμε στο φωτογραφικό χαρτί, το νέο της πρόσωπο και τελικά να διατηρήσουμε τη συνέχειά μας στο χώρο και το χρόνο;

ART-ATHINA 2009 για την Ελλάδα και, γιατί όχι, ART-ZAKYNTOS 2009 για εμάς, για τα παιδιά μας, για ν’ αντισταθούμε πριν το άνοιγμα στην παγκοσμιοποιημένη (εικαστική) πραγματικότητα γίνει τελεσίδικα μοιραίο.

Αυτό, που η άναρχη τουριστική ανάπτυξη της Ζακύνθου χρεώνεται καθημερινά.

*** Το παρόν δημοσιεύτηκε στο βιβλίο μου και στην τοπική εφημερίδα ΕΡΜΗΣ, 29-5-2009.

---

H Έκθεση ζωγραφικής του Μπάμπη Πυλαρινού στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα στο Αργάσι

10 χρόνια μπορεί να είναι λίγα.

10 χρόνια μπορεί να είναι και πάρα πολλά.

Ωστόσο, 10 χρόνια μπορεί να είναι όσα ακριβώς χρειάζεται κανείς για να οργανώσει μια έκθεση ζωγραφικής, η οποία συμπυκνώνει το έργο μιας δεκαετίας, αποτυπώνει την εξέλιξη της τεχνικής, επαναπροσδιορίζει τους στόχους, ενδυναμώνει από τις απαρχές, ξεδιπλώνει τις αξίες, κοινωνεί στο Σήμερα και συγκρίνει το Χθες με το Αύριο για να συνεχίσει να ρίχνει λάδι στο φάρο της τέχνης[1]…

       

Αναφέρομαι στην μεγάλη έκθεση ζωγραφικής (42 περίπου έργα), με τη μικρή χρονική διάρκεια, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 5 Αυγούστου, από τις 8 το βράδυ μέχρι τις 3 το πρωί, μόνο για ένα βράδυ, στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα στο Αργάσι, του Μπάμπη Πυλαρινού.

Η έκθεση περιλαμβάνει επιλεγμένα έργα από τις επτά τελευταίες ατομικές εκθέσεις, που πραγματοποίησε ο καλλιτέχνης στην Αθήνα και στο εξωτερικό την τελευταία δεκαετία.

Με κατασταλαγμένο πλέον εικαστικό ιδίωμα, με την ίδια ευαισθησία, χωρίς καταπίεση από προοπτική, σκιά και αναλογίες, αποτυπώνει μια ήρεμη ζωή, στην οποία κυριαρχούν χρώματα γεμάτα ευαισθησία και ποιότητα. Κοντά στη φύση, ακόμα και τα καμπαναριά του αποκτούν καμπύλες και μοιάζουν με δέντρα που σείονται από τη μουσικότητα των καμπάνων τους.

Ο κόσμος του είναι ευδαιμονικός, ήσυχος, μ’ ένα δικό του εσωτερικό ρυθμό. Ένας κόσμος μακριά από την τουριστική βαβούρα και το άγχος της σύγχρονης καθημερινότητας. Ένας κόσμος που δείχνει τα ουσιαστικά της ζωής μας, τα οποία οι περισσότεροι τα έχουμε ξεχάσει.

Σε αυτό βοηθάει και η νέα τεχνική με την οποία ζωγραφίζει. Πρόκειται για έργα ζωγραφισμένα με εγκαυστική, η οποία ονομάζεται και «ζωγραφική με ζεστό κερί», καθώς το medium, το μέσο δηλαδή, στο οποίο διαλύεται η χρωστική ουσία, είναι το θερμασμένο κερί. Αυτή η τεχνική έχει την ιδιότητα να καταλύει τα περιγράμματα. Έτσι τα έργα πλάθονται με εμπρεσσιονιστικό τρόπο, απαλλαγμένα από αυστηρά περιγράμματα, κερδίζοντας έτσι σε ατμοσφαιρικότητα.

  

Καθοριστικό στοιχείο της έκθεσης είναι και ο χώρος που επιλέγει ο καλλιτέχνης να εκθέσει.

Η συνέργεια του μνημείου με τα έργα, είναι  εκπληκτική.

Από τη μια αναδεικνύεται στοχευμένα, η ιστορία και η αρχιτεκτονική ενός πανέμορφου μνημείου και από την άλλη τα έργα συνομιλούν με την τέχνη του ναού.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου λειτουργεί καθαρτήρια για έργα που δούλεψε έξω από το νησί του, τα οδηγεί όμως πίσω σε αυτό, για να τα μπολιάσει με την ατμόσφαιρα του τόπου, αναζητώντας την αποδοχή του εναγκαλισμού τους από αυτόν. Έτσι δεν μπορούμε παρά να σκεφτούμε ότι ο νόστος αποτελεί το εφαλτήριο για την Έκθεση, 10 χρόνια μετά τη πρώτη του, με θέμα τα  «Προσεισμικά τοπία», η οποία του έδωσε το έναυσμα να ξεκινήσει την περιπλάνησή του στον κόσμο της Τέχνης.

Ευχή μας, η επόμενη έκθεση του Μπάμπη στο νησί μας να μην γίνει την επόμενη δεκαετία.

                                      

Το παρόν δημοσιεύτηκε και στο πολιτιστικό ένθετο "Τέχνης Λόγια" , τεύχος Νο 2, της εφημερίδας ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, Τετάρτη 5.8.2015, αρ. φύλλου 5030.

      

---

[1] «Μια σταγόνα λάδι στο φάρο της Τέχνης… ή Η Έκθεση Ζωγραφικής του Μπάμπη Πυλαρινού στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ζακυνθίων, χειμώνας 2005», Κατερίνα Δεμέτη, Από το Inlook στο Outlook, Τρίμορφο 2012, σελ. 89.

«Αχρονικές Τοποθετήσεις»: Η έκθεση της Θάλειας Ξενάκη στην γκαλερί «Χρυσόθεμις».

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, στην γκαλερί «Χρυσόθεμις», η έκθεση της Ζακυνθινής ζωγράφου Θάλειας Ξενάκη, από 15 Μαΐου έως τις 6 Ιουνίου.

Η αναφορά μας, στη στήλη αυτή, ενός εικαστικού γεγονότος που έλαβε χώρα στην πρωτεύουσα, θα μπορούσε να θεωρείται περιττή και μάλιστα για ένα γεγονός του οποίου η αυλαία έχει κλείσει.

Και όμως…

Όταν πρόκειται για μια εικαστικό που εμπνέεται, εκφράζεται και δημιουργεί στον δικό μας χωροχρόνο, η αναφορά προκύπτει επιβαλλόμενη, καθώς το δικό της εικαστικό προϊόν αποκρυσταλλώνει την βιωμένη πραγματικότητα της ιδιαίτερης πατρίδας μας, με όλα τα προβλήματα που την ταλαιπωρούν.

Μπορούμε δηλαδή μέσα από τα έργα της Θάλειας, να ψηλαφίσουμε εικόνες από το δικό μας παρόν και να προβληματιστούμε πάνω στο γεγονός τού γιατί η Σύγχρονη Τέχνη αποτυπώνει ένα ζοφερό Σύμπαν, αφήνοντας έξω τους εξωραϊσμούς, φωτίζοντας έναν σκληρό και άδικο κόσμο, και ανησυχώντας για το επιγενόμενο.

Αβέβαιο μέλλον

Απόδραση

   

 Και παρ’ όλο που ο τίτλος της Έκθεσης μάς μεταφέρει σε μια ακαθόριστη χωρικά πατρίδα, μπορούμε να διαισθανθούμε το δικό μας ιδιαίτερο τόπο, να ζωντανεύει το χρωστήρα της και να δίνει ζωή στον καμβά της.

Έτσι ιδωμένες λοιπόν οι «Αχρονικές Τοποθετήσεις» της Θάλειας, γίνονται σχόλιο για τη δική μας ζωή στη μικρή μας πόλη, σχόλιο που αξίζει να επισημανθεί και γιατί όχι, σχόλιο που πιθανά μπορεί και να αφυπνίσει…

Απομεινάρια 

Απομεινάρια2 

Η Θάλεια Ξενάκη άλλωστε, πτυχιούχος του τμήματος «Γραφικών Τεχνών και Καλλιτεχνικών Σπουδών» του ΤΕΙ Αθήνας (2000) και της «Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών» (εργαστήριο ζωγραφικής Χρόνη Μπότσογλου, 2005) και με ειδικότητα στη σκηνογραφία (εργαστήριο Γιώργου Ζιάκα), δεν είναι η πρώτη φορά που δείχνει ότι ξέρει εύκολα να περνάει μέσα από βιωμένες συναισθηματικά καταστάσεις και γεγονότα, τα οποία διατυπώνει σχεδόν ανεκδοτολογικά, στο σχολιασμό πιο επώδυνων για τον άνθρωπο καταστάσεων.

Τόσο στις δύο ατομικές της εκθέσεις με τίτλο «Απτικότητες», Γκαλερί «Κρύπτη» (Ζάκυνθος, 2008), και «Τοποθετήσεις», «Χώρος Τέχνης Ίριδα» (Ζάκυνθος, 2014), όσο και στις 24 ομαδικές, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και  στις εικονογραφήσεις σε βιβλία και λευκώματα και στα σκηνικά & κοστούμια για παραστάσεις θεάτρου, σύγχρονου χορού και μουσικού θεάτρου, αυτήν ακριβώς τη ματιά καταθέτει:

Τη ματιά της υποταγής της ανθρώπινης ύπαρξης σε ένα ζοφερό παρόν, με βιομηχανικά χαρακτηριστικά, που καθυποτάσσουν τη Φύση και δημιουργούν ένα χρωματικό Σύμπαν ασφυξίας και αδιεξόδου.

Απώλεια 2

Είναι η Φύση που ισοδυναμεί με το περιβάλλον που βιάζεται καθημερινά από την άναρχη τουριστική «ανάπτυξη», αλλά είναι και η Φύση που στο πρόσωπο του πιο εξελιγμένου είδους, που είναι ο Άνθρωπος, πλάθει ανδρείκελα, παρασυρμένα από επίπλαστες ανάγκες, απογυμνωμένες από αξίες και προοπτική.

Και αυτά η Θάλεια εύκολα μπορεί να τα εντοπίσει γύρω της. Κυριαρχώντας μάλιστα απόλυτα στο υλικό της, κάνει το λάδι, την ατλακόλ, το κονίαμα, τα βερνίκια, ακόμα και το τσιμέντο, να λειτουργούν σε επίπεδο τόσο συμβολικό όσο και κυρίως καταγγελτικό.

Δέσμια 

Και ενώ στην παλιότερη δουλειά της, οι περιβαλλοντικές ευαισθησίες  δημιουργούσαν φόρμες πλασμένες μόνο από χρώμα, και έδιναν μία ποιητική αποτύπωση της φύσης, κάνοντας τον θεατή να περάσει από τον γήινο κόσμο, στον άυλο, τον απέραντο, τον γεμάτο ελευθερία και πνευματικότητα, στα τωρινά της έργα, το σχέδιο είναι εκείνο που κυριαρχεί και επιβάλλεται στο χρώμα, σπάζοντας τον καθρέφτη της πραγματικότητας σε χιλιάδες κομμάτια, όσα είναι και τα προβλήματα που ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να λύσει.

Σε αυτή τη διαρρηγμένη πραγματικότητα, η ζωγράφος καταθέτει την δική της ματιά, δείχνοντάς μας την αληθινή εικόνα της «αναπτυγμένης» κοινωνίας μας.

Και η επιτυχία της έκθεσης στην Αθήνα, φανερώνει, πως έχουμε ανάγκη αυτή την κατάθεση, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στην εκφραστική δυναμική της Θάλειας Ξενάκη.

Έχουμε γενικά ανάγκη από την κατάθεση της Σύγχρονης Τέχνης στη ζωή μας, η οποία μπορεί να φωτίσει το παρόν και γιατί όχι να οδηγήσει σε Ανατροπές…

Μεταφυσικό

Δημοσιεύεται στο "Τέχνης Λόγια", τεύχος 1ο/22-7-2015 της εφημερίδας ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, αρ. φύλλου 5020

Η θέαση της πραγματικότητας με τα μάτια ενός εικαστικού, μας αποκαλύπτει αλήθειες ή το «Ναυάγιο» σε θέση σύγχρονου Γκιούλιβερ για το νησί μας.

Ο πανικός που κατέλαβε, δικούς και ξένους, όταν μαθεύτηκε ότι η γνωστή παραλία Ναυάγιο, κινδυνεύει από ρυπογόνα λήμματα, ήταν το πρώτο καμπανάκι.

Οικολογική ευαισθησία μόνον ή κάτι διαφορετικό, κρυμμένο πίσω από τις λέξεις και τις σειρήνες των λιμενικών, που κυνηγούσαν τους δράστες;

Η απορία είχε εγκατασταθεί μέσα στο μυαλό μου και περίμενε την κατάλληλη ευκαιρία να εκφραστεί.

Και η ευκαιρία ήρθε.

Και μαζί της ήρθε και η εξήγηση, που δεν ήταν καθόλου ανακουφιστική. Έδειχνε ότι το σύγχρονο πρόσωπο της άναρχης τουριστικής μας ανάπτυξης, βιάζει τη φύση, βιάζει τον άνθρωπο και τον τοποθετεί σε μια θέση λιλιπούτειου δυνάστη κάθε μοιραίου ναυαγίου, που από τύχη και μόνο, προσαράζει στα καθαρά νερά του Φιόρου του Λεβάντε.

Και για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, ο εικαστικός Γιάννης Μαρκόπουλος στο έργο του: « Το φορτηγό «Gulliver», 1995, ναυάγιο και σκοινιά, 110χ110 μέτρα, Ζάκυνθος, παραλία Ναυάγιο», που εντοπίσαμε στο κεφάλαιο Διασπορά: η ελληνική τέχνη εκτός των τειχών, της σειράς «Ελληνομουσείον», Επτά αιώνες ελληνικής Ζωγραφικής, στ΄ τόμος, Ιούνιος 2009, εκδ. Ελεύθερος Τύπος-Εκδόσεις Μίλητος, σ. 116, που επιμελείται ο Ιστορικός της Τέχνης Μάνος Στεφανίδης, κατέδειξε ότι, η πραγματικότητα, βιωμένη μέσα από την εικαστική ματιά και ευαισθησία του καλλιτέχνη, μπορεί ν’ αποκαλύψει πτυχές της ζωής που φτάνουν στην καρδιά του προβλήματος.

Παρουσιάζει το πλοίο Παναγιώτης, δεμένο με τεράστια σκοινιά, που όπως είναι γνωστό, ξεβράστηκε το 1982, μεταφέροντας παράνομα τσιγάρα, από την Τουρκία. Το πλοίο, λόγω εξαιρετικά δυσμενών καιρικών συνθηκών και χαλασμένης μηχανής, βρέθηκε εκτός πορείας και σύντομα έπεσε στα βράχια της βορειοδυτικής πλευράς της Ζακύνθου.

Σαν άλλος Γκιούλιβερ, το πλοίο Παναγιώτης, ονειρεύεται να εξερευνήσει πιο μακρινούς και εξωτικούς τόπους. Αλλά η μοίρα του επεφύλασσε μία άλλη τύχη, αφού παραμένει αιχμάλωτο στον κάθε έναν, που θεωρεί ως καλή ιδέα, την τουριστική αξιοποίηση της περιοχής με το να εκθέτει ένα σκουριασμένο, αχρηστεμένο, λεηλατημένο κουφάρι.

Ο Γκιούλιβερ, ήρωας του μυθιστοριογράφου, λιβελογράφου, δοκιμιογράφου και ποιητή Jonathan Swift (Δουβλίνο 1667-1745), υπήρξε παθιασμένος με τα θαλασσινά ταξίδια και τις περιπέτειες. Στο πρώτο του μεγάλο ταξίδι, με προορισμό τις θάλασσες του Νότου, μια μεγάλη καταιγίδα, που προκάλεσε το ναυάγιο του πλοίου του, στάθηκε η αφορμή να φτάσει σε μια χώρα φανταστική. Η χώρα έμοιαζε με κήπο, οι αγροί με παρτέρια γεμάτα λουλούδια κι οι άνθρωποι δεν ξεπερνούσαν σε ύψος τα δεκαπέντε εκατοστά: βρισκόταν στη Λιλιπούτη! Συναρπαστικά, αλλά και καυστικά, ο Swift, μέσα από τις περιπέτειες του ήρωά του σατιρίζει με μοναδικό τρόπο τα κακώς κείμενα των κοινωνιών και της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Όμοια και ο εικαστικός Γιάννης Μαρκόπουλος, σατιρίζει τα κακώς κείμενα στη δική μας Λιλιπούτη. Γεννημένος στις 7 Ιουλίου 1962 στην Αθήνα, σπούδασε στην Α.Σ.Κ.Τ. του Α.Π.Θ. στη Θεσ/κη στο εργαστήρι του Βαγγέλη Δημητρέα (1984-1986) και κατόπιν συνέχισε τις σπουδές του στο Hochschule der Künste στο Βερολίνο (1987-1991) με καθηγητή τον Karl Horst Hödicke. Σήμερα ζει και εργάζεται στο Βερολίνο. Έργα του βρίσκονται στο Αμερικανικό Κολλέγιο (THE AMERICAN COLLEGE OF GREECE: ACG ART).

Με το έργο του εισηγείται ένα νέο είδος τέχνης: την τέχνη του «δεσμείν» - Art Binding. Ο καλλιτέχνης δένει ιεροτελεστικά ένα ναυάγιο στην ακτή του Ιονίου ή ένα υπερμέγεθες κτίριο του Βερολίνου. Επίσης «δεσμεί και λύει» τελετουργικά ένα γυναικείο σώμα σε performance μιας γκαλερί. Τι σημαίνει τέχνη του
«δεσμείν»;

 Είναι η εξασφάλιση της μονιμότητας σ’ έναν κόσμο που όλα αλλάζουν ή ο εντοπισμός της αρχαίας σκουριάς που βασανίζει τόπους, κτήρια, ανθρώπους και που οδηγεί σε μία αναστολή της προόδου σε κάθε επίπεδο, αφού εμποδίζει την έκφραση των νέων ιδεών;

Πιστεύουμε ότι, ο Μαρκόπουλος, στην περίπτωσή μας με το έργο του Το φορτηγό «Gulliver», σχολιάζει με τον καλύτερο τρόπο, τη συμβολική παρουσία του προσαραγμένου πλοίου στο νησί μας, αφού μας τοποθετεί στο ρόλο των λιλιπούτειων κατοίκων που προσπαθούν να δέσουν, να αιχμαλωτίσουν, επενδύοντας την υστεροφημία τους σ’ ένα κακόπαθο σκαρί και όχι αξιοποιώντας την ομορφιά των ιδεών των ανθρώπων  και της ευλογημένης φύσης που το περιβάλλει.

Για άλλη μια φορά λοιπόν η Τέχνη, σε ρόλο σχολιαστή, μας φέρνει στην καρδιά του προβλήματος.

Γι’ αυτό πριν η αδρεναλίνη χτυπήσει κόκκινο για τ’ απορρίμματα που πέφτουν  στο Ναυάγιο, καλό θα ήταν να σκύψουμε με πραγματικό οικολογικό ενδιαφέρον στις ομορφιές του νησιού μας, φροντίζοντάς το με αγάπη και σεβασμό. Τότε ίσως καταφέρουμε να ψηλώσουμε λίγο, για να μας βρει ο Γκιούλιβερ, όπως βρήκε τους κατοίκους της επόμενης χώρας που επισκέφτηκε: Γίγαντες!

Το κείμενο δημοσιεύεται και στις σελίδες 170-172 του βιβλίου μου. Πρώτη δημοσίευση εφημερίδα ΕΡΜΗΣ, 3/7/2009.

«Mεγαλοπαρασκευιάτικες φαντασιώσεις»

Το παρόν γράφτηκε για το φύλλο που δημοσιεύεται τη Μεγάλη Παρασκευή από την τοπική εφημερίδα της Ζακύνθου "ΕΡΜΗΣ".

Διονύση Κωνσταντόπουλου, "Εικαστική πρόταση για την Πλατεία Σολωμού", κολάζ, 2015.

«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξελίχτηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να αναζητεί να επιβάλει τάξη, να καθιερώσει μια λογική δομή στο χάος…. Κι αυτό ο άνθρωπος το επιτυγχάνει μέσω της λειτουργίας της φαντασίωσης. Και η φαντασίωση κάνει τη δουλειά της καλά! Λειτουργεί στην υπηρεσία της ζωής. Επιτρέπει στον άνθρωπο να δημιουργεί, ακόμη κι αν μοχθεί, μέσα σε μια αυταπάτη. Του επιτρέπει να δημιουργεί αυταπάτες».

Κωνσταντίνος Ι. Αρβανιτάκης, «Ψυχαναλυτικοί στοχασμοί για τον Σολωμό. Η ποιητική διαδικασία και τα πάθη της», εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα 2014

Με αυτές τις αυταπάτες λοιπόν θεώρησα ότι έπρεπε να προσεγγίσω το θέμα μου, στο πασχαλινό αυτό δημοσίευμα., αφού η Τέχνη και η Αισθητική, λειτουργεί παραμυθητικά στο επίπεδο της δημιουργίας για να μπορούμε εμείς σήμερα να λέμε: «και του χρόνου» και «καλό Πάσχα», ενώ η στέρηση από αυτές μπορεί να μας οδηγήσει σε δρόμους επικίνδυνους.

Θα μπορούσα βέβαια και να ξεκινήσω λέγοντας ότι «το Πάθος είναι εσωτερική υπόθεση», όπως και σε παλιότερο δημοσίευμα στον ΕΡΜΗ είχα κάνει.[1], ξεγλιστρώντας εύκολα και εστιάζοντας στο με πόσους διαφορετικούς τρόπους οι εικαστικοί καλλιτέχνες αποτύπωσαν με τον χρωστήρα τους τα Άγια Πάθη και τη σπουδαιότητα για όλους εμάς αυτής της έκφρασης.

Θα ενέμενα λοιπόν στην θέση ότι αυτό που χαρακτηρίζουμε ως «Ζακυνθινό Μεγαλοβδόμαδο» είναι μοναδικό στο είδος του. Με διάθεση δηλαδή τοπικιστική, θα ξαναζούσα μέσα από το ιδιάζον ζακυνθινό εκκλησιαστικό μέλος, τον επτανησιακό νατουραλισμό της ζωγραφικής μας, τις φωτισμένες εκκλησίες μας και τα ιδιαίτερα ήθη και έθιμα των ημερών.

Δυστυχώς όμως σήμερα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.

Και ο λόγος, το ακυρωμένο αντέτι στην ιστορική Πλατεία του Ποιητή, που ανατρέπει το σκηνικό, αφού μόνο χώματα, οικοδομικά υλικά και ξεριζωμένα δέντρα μας περιμένουν.

Έτσι, σήμερα, Μεγάλη Παρασκευή, που το πένθος ξεχειλίζει από παντού, τίποτα δεν μπορεί να μας προσφέρει ένα μερίδιο καθησυχασμού και μια εύθραυστη αίσθηση ασφάλειας, μια αίσθηση δηλαδή ότι έχουμε τον έλεγχο των πραγμάτων για να φτιάξουμε μια φαντασίωση, για να δημιουργήσουμε την απαραίτητη αυταπάτη.

Και ο λόγος γιατί η Πλατεία μας είναι ΚΛΕΙΣΤΗ μπροστά από το ΚΛΕΙΣΤΟ μας Μουσείο.

Όσο και αν μέχρι σήμερα, παραβλέπαμε το γεγονός ότι, είναι μείζον ζήτημα ότι το Μουσείο, που δημιουργήθηκε για να στεγάσει, όσους από τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς δεν μπόρεσαν να πάρουν το δρόμο της επιστροφής για τους ναούς, μετά την ανοικοδόμηση από την καταστροφή του 1953, παρέμενε κλειστό, σήμερα ανακαλύπτουμε ότι είναι και παραείναι.

Και όχι μόνο γιατί η έλλειψη ενδιαφέροντος για να γίνει και πάλι επισκέψιμο το Μουσείο Ζακύνθου με τους μεταβυζαντινούς του θησαυρούς, αποτελεί προσβολή για τους ανθρώπους, που μέσα από τα ερείπια μάζεψαν τις ιερές εικόνες.

Αλλά επειδή, και κυρίως, με τις πόρτες του μουσείου κλειστές, δεν μπορούμε «κοιτώντας τες ζωγραφισμένες εικόνες», όπου «λάμπει το ασήμι, λάμπει το χρυσάφι», να χτίσουμε τη φαντασίωση που μας επιτρέπει να δημιουργούμε και να φτιάχνουμε «αγκαλιές ειρηνοφόρες ομπροστά στους Αγίους».

Και έτσι με μάτια καθαρά να πάρουμε τις σωστές αποφάσεις για το σημαντικό και το ασήμαντο στη ζωή μας.

Σε παλαιότερο πάλι δημοσίευμα στον τοπικό τύπο[2], είχα προβληματιστεί αναφορικά με την αισθητική της πόλης μας μετά τους σεισμούς του ΄53.

Τότε λοιπόν θεωρώντας ότι η Αισθητική πραγματεύεται το ωραίο, είχα διακρίνει τρεις άξονες προσέγγισης.

Ο 1^ος άξονας ήταν η αισθητική της προσεισμικής Ζακύνθου, που καθορίστηκε από τις δυτικές επιδράσεις των τελευταίων τετρακοσίων χρόνων (Αναγέννηση, Μπαρόκ, Νεοκλασικισμός), και με απόλυτο σεβασμό στο μέτρο, έδωσε τη δική της εκδοχή στο ζακυνθινό σκηνικό. Χαρακτηριστικό της ήταν ότι, η πόλη της Ζακύνθου, δεν εξαναγκάστηκε σε παραξενιές του εκλεκτικισμού, παρ’ ότι τις επιβλήθηκαν μορφές δανεισμένες από ανατολικά και δυτικά! Έπλασε το δικό της μοναδικό μορφικό περιβάλλον, που μπορεί να ξεθεμελιώθηκε το 1953, ζει όμως σαν μια άλλη Ατλαντίδα και φωτίζει τις αυταπάτες μας….

Ο 2^ος άξονας ήταν η αισθητική της μετασεισμικής Ζακύνθου, η οποία δέσμια της ανάγκης για ταχεία αποκατάσταση από τον μεγάλο σεισμό, κλήθηκε να επουλώσει τις πληγές, άλλοτε μελετώντας πιστά το πνεύμα που αναδύθηκε απ’ τον ισοπεδωμένο τόπο κι άλλοτε αυθαιρετώντας και παραλλάσσοντας το ρυθμό με δική της τεχνική. 

Ο 3^ος άξονας ήταν η αισθητική της σύγχρονης Ζακύνθου. Το παλαιότερο δημοσίευμα έκλεινε με την προτροπή ν’ αφήσουμε τους νεώτερους να είναι αισιόδοξοι και ν’ αντικρίζουν τον 21^ο αιώνα με την πεποίθηση ότι, το μορφικό περιβάλλον πλάθει τους ιστορικούς μύθους του, κι εμείς ζούμε σ’ ένα τέτοιο, συνταιριάζοντας το παρελθόν με το μέτρο των αναγκών μας.

Τώρα όμως ήρθε η ώρα να αναιρέσουμε την προτροπή μας στον 3^ο αυτό άξονα.

Γιατί για πρώτη φορά συνειδητοποιούμε ότι με το Μουσείο μας και την Πλατεία μας κλειστά και την ακυρωμένη ευλογία του Εσταυρωμένου σε αυτήν, δεν είμαστε σε θέση να βιώσουμε την φαντασίωση που απαιτείται για να επιβάλουμε την  τάξη, καθιερώνοντας μια λογική δομή στο χάος μας.

Είναι λοιπόν επιτακτικό, όσοι έχουν την ευθύνη, να σπεύσουν να το πράξουν, γιατί χωρίς την Τέχνη, χωρίς την Αισθητική, δεν μπορούμε να βιώσουμε το Θείο Δράμα σε όλο του το μεγαλείο, δεν μπορούμε δηλαδή να οδηγηθούμε στην Ανάσταση, ή διαφορετικά δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε την φαντασίωση της…

---

[1] ΕΡΜΗΣ, 17/4/09

[2]  ΗΜΕΡΑ ΤΣΗ ΖΑΚΥΘΟΣ,  Αφιέρωμα για την Αισθητική, 2003.

Παρουσίαση για το βιβλίο «ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΣΗ».

"ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΣΗ"

πίνακες: Διονύσης Κωνσταντόπουλος – σενάριο: Δημήτρης Βανέλλης,

εκδόσεις «Φανταστικός Κόσμος», 2014

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΖΑΚΥΝΘΙΩΝ

Τρίτη 24-3-2015

Κυρίες και Κύριοι,

Αγαπητοί Φίλοι,

Έχοντας ασχοληθεί αρκετά με το υλικό που συνθέτει το εκδοτικό πόνημα που κληθήκαμε, ο Υφυπουργός και εγώ, να σας παρουσιάσουμε απόψε, για δεύτερη φορά συνοδοιπόροι στην ίδια θέση, την πρώτη στα εγκαίνια της ομότιτλης έκθεσης στο Studio Art Ίριδα, τον Αύγουστο του 2013, κι έχοντας επιπρόσθετα συγγράψει και τον πρόλογό του, δεν σας κρύβω ότι με κατέβαλε, αρχικά, η αγωνία για την έλλειψη πρωτοτυπίας αυτού που θα σας αναγνώσω απόψε.

Αυτό όμως κράτησε πολύ λίγο, και ο λόγος δεν είναι μόνο ότι είμαι γνωστή πολυλογού.

Έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι, ενστερνίζομαι απόλυτα την άποψη του υπεύθυνου για τα κείμενα της παρούσας έκδοσης, Δημήτρη Βανέλλη, ότι στο βιβλίο υπάρχει ένας βασικός αφηγηματικός καμβάς, πάνω στον οποίο ξεδιπλώνεται περισσότερο μια κατάσταση παρά μια ιστορία, η οποία ανασύρεται μέσα από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που χρησιμοποιεί στα έργα του ο Διονύσης Κωνσταντόπουλος.

Και το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στο ότι η συγγραφική προσέγγιση που γίνεται σε αυτά από το Βανέλλη, είναι «ανοιχτή».

Μπορεί δηλαδή ο καθένας μας να κάνει τη δική του ανάγνωση και να φτιάξει τη δική του ιστορία, ακολουθώντας την καλλιτεχνική γραμμή του δημιουργού του. Όπως δηλαδή μπορεί ο καθένας από εμάς να κάνει όταν βρίσκεται μπροστά σε ένα έργο τέχνης.

Τώρα λοιπόν που ξεκαθάρισα ότι, το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας, θα αποτελέσει το έναυσμα για τις δικές σας αναγνώσεις, τόσες, όσοι ακριβώς βρισκόμαστε, απόψε, σ’ αυτήν εδώ την αίθουσα, χαλαρώνω και θα σας μιλήσω για τη δική μου «ανάγνωση».

Μια «ανάγνωση» που εμπεριέχει στοιχεία από το Χθες, από το Σήμερα και το Αύριο.

Έχω το προνόμιο να γνωρίζω το Διονύση Κωνσταντόπουλο, από την παιδική του κιόλας ηλικία – ηλικία σταθμό, που καθορίζει την απαρχή της καλλιτεχνικά διαμορφωμένης ψυχοσύνθεσης και σπερματικά σχεδόν γονιμοποιεί τη φαντασία και τον οπλίζει με τα κατάλληλα εκφραστικά μέσα.

 Γι’ αυτό και η δική μου ανάγνωση στάθηκε στη διερεύνηση της συνέχειας ή μη, αυτών των χαρακτηριστικών που από παιδάκι ήξερα ότι ο Διονύσης καλά κατείχε. Είναι αυτά τα στοιχεία που η «καλλιτεχνική φύση» έχει το ταλέντο να τα αναγιγνώσκει και να τα αποκωδικοποιεί και στη συνέχεια να μας τα προσφέρει μέσα από τα έργα της.

Γιατί ο Διονύσης Κωνσταντόπουλος, από μικρός ακόμα, είχε ξεχωρίσει γι’ αυτό το χάρισμα, που οδηγούσε το χέρι του και τον έκανε να εκφράζει το συναίσθημά του μέσα από τον κόσμο των εικόνων.

Και επειδή θέλω να μιλάω με παραδείγματα, σκέφτηκα να του κάνω και να σας κάνω μία έκπληξη, που θα επιβεβαιώσει την αλήθεια των όσων σας λέγω.

Στη διάρκεια των φοιτητικών μας χρόνων στην Θεσσαλονίκη, τη δεκαετία του ΄80, φοιτητής εκείνος στην Αρχιτεκτονική κι εγώ στην Αρχαιολογία, στο πρώτο δικό μου έτος, και το τρίτο δικό του, αν δεν κάνω λάθος, (πέρασαν κιόλας 30 χρόνια !!! ναι!, δεν ντρεπόμαστε να λέμε τα χρόνια μας), μου έκανε δώρο ένα έργο του, ένα έργο που πρώτη φορά το βλέπουν τα φώτα της δημοσιότητας και του οποίου, ο ίδιος, δεν νομίζω να θυμάται την ύπαρξη.

Πρόκειται για έναν χάρτινο έφιππο στρατηλάτη άγιο, που μεταμορφώνεται σε ιππότη της ηρωικής εποχής, επικολλημένο πάνω σε ζωγραφισμένο κόντρα πλακέ, με ένθετες λεπτομέρειες από χαρτί, που βοηθούν στη μεταμόρφωσή του και το μετατρέπουν ανάλογα με το ρόλο που θέλω να του δώσω.

Αυτό το έργο με συνόδεψε σε όλες τις διαδρομές της ζωής μου, ανάμεσα στα άχρηστα-χρήσιμα αντικείμενα που φυλάμε σ’ ένα κουτί, σε όλες τις μετακομίσεις, από πόλη σε πόλη και από σπίτι σε σπίτι. Ήταν από εκείνα τα αγαπημένα αντικείμενα, που δεν ξέρεις ακριβώς πώς να τα χαρακτηρίσεις: να τα πεις ζωγραφική, να τα πεις κολάζ, τα λες τελικά «αυτό το ωραίο που μου αρέσει να το κουβαλάω πάντα μαζί μου» και που όταν μικρά παιδικά χεράκια, σε μια τελευταία μετακόμιση το ανακάλυψαν και άρχισαν να παίζουν μαζί του, κολλώντας και ξεκολλώντας τα ένθετα στοιχεία του, βρίσκεις τελικά ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από τη δική σου παιδική ηλικία, που δεν έχει πάψει να σ’ ακολουθεί, όσα χρόνια και αν περάσουν και που μπορεί να διανύεις την τέταρτη δεκαετία της ζωής σου, αλλά έναν ιππότη-άγιο ακόμα τον χρειάζεσαι να σε φυλάει και να σε συντροφεύει.

Γιατί, αγαπητοί Φίλοι,

Τι άλλο είναι η αληθινή τέχνη; Τι άλλο από αυτό που μπορεί να μας συντροφεύει, να μας παρηγορεί, να μας ταξιδεύει και μέσα από το πινέλο-ραπιδογράφο εμπνευσμένων δημιουργών, να μας αποκαλύπτει αυτή την «άλλη» πραγματικότητα, στην οποία κατοικούν μυθικά πρόσωπα, αρχαίοι θεοί, άγγελοι και ιππότες;

Η δική μου ανάγνωση λοιπόν, στο βιβλίο που παρουσιάζεται απόψε, έχει στοιχεία από αυτό το Χθες, καθώς ανακάλυψα, στις μορφές των τελευταίων έργων του, μοτίβα κοινά μ’ αυτό το πρώτο του έργο, της πρώιμης περιόδου, όπως λένε οι ειδικοί, και τα οποία, μετά από τόσα χρόνια, εξακολουθεί ακόμα ο Διονύσης να παιδεύει.

Μια απλή σύγκριση δε με τη μορφή στο εξώφυλλο του βιβλίου, μπορεί να πείσει για τα εικονογραφικά παράλληλα ανάμεσα σ’ αυτήν και το δικό μου ιππότη.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η μορφή αυτή απέκτησε με τα χρόνια το δικό της φυσικό χώρο, τον οποίο ο Διονύσης, με άριστη γνώση της τεχνικής στη σχεδιαστική αποτύπωση και με έντονη πάντα κοινωνική συνείδηση, συνθέτει, παρατηρώντας και καταγράφοντας με το μολύβι-ραπιδογράφο του, τις σεισμικές δονήσεις που του προκαλούν οι τεκτονικές αλλαγές που συμβαίνουν γύρω μας.

 Έτσι, ο δικός μου ιππότης- άγιος, τοποθετείται, σ’ ένα σύγχρονο περιβάλλον καταστροφής και αποξένωσης, κι εγώ, ξεφυλλίζοντας το βιβλίο, οδηγώ την ανάγνωσή μου από το αθώο Χθες στο ζοφερό Σήμερα.

Γιατί ο Διονύσης δεν αφήνει τίποτα ασχολίαστο: τον νέο άστεγο, τον αυτόχειρα, το κλείσιμο της ΕΡΤ, την οικολογική καταστροφή, την αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό της χώρας μας.

Όλα τα παρατηρεί και όλα τα φιλτράρει μέσα στα έργα του.

Σε αυτά, ο δικός μου στρατιωτικός άγιος μεταμορφώνεται στις εμβληματικές φτερωτές γυναικείες μορφές, που ξεχειλίζουν από ερωτισμό, μετατρέπεται στις ανδρικές ή ερμαφρόδιτες και άφυλες μορφές, που μάχονται να επιβιώσουν σ’ έναν κόσμο που καταρρέει, γίνεται ανάγλυφο στη ζωφόρο ενός αρχαίου ναού, αναγνωρίζοντας ότι «τα μουσεία είναι τα μόνα μέρη που μπορεί κανείς να θυμάται ότι οι άνθρωποι είναι ικανοί και για την ομορφιά».

 Ανάμεσα στις σελίδες του όμως διακρίνω και μορφές σύμβολα: διακρίνω μαχητικούς πολιτικούς, βραβευμένους συγγραφείς, επιτυχημένους ανθρώπους της τουριστικής βιομηχανίας του τόπου μας, εκείνες δηλαδή τις μορφές που δίνουν τη σκυτάλη για να περάσει η ανάγνωσή μου από το Σήμερα στο Αύριο.

Γιατί γι’ αυτό το Αύριο το βιβλίο, με τα δικά του εκφραστικά μέσα θέλει, κατά τη δική μου ανάγνωση, να μας προβληματίσει.

Οι εικόνες του, μάς ταξιδεύουν μοναδικά στον δικό του φαντασιακό κόσμο, εμποτισμένο όμως από τις λαϊκές δοξασίες, τους θρύλους και τη φιλοσοφία αρχαίων πολιτισμών. Ο ελληνικός και ανατολικός πολιτισμός, στους οποίους ο Διονύσης, εντοπίζει κοινά στοιχεία, μέσα από τη φιλοσοφία του Ηράκλειτου, του Πλάτωνα και του Λάο Τσε, αναδεικνύονται κυρίαρχοι, με μοναδικό βάθος και πληρότητα και ξεπερνούν το ρηχό, δυτικό, τεχνοκρατικό πνεύμα, που κυριαρχεί και μας καταδυναστεύει σήμερα.

Και μας ανακουφίζουν, αφού αισθανόμαστε ότι έχουμε ιστορία και παρελθόν, και μπορεί τώρα να ζούμε σ’ ένα ζοφερό παρόν, αλλά έχουμε τη δυνατότητα  να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον.

Μας ανακουφίζουν επίσης γιατί οι διαχρονικοί συμβολισμοί και οι φιλοσοφικές ενορχηστρώσεις, που εμπεριέχουν οι εικόνες του, μάς διδάσκουν ότι η πολυπλοκότητα της ιστορικής μας διαδρομής σαν λαού, δεν μπορεί και δεν επιτρέπεται να κλείσει τόσο άδοξα.

Και αυτό θα γίνει με πολλούς τρόπους: εάν ενσκήψουμε στον κρυπτικό λόγο του Ηράκλειτου, που μας μιλάει για τη Φύση, που σήμερα την κακοποιούμε, θα γίνει εάν αφουγκραστούμε το θρόισμα από τις φτερούγες των φτερωτών που κυκλοφορούν ανάμεσά μας, θα γίνει εάν αποδεχτούμε ότι είμαστε κομμάτι ενός όλου, που ξεκινάει από την προϊστορική εποχή με τους μαχαιρόδοντες και μέσα από τη μαγική περιπέτεια της Τέχνης, μέσα από τα έργα φωτισμένων «καλλιτεχνικών φύσεων», φτάνει στο Σήμερα, εδώ, απόψε, στο Πνευματικό Κέντρο, πάνω από τη διαλυμένη Πλατεία μας.

Γιατί, αγαπητοί Φίλοι, η δική μου ανάγνωση στο εικονοποιημένο σενάριο του Δημήτρη Βανέλλη ή διαφορετικά στο θεατροποιημένο κόμικ «ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΣΗ» του Διονύση Κωνσταντόπουλου, (είδατε, έδωσα στον καθένα από ένα ρόλο), είναι τελικά αισιόδοξη, αφού ξεφυλλίζοντας την έκδοση, εντόπισα  μνήμες από καλές στιγμές, τη μαγιά δηλαδή γι’ αυτό που θα αποφασίσουμε να χτίσουμε από εδώ και πέρα.

Το ίδιο πιστεύω ότι είδε και ο εκδότης κ. Αντώνης Νικολουδάκης, που αποφάσισε να προχωρήσει στο τολμηρό εγχείρημα της έκδοσης του παρόντος.

Γιατί μπορεί για μένα η πολυσημία των έργων του Διονύση να λέει πολλά, αλλά γνωρίζω καλά ότι δεν είναι και πολύ εύκολο.

Ευγνωμονώ λοιπόν τον εκδότη από τη θέση αυτή για την γενναιότητά του και σας καληνυχτίζω, ευχαριστώντας σας για την προσοχή, ευχόμενη καλές αναγνώσεις!