Συνέντευξη σε Κωνστάντια Κράτσα.

Στο μεταξύ η Ελλάδα ταξιδεύει ολοένα ταξιδεύει... Μια δραστήρια και πολυτάλαντη νέα επιστήμων, που αντί "να περιμένει τα καράβια που δεν μπορούν να κινήσουν", εργάζεται και διαπρέπει στο εξωτερικό, δέχτηκε σήμερα να απαντήσει στις ερωτήσεις μας. Είναι η ζακυνθινής καταγωγής Κωνστάντια Κράτσα, που κρατά πάντα στην καρδιά της την Ελλάδα ολοζώντανη.  Να της ευχηθούμε καλή δύναμη και σύντομα να φιλοξενήσουμε μία ακόμα διάκρισή της στο "ΤΛ".

Ερωτήσεις :

1^η Ερώτηση: Από καταγωγή, αγαπητή Κωνστάντια, βρίσκεσαι ανάμεσα σε δύο πέλαγα: το Αιγαίο και το Ιόνιο. Πόσο σε επηρέασε η ζακυνθινή καταγωγή σου στις επαγγελματικές σου επιλογές και πόσο η αιγαιοπελαγίτικη; 

Απάντηση: Πρέπει να παραδεχθώ ότι είμαι πολύ τυχερή που κληρονόμησα δύο διαφορετικές “κουλτούρες” από την καταγωγή μου. Τόσο ο πνευματικός  πλούτος και η ζωντάνια του Ιονίου, όσο και η ήρεμη, αλλά επίμονη δύναμη του Αιγαίου χάραξαν τον χαρακτήρα μου  και τις επιλογές μου στην επαγγελματική και κοινωνική μου ζωή. 

2^η Ερώτηση: Πώς νιώθεις κάθε φορά που ακούς τον εθνικό μας ύμνο όταν βρίσκεσαι στο εξωτερικό, γνωρίζοντας ότι κατάγεσαι από το νησί που γεννήθηκε ο Ποιητής που τον έγραψε;

Απάντηση: Πιστεύω ότι κάθε Έλληνας, όπου και αν βρίσκεται στο εξωτερικό, νιώθει συγκίνηση ακούγοντας τον εθνικό μας ύμνο. 

Πήγαινα συχνά μικρή με τους γονείς μου στο λόφο του Στράνη και είχα την τύχη να περπατήσω από νωρίς στα μέρη όπου ο εθνικός μας ποιητής εμπνεύστηκε  τον  Ύμνο προς την Ελευθερία, σύμβολο του αγώνα για την ανεξαρτησία μας, αλλά και παρακαταθήκη για το μέλλον της Ελλάδας. 

3^η Ερώτηση: Ποιοι άνθρωποι σε επηρέασαν στις επαγγελματικές σου επιλογές και ποιους θεωρείς πρότυπα στη ζωή σου;

Απάντηση: Πρέπει να ομολογήσω ότι τόσο η επαγγελματική μου πορεία στο χώρο της διεθνούς αγοράς, όσο και οι άλλες δραστηριότητές μου κοινωνικές και πολιτιστικές, πηγάζουν από τα παιδικά μου χρόνια.

Από νεαρά ηλικία θαύμαζα τους ανθρώπους που πρωτοτυπούν και καινοτομούν καθώς και αυτούς που επιμένουν και δεν το βάζουν κάτω.

Μεγαλώνοντας είχα την τύχη να γνωρίσω στον επαγγελματικό μου χώρο κάποιους ανθρώπους με αυτά τα χαρακτηριστικά και να με εμπνεύσουν να αναπτύξω ακόμα περισσότερο τις δεξιότητες μου και τα ενδιαφέροντά μου.

 4^η Ερώτηση: Την Παρασκευή 11/3 το Thespis Greek Theatre κέρδισε το πρώτο βραβείο κοινού στον τελικό του Short+Sweet Festival 2016, στο Ντουμπάι με το έργο που έγραψες και σκηνοθέτησες με τίτλο: «Greek Civil (out of) Service/ Τμήμα "Εξυπηρέτησης" Πολιτών». Ποιο ήταν το θέμα που σε απασχόλησε και ποια ήταν η αντίδραση του κοινού, που προερχόταν από 15 διαφορετικές χώρες, στο άκουσμα της ελληνικής γλώσσας ;

Απάντηση: Ομολογουμένως ήταν ένα ρίσκο, η συμμετοχή σε έναν διεθνή διαγωνισμό, μ’ ένα θεατρικό έργο που παίχτηκε στην ελληνική γλώσσα, απέναντι σε εξαιρετικές θεατρικές παραστάσεις που ήταν πιο «κατανοητές» στο διεθνές κοινό, αφού ήταν κυρίως αγγλόφωνες. Υπήρχαν βέβαια και άλλες δύο στα αραβικά και ινδικά.

Το θέμα της παράστασης είναι πολύ οικείο σε όλους μας, το ελληνικό δημόσιο και η περιπέτεια γι' αυτούς που συνδιαλέγονται μαζί του. Απεδείχθη ότι το θέμα της ταλαιπωρίας των δημόσιων υπηρεσιών είναι κοινό σε πολλές χώρες και ότι η γλώσσα του σώματος ήταν αρκετή για να γίνει το ελληνικό έργο κατανοητό από το διεθνές κοινό του Ντουμπάι ώστε να το αναδείξουν στην πρώτη θέση.  

Είναι η πρώτη φορά που ξενόγλωσσο θεατρικό έργο κερδίζει στον τελικό του Φεστιβάλ και είμαστε περήφανοι γιατί νιώθουμε πως καταφέραμε να θυμίσουμε παγκοσμίως την ελληνική καταγωγή του θεάτρου.

5^η Ερώτηση: Η ομάδα Thespis Greek Theatre, το καλοκαίρι του 2014, είχε ανεβάσει δύο παραστάσεις για την ελληνική κοινότητα, με αποτέλεσμα να συγκεντρωθούν  € 25000 για το έργο του Emfasis Foundation, για τους άστεγους της Αθήνας. Πόσο σημαντική θεωρείς τη συμβολή των Ελλήνων του εξωτερικού στην ανακούφιση της πληγείσας από την οικονομική κρίση χώρας μας;

Απάντηση:  Πιστεύω πως πρέπει όλοι οι Έλληνες όπου και αν βρίσκονται να εκφράζουν την αλληλεγγύη τους προς τις κοινωνικές ομάδες που επλήγησαν ιδιαίτερα, από την κρίση. Υπάρχουν πολλοί τρόποι, ανάλογα με τις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντα. Εγώ προσωπικά αξιοποίησα  την αγάπη μου για το θέατρο.

Η πρωτοβουλία μου, της δημιουργίας της ερασιτεχνικής θεατρικής ομάδας Thespis Greek Theatre που ανέβασε το 2014 το ελληνικό έργο «Μπαμπάδες με Ρούμι» των Ρέππα και Παπαθανασίου είχε διπλό στόχο. Αφ’ ενός να θυμίσει στους Έλληνες ότι το θέατρο είναι κοινή μας κληρονομιά και αφ’ ετέρου ν’ αποτελέσει  κίνητρο για να συλλέξουμε χρήματα για τους αστέγους της Αθήνας.

Το Thespis Greek Theatre έχει καθιερωθεί πια στην συνείδηση των Ελλήνων που ζουν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η θεατρική του επίδοση συζητήθηκε πολύ στον τύπο και την διεθνή κοινωνία του Dubai. Αποτέλεσε και μία αφορμή προβολής της σύγχρονης Ελλάδας. 

 

6^η Ερώτηση:  Αγαπητή Κωνστάντια, έχεις ασχοληθεί με μεγάλη επιτυχία και με τη φωτογραφία. Αξίζει να αναφέρω την ατομική σου έκθεση με τίτλο: «Πόλεις με παρελθόν, πόλεις με Παρόν, Πόλεις με μέλλον», στην Αθήνα στο Μουσείο Μπενάκη και στο Παρίσι στην καλλιτεχνική αίθουσα του Δημαρχείου του έβδομου διαμερίσματος. Τι σε ενδιαφέρει να αναδείξεις περισσότερο όταν φωτογραφίζεις: την εξωτερική εικόνα του κόσμου ή αποτυπώνεις έναν εσωτερικό κόσμο;

Απάντηση:  Φωτογραφίζω τον εξωτερικό κόσμο, όπως κτίρια, δρόμους, χωροταξία. Σε αυτή την έκθεση, συγκεκριμένα, παρουσιάζω την ταυτότητα κάποιων μητροπόλεων που έχω επιλέξει. Τις αποκαλώ Πόλεις του Κόσμου και τις έχω χωρίσει σε τρεις κατηγορίες: πόλεις  με παρελθόν,  πόλεις με παρόν και πόλεις με μέλλον. 

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν η Αθήνα και το Παρίσι, που αντλούν την ταυτότητά τους από την ακτινοβολία του παρελθόντος, στην δεύτερη το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη, που εκφράζουν την ζωντάνια του σύγχρονου κόσμου, και στην τρίτη το Ντουμπάι και η Σαγκάη, που είναι στραμμένες στο μέλλον. 

Η ταυτότητα όμως της κάθε πόλης είναι προϊόν και αποτέλεσμα αλληλοεπίδρασης μεταξύ της πόλης και των πολιτών της. Οι άνθρωποι δημιουργούν κτίρια και μνημεία εκφράζοντας την αισθητική, τον πολιτισμό και τις φιλοδοξίες της εποχής  τους. Στην συνέχεια οι δημιουργίες αυτές επηρεάζουν και διαμορφώνουν τις επόμενες γενιές. Οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί.

Αυτή είναι η δική μου ματιά. Καθένας βέβαια μπορεί να δει μία φωτογραφία από την δική του οπτική και συναισθηματική γωνία. Πραγματικά «μία φωτογραφία είναι χίλιες λέξεις».

7^η Ερώτηση: Πώς αισθάνεσαι σαν νέα γυναίκα με ευρωπαϊκή και αμερικανική παιδεία, εργαζόμενη σε μια χώρα που η θέση της γυναίκας δεν είναι στην ίδια μοίρα με εκείνη του άντρα; Τι σου λένε οι γυναίκες που συνομιλείς μαζί τους και τι θα έλεγες εσύ στις φίλες σου που ζουν στην Ελλάδα γι’ αυτή σου την εμπειρία;

Απάντηση:  Το πρώτο που αισθάνεσαι σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πόσο τυχερή είσαι που γεννήθηκες και εκπαιδεύτηκες στην Ευρώπη και ευρύτερα στον δυτικό κόσμο, όπου στις αρχές και στο νομικό κεκτημένο του, είναι ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και πιο συγκεκριμένα η ισότητα των δύο φύλων.

Όσο για την κατάσταση των γυναικών στον Αραβικό κόλπο είναι οπωσδήποτε περιορισμένη, αλλά και εδώ η κοινωνία κινείται. Οι γυναίκες μορφώνονται, έχουν διέξοδο λόγω της τεχνολογίας στο έξω κόσμο, ζουν σε μία πλούσια καταναλωτική οικονομία και αναζητούν τον δικό τους επαγγελματικό δρόμο. Σίγουρα βρίσκονται σε σταυροδρόμι και στον δύσκολο συνδυασμό μεταξύ παράδοσης και εξέλιξης. 

Αυτά βέβαια δεν έχουν σχέση με τους ξένους που ζουν και εργάζονται στα Εμιράτα. Εγώ προσωπικά δεν συνάντησα ποτέ κάποιο πρόβλημα ή κάποια διάκριση επειδή είμαι γυναίκα, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο.

Οι φίλες μου μπορεί στην αρχή να απόρησαν με την επιλογή μου, αλλά όσες με επισκέφτηκαν έχουν εντυπωσιαστεί με το Ντουμπάι. Είναι αξιοθαύμαστο πως μέσα σε 10-15 χρόνια κατάφεραν να μετατρέψουν την έρημο σε έναν από πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς.

8^η Ερώτηση:  Κωνστάντια, ποια είναι τα μελλοντικά σου σχέδια;

Απάντηση:  Όλα είναι δυνατά και όλα πιθανά, στον ρευστό, αλλά γρήγορα εξελισσόμενο κόσμο που ζούμε.  Το σημαντικό είναι να αισθάνεσαι ότι κάπου υπάρχουν ευκαιρίες και τότε τα σχέδια διαμορφώνονται γρήγορα.

Προς το παρόν κοιτάω το πιο άμεσο μέλλον και σχεδιάζω τις διακοπές μου για το καλοκαίρι στη Ζάκυνθο!

 

Δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό "Τέχνης Λόγια", Νο 20 / 5202/ 12.05.2016, που διανέμεται 

με την εφημερίδα "ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ".

«AΝΑ-ΓΝΩΣΕΙΣ: Κείμενα για Συγγραφείς και Βιβλία», του Διονύση Μουσμούτη, Βιβλιοπαρουσίαση Πνευματικό Κέντρο, Τετάρτη 4-5-2016

Σε μια προσπάθεια οικονομίας του χρόνου και αποφυγής αλληλοκάλυψης τμημάτων του βιβλίου, η αποψινή παρουσίαση έχει χωριστεί σε τρία μέρη. Το πρώτο αφορά στην προσέγγιση του τίτλου του, το δεύτερο στην παρουσίαση των ζακυνθινών κειμένων που περιλαμβάνει  και  το τρίτο στα μη- ζακυνθινά. Η υποφαινόμενη θα ασχοληθεί με το τρίτο.

Αγαπητοί Φίλοι,

Μία βιβλιοπαρουσίαση έχει στόχο να παρουσιάσει ένα καινούργιο  βιβλίο στο αναγνωστικό κοινό και να το προτρέψει να το προμηθευτεί.

Τα κριτήρια ωστόσο με τα οποία κρίνουμε την αξία ενός βιβλίου, είναι συνήθως υποκειμενικά και καθορίζονται συχνά από το πρόσωπο που το συνέγραψε, τον σκοπό για τον οποίο το διαβάζουμε, καθώς επίσης και από τα ειδικά μας ενδιαφέροντα.

Δεν σας κρύβω λοιπόν ότι, όταν ο καλός φίλος Δ.Μ. μου πρότεινε να παρουσιάσω το νέο του βιβλίο: «Ανα-γνώσεις», χάρηκα πολύ, γιατί γνωρίζοντας τη συγγραφική του πένα, ήμουν σίγουρη ότι η ανάγνωσή του θα με ευχαριστούσε ιδιαίτερα.

Δεν περίμενα όμως ότι ο Δ.Μ. στα είκοσι επτά «Κείμενα για Συγγραφείς και Βιβλία», θα συνέθετε ένα σπάνιο ψηφιδωτό της ελληνικής πνευματικής παραγωγής, πλούσιο σε περιεχόμενο, πρωτότυπο στην καταγραφή και κυρίως ανεπτυγμένο με πένα παιδαγωγού, έτσι ώστε ακόμα και ο πιο αδαής για το ειδικό περιεχόμενο, να μπορεί να συλλάβει την αξία του. Γιατί αυτό ακριβώς κάνει. Στις σελίδες του παρελαύνει ένα πλήθος ανθρώπων του πνεύματος: ποιητές, πεζογράφοι, κριτικοί, θεωρητικοί, ιστορικοί, αλλά και σημαντικές μορφές των επτανησιακών γραμμάτων.

Το παλίμψηστο της τελικής σύνθεσής του καταφέρνει συχνά να γίνει ακόμα πιο προκλητικό από το πρωτότυπο και με την ανάγνωση των δικών του Κειμένων, ένιωθα συχνά την ανάγκη να τρέξω να προμηθευτώ τα βιβλία που παρουσίαζε. (Σπορ καθόλου επιτρεπτό στην εποχή της κρίσης που όλοι λίγο πολύ βιώνουμε).

Θέλω όμως λιγάκι να ιντριγκάρω και σας, καθώς πιστεύω ότι τα δικά μου υποκειμενικά κριτήρια, μπορούν να σας πείσουν για την αντικειμενική αξία του βιβλίου και να γίνουν εφαλτήρια, για να το ξεφυλλίσετε και στη συνέχεια να το κάνετε δικό σας.

Έτσι λοιπόν θα αναφερθώ επιγραμματικά στα 18 από τα 27 σε σύνολο μη ζακυνθινά κείμενα, γιατί η δεύτερη «ανά-γνωση» παλαιότερων δημοσιευμάτων του Δ.Μ. και γνώση και απόλαυση προσφέρει.

Στο πρώτο κείμενό του: «ENA ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ», παρουσιάζει το βιβλίο του Νίκου Κ. Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική Ιστορία, 1800-2010 (εκδ. Πόλις, 2011) και παράλληλα κάνει μια αναδρομή στην συνταγματική ιστορία της χώρας μας. Με το ευφυολόγημα-διαπίστωση «όπως γνωρίζει κάθε ενεργός πολίτης, ένα κείμενο από τη στιγμή που ψηφισθεί και ισχύσει ως νόμος είναι σαν το παιδί που το διώχνουν από το σπίτι του όταν μεγαλώσει: παίρνει τον δικό του δρόμο», ο Δ.Μ. επεξηγεί γιατί πρέπει να διαβάσουμε το βιβλίο που φωτίζει την αμφίσημη λειτουργία του Συντάγματος στη νεότερη Ελλάδα.

Στο δεύτερο κείμενο: «ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ», παρουσιάζει το σχολαστικά τεκμηριωμένο πόνημα του Γιώργου Ανδρειωμένου, Η πνευματική ζωή υπό επιτήρηση: Το παράδειγμα του περιοδικού «Το Νέον Κράτος» (εκδ. Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, 2010). Το περιοδικό αυτό, το οποίο κυκλοφόρησε συνολικά σε 43 τεύχη, υπήρξε το σημαντικότερο και «εγκυρότερο» από τα έντυπα που κυκλοφόρησαν κατά την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας, από τον Σεπτέμβριο του 1937 έως τον Μάρτιο του 1941. Στο κείμενό του ο Δ.Μ. παρουσιάζει την εξόχως υποδειγματική στην σύνθεση και παρουσίαση της ύλης, εργασία του Γιώργου Ανδρειωμένου, που καλύπτει ένα σημαντικό κενό στον χώρο της νεοελληνικής γραμματολογίας.

Στο τέταρτο κείμενο: «Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ», ο Δ.Μ. με αφορμή το τελευταίο βιβλίο του ποιητή και διπλωμάτη Γιώργου Βέη, Παντού (εκδ. Κέδρος, 2015), κάνει μια εξαιρετική προσέγγιση στην ταξιδιωτική λογοτεχνία. Ξεκινώντας από το έτος 1927, οπότε εγκαινιάστηκε η σειρά Ταξιδεύοντας του Νίκου Καζαντζάκη, περνά στους έλληνες πεζογράφους που ασχολήθηκαν με το «travel writing»: Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, Κώστα Ουράνη, Ηλία Βενέζη, Στρατή Μυριβήλη Πέτρο Χάρη και καταλήγει στα επτά ταξιδιωτικά βιβλία του Γιώργου Βέη, (το  πρώτο το 1999), τοποθετώντας τον στους σημαντικότερους ταξιδιωτικούς συγγραφείς της γενιάς του, ο οποίος αποτυπώνει ποιητικά την περιπλάνηση στις διπλωματικές του τοποθετήσεις.

Το πέμπτο κείμενο: «H ''ΥΠΟΥΛΟΣ ΘΩΠΕΙΑ'' ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ» αναφέρεται στο βιβλίο της Λένας Διβάνη Η «ύπουλος θωπεία», Ελλάδα και ξένοι, 1821-1940 (Καστανιώτης, 2014). Με σύγχρονους παραλληλισμούς, ο Δ.Μ., φωτίζει την κεντρική ιδέα του βιβλίου, που είναι η διεστραμμένη στροφή της Ελλάδας στην Δύση, που «μπορεί η μόνιμη επιδίωξη της Δύσης να ήταν πάντα να μας χωρέσει “στα δικά της παπούτσια”, όπως δήλωσε κάποτε ο Οδυσσέας Ελύτης, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι», όπως καταλήγει στο τέλος του κειμένου, «αν εμείς επιχειρήσαμε ποτέ σοβαρά να βαδίσουμε με τα δικά μας».

Στο έκτο κείμενο: «ΣΥΝΟΜΙΛΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ», αναφέρεται, με αφορμή την τέταρτη έκδοση του 2002,  στο βιβλίο του Μάνου Ελευθερίου Η Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισαίου (εκδ. Καστανιώτη). Σκοτεινό τρυγόνι αυτοαποκαλείται ο ίδιος ο Παπαδιαμάντης σ’ ένα ποίημα «προς τη μητέρα του», γραμμένο στην πίσω σελίδα επιστολής που έστειλε στον πατέρα του από την Αθήνα στις 18 Απριλίου 1874. Όπως γράφει σε αυτό ο Δ.Μ. «Ο Ελευθερίου το 1974, μετά από ένα ατύχημα, πήρε άδεια από τη δουλειά του και πήγε για ανάρρωση στην Αίγινα και τον Πόρο, έχοντας στις αποσκευές του δύο τόμους διηγημάτων του Παπαδιαμάντη και την αλληλογραφία του που είχε επιμεληθεί και εκδώσει ο Οκτάβιος Μερλιέ, το 1934. Κλείστηκε σ’ ένα δωμάτιο κι έγραφε ασταμάτητα. Το αποτέλεσμα αυτής της σπουδής του το κοινοποίησε την επόμενη χρονιά με την έκδοση της πρώτης γραφής της Αγρυπνίας το 1975. Συνέχισε να δουλεύει το κείμενο, και το 1980 παρουσίασε μια δεύτερη γραφή της συλλογής, αναθεωρημένη και συμπληρωμένη. Είκοσι περίπου χρόνια αργότερα, επανέρχεται με μια νέα έκδοση αναθεωρημένη και κατά τον ίδιο οριστική πλέον». Η Αγρυπνία είναι ένας φόρος τιμής και συγχρόνως μια παραληρηματική, αλλά κατανυκτική συνομιλία του Μάνου Ελευθερίου με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Η κατάθεση του Δ.Μ. δεν είναι μόνο η παρουσίαση μιας σημαντικής εργασίας του πεζογράφου- ποιητή- στιχουργού Μάνου Ελευθερίου, αλλά η ευσύνοπτη και άκρως παιδευτική, περιεκτική προσέγγιση του έργου του Παπαδιαμάντη, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από έναν ώριμο φιλόλογο.

Το έκτο κείμενο: «ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ Ο ΜΑΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ», αφορά σε μια συνομιλία του Δ.Μ. με την Όλγα Σελλά για το περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τ.463 (Μάιος 2006). Σε αυτό αφορμή αποτέλεσε το μυθιστόρημα Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές (εκδ. Μεταίχμιο) του Μάνου Ελευθερίου, που έχει ως θέμα τη δολοφονία της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη από την Αριστερά μετά τα Δεκεμβριανά. Στο κείμενο τίθεται το ζήτημα της αντικειμενικότητας του Ελευθερίου, αλλά πολύ περισσότερο ο προβληματισμός για το κατά πόσο η λογοτεχνία μπορεί να αποδώσει την ιστορική αλήθεια και μάλιστα για ένα γεγονός τόσο αμφιλεγόμενο. Είναι σίγουρο ότι ο αναγνώστης του Δ.Μ. διαβάζοντας το κείμενο αυτό, θα σπεύσει να διαβάσει το βιβλίο του Ελευθερίου.

Το όγδοο κείμενο: «ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ», αποτελεί δοκίμιο - πρότυπο, που πρέπει να διαβαστεί από κάθε μαθητή - φοιτητή - μελετητή της νεοελληνικής φιλολογίας,  τόσο για τα πλήρη βιοεργογραφικά στοιχεία που δίνει για το νομπελίστα ποιητή, όσο και για την πρότασή του να ερευνηθεί η επίδραση που εξακολουθεί να ασκεί το έργο του στο ελληνικό ιδιαίτερα αναγνωστικό κοινό, και  στην κατοπινή ποιητική δημιουργία.

Το ένατο κείμενο: «ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ», αναγνώστηκε κατά τη βράβευση του Αλέξη Ζήρα, στις 29 Μαΐου 2012, με το ετήσιο βραβείο δοκιμίου για το έτος 2011, του Ελληνικού Κέντρου P.E.N. Τα δοκιμιακού χαρακτήρα μελετήματα του Αλέξη Ζήρα, που περιλαμβάνονται στο βιβλίο του  Όψεις της Κυπριακής Πεζογραφίας, 1900-2000 (εκδ. Αίπεια / Σπίτι της Κύπρου & Πάπυρος), αποτελούν την αφορμή μόνο για το Δ.Μ. για να θέσει τους προβληματισμούς του, όπως είναι «Το ζήτημα της ταυτότητας ή των ορίων της κυπριακής λογοτεχνίας», καθώς επίσης και κατά πόσο «Η κυπριακή λογοτεχνία αποτελεί ένα “απλό” παρακλάδι των ελλαδικών γραμμάτων ή μήπως, διατηρώντας έναν κάποιο διάλογο με αυτά, αποτελεί μια αυτόνομη οντότητα που περισσότερο απομακρύνεται παρά πλησιάζει το εθνικό κέντρο;». Στο τέλος συνθέτει το προφίλ του ίδιου του δημιουργού τους. Έτσι «το κριτικό, γραμματολογικό, μεταφραστικό και ποιητικό έργο» του Αλέξη Ζήρα,  υπηρετεί την «αταλάντευτη και αδιαπραγμάτευτη  πίστη στην  ενεργό συμμετοχή στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο πολιτισμικό γίγνεσθαι».

Το ενδέκατο κείμενο: «”ΕΡΩΣ ΘΑΝΑΤΟΥ'' ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΣΥΚΟΥΤΡΗ», γράφτηκε με αφορμή το βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου, Βερονάλ (εκδ. Μεταίχμιο, 2015). Σε αυτό ο Δ.Μ. μας δίνει στοιχεία για τη ζωή και το έργο του διαπρεπή φιλολόγου και διανοούμενου Ιωάννη Συκουτρή, ο οποίος γεννημένος στη Σμύρνη το 1901, προσπάθησε να δείξει τον δρόμο στους Νεοέλληνες να προσεγγίσουν την αρχαία ελληνική γραμματεία, απορρίπτοντας την τυπολατρία και τη σχολαστικότητα, έχοντας σαν πρότυπο τον Πλάτωνα, τον υψηλότερο και καθαρότερο εκπρόσωπο του ελληνικού λόγου. Η αυτοκτονία του δε με μεγάλη δόση του ισχυρού ηρεμιστικού Βερονάλ, το Σεπτέμβριο του 1937, αποτελεί την έμπνευση για το βιβλίο του Θεοδωρόπουλου.

Το δωδέκατο κείμενο: «Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ», αποτελεί μια ελεγεία στην κρυπτική ποιητική γραφή ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές του 20^ου αι.

Στο δέκατο έκτο κείμενο: «Ο ΝΙΚΟΣ Κ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ» , ο Δ.Μ. καταπιάνεται με το ιδιαίτερο είδος του ιστορικού μυθιστορήματος και τα είδη του: «το παραδοσιακό, το οποίο κινείται στο πλαίσιο και τα δεδομένα του 19ου αιώνα, και αυτό που ονομάζεται στη φιλολογία «ιστοριογραφική μετα-μυθοπλασία». Αφορμή του το τελευταίο βιβλίο του Νίκου Κυριαζή: Ο κώδικας του αυτοκράτορα (Καστανιώτης 2011), ο οποίος αποτελεί μετρ του είδους, καθώς το υπηρετεί με συνέπεια την τελευταία δεκαπενταετία. «Τα  ενδιαφέροντα του Κυριαζή»,  σημειώνει ο Δ.Μ., «εκτείνονται από την αρχαία ελληνική ιστορία μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και από θέματα ναυτικού πολέμου κατά τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα μέχρι την ινδική επανάσταση και την ισλαμική τρομοκρατία».

Στο δέκατο όγδοο κείμενο: «O ΔΟΚΙΜΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΔIONYΣΗ ΜΑΓΚΛΙΒΕΡΑ», ο Δ.Μ. διασαφηνίζει τον ειδολογικό προσδιορισμό του «τι είναι δοκίμιο», και το αντιδιαστέλλει με την «πραγματεία», σε μια φιλολογική  προσέγγιση, που κανένας υποψήφιος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν θα πρέπει να μείνει χωρίς να τη διαβάσει. Με αφορμή το βιβλίο του Διονύση Μαγκλιβέρα: Μέτρα Ευθύνης, 1998, πλάθει το προφίλ του δοκιμιογράφου, που όπως λέει «είναι, ταυτόχρονα, πολίτης της χώρας του και πολίτης του κόσμου, καθώς έχει τη δυνατότητα να πραγματεύεται, διεισδυτικότερα και σφαιρικότερα, ποικίλα θέματα: φιλολογικά, φιλοσοφικά, αισθητικά, κοινωνικά, ιστορικά, πολιτιστικά κ.ά., με προσωπική ευθύνη και μέθεξη στα πάθη του κόσμου». Θα συμφωνήσω μάλιστα με την πρόταση του Δ.Μ. να  επιλεγούν τα βιβλία του Μαγκλιβέρα «ως ένα από τα πρώτα και καλύτερα υποδείγματα νεοελληνικού λόγου, για να ενισχύσουν το ταλαιπωρημένο μάθημα της έκθεσης».

Στο δέκατο ένατο κείμενό του: «ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΗ ΜΕ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ», ο Δ.Μ. προσπαθεί να αποκαταστήσει την τιμή του αστυνομικού μυθιστορήματος εξετάζοντας σε βάθος τις αρετές του έργου του Γιάννη Μαρή (1916-1979).

Στο εικοστό πρώτο κείμενο : «ANΔΡΕΑΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ: «ΑΚΤΙΒΙΣΤΗΣ» ΚΑΙ «ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ» ΤΟΥ 19^ου αι.», ο Δ.Μ. παρουσιάζει μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές και πολιτικές φυσιογνωμίες του 19ου αιώνα, τον Πατρινό ευπατρίδη, κοσμοπολίτη, διανοούμενο και πατριώτη, Ανδρέα Ρηγόπουλο (1821-1889), με αφορμή το βιβλίο του Νίκου Μπακουνάκη Μια στιγμή της Ευρώπης στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Ο λόγος, η εικόνα, ο μύθος του Ανδρέα Ρηγόπουλου (εκδ. Πόλις, 2008). Αυτόχειρας και αυτός της ρομαντικής γενιάς, δημιούργησε ο ίδιος ένα μύθο γύρω από το πρόσωπό του. Ο Μπακουνάκης «ανασυνθέτει τη βιογραφία του Ρηγόπουλου και της εποχής του, καταγράφοντας το κοινωνικό, διανοητικό και πολιτικό κλίμα της Ελλάδας και της Ευρώπης μέσα από ανέκδοτες και εκδομένες πηγές», όπως λέει ο Δ.Μ.

Στο εικοστό δεύτερο: «ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΙΑΝΟΥ. ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: ΑΠΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΟΣ ΕΩΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΣ», ο Δ.Μ. κάνει το εργογραφικό προφίλ ενός από τους παραγωγικότερους εκδοτικά Έλληνες βιβλιογράφους, που τόσο με το βιβλίο του Νεοελληνικά φιλολογικά ψευδώνυμα, το οποίο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, όσο και με το τελευταίο: Υπόθεση Wiril. Επεισόδιο Πολέμου. Χίος 7 Φεβρουαρίου 1944 (εκδ. άλφα πι, Χίος 2012), που πραγματεύεται ένα άγνωστο περιστατικό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που συγκλόνισε τη Χίο, τεκμηριώνει  την πνευματική πολυπραγμοσύνη του Ντελόπουλου και μας διδάσκει ότι η ιστορία δεν είναι κατ’ ανάγκη αποκρουστική.

Ακόμα ένα κείμενο του Δ.Μ. κάνει αναφορά στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Το εικοστό τρίτο: «Ο ΔΙΕΙΣΔΥΤΙΚΟΣ ΑΝΑΤΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΑΡΑΓΜΕΝΗΣ  ΨΥΧΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ». Το βασικό του ερώτημα: «Αλήθεια, διαβάζεται ο Παπαδιαμάντης σήμερα;», απαντάται με μια ρητορική ερώτηση: «πώς διδάσκεται ο Παπαδιαμάντης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση;». Έτσι ο προβληματισμός του Δ.Μ. που «δεν αφορά μόνο τη δεξίωση του παπαδιαμαντικού έργου,  αλλά γενικότερα τον τρόπο πρόσληψης του λογοτεχνικού έργου από τις νεότερες γενιές», αποκτά από μόνος του την αξία του για όσους εν δυνάμει  ταγούς της εκπαίδευσης έχουν την τύχη να διαβάσουν το κείμενό του.

Ένα ακόμα κείμενο για την ποίηση, το εικοστό πέμπτο: «ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΛΟΓΟ», έχει σαν αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της Έλλης Φιλοκύπρου, Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελύτης, Η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης (εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2006). Σε αυτό ο Δ.Μ. εκτός από την προσέγγιση του ίδιου του βιβλίου, δράττεται της ευκαιρίας να επεξηγήσει τι είναι σαν συγγραφικό είδος η μονογραφία και έτσι να βάλει ακόμα ένα λιθαράκι στο ρόλο του εν δυνάμει παιδαγωγού.

Το τελευταίο μη ζακυνθινό κείμενό του, το εικοστό έβδομο: «ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΤΑΙΟΤΗΤΑΣ», αναφέρεται στα πέντε θεατρικά πεζοποιήματα που ο Γιώργος Χρονάς κατέθεσε στην Κίτρινη Όχθη Β΄. Άλλη μία πολυσύνθετη προσωπικότητα των ελληνικών γραμμάτων ο Γιώργος Χρονάς, ψυχή του περιοδικού «Οδός Πανός» και των ομώνυμων εκδόσεων, γίνεται στην πένα του Δ.Μ. «έγκυρος κοινωνιολόγος», κάνοντας μία εις βάθος προσέγγιση κειμένων που προορίζονται για τη θεατρική σκηνή.

Κυρίες και Κύριοι,

Αν μετά από όσα σας είπα δεν σπεύσετε να προμηθευτείτε το βιβλίο του Δ.Μ. τότε θα έχω πραγματικά αποτύχει. Θα κρατήσω ωστόσο την ηδονή της ανάγνωσής του για παρηγοριά, αν και πιστεύω ότι τα δικά μου υποκειμενικά κριτήρια, μετατράπηκαν τελικά σε αντικειμενικά, μετά από όσα ακούσατε και σίγουρα θα θέλετε να το κάνετε δικό σας.

Κρατάω για το τέλος και κάτι που το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό και δεν σχετίζεται με το περιεχόμενο, αλλά με την αισθητική του. Φιλοτεχνημένο στο ατελιέ του Εκδοτικού Οργανισμού ΠΑΠΥΡΟΣ, έχει άρτια εμφάνιση και από τα Περιεχόμενα έως και το Ευρετήριο, δείχνει την προσοχή που έχει επιδείξει και σ’ αυτό ο Δ.Μ.

Και ακριβώς είναι η μορφή του: μικρό, ξεκούραστο στην ανάγνωση, με μεγάλη ευανάγνωστη γραμματοσειρά, χωρίς περιττά κενά, με λιτό εξώφυλλο σε θερμά χρώματα, ένα βιβλίο που σε τραβάει να το ξεφυλλίσεις. Και το βάρος του μικρότερο από ένα i-pad! Αν αποφασίσουμε να συμπεριλάβουμε στα ανά χείρας προσωπικά μας είδη τέτοιους μικρούς θησαυρούς, ίσως η ζωή μας ζεσταθεί με την φλόγα του πνεύματος και καταφέρουμε να διώξουμε μακριά την ψυχρότητα της καθημερινότητας που άλλοι μας έχουν αναγκάσει να ζούμε.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε!

«Υπό εξαφάνιση οικοσυστήματα στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων»: Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το σεβασμό στη Φύση και το ρόλο, που ένα Μουσείο μπορεί να παίξει στην κατάκτησή του».

Σεβασμιώτατε,  

κ. Πρόεδρε της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΙ,

Εκλεκτό Προεδρείο,

Κυρίες & Κύριοι,

Οι πολλαπλές αναγνώσεις της συλλογής ενός Μουσείου επιτρέπουν την εις βάθος προσέγγιση του υλικού του και εξασφαλίζουν την προσαρμοστικότητα στις προκλήσεις της εποχής, μετατρέποντάς το σε ζωντανό κύτταρο μιας τοπικής κοινωνίας.

Όταν ένα Μουσείο αποδεχτεί ότι, ο ρόλος του δεν έγκειται μόνο στην προσέλκυση του τουρίστα, που θέλοντας να γνωρίσει καλύτερα τον τόπο που επισκέπτεται περνάει τη θύρα του, αλλά ότι στοχεύει στην ανάδειξη του πολύπλευρου χαρακτήρα των συλλογών του, αναζητά νέους τρόπους ανάγνωσής τους, πιο κοντά στην κοινωνία που ζει και αναπνέει κοντά του, πιο κοντά στο φυσικό περιβάλλον που αναπτύσσεται και γερνάει, πιο κοντά στην εκπαιδευτική κοινότητα που υποδέχεται και εμπνέει.

Και όταν μάλιστα πρόκειται για το Μουσείο που φέρει την επωνυμία του Εθνικού μας Ποιητή & των λοιπών Επιφανών Ζακυνθινών, στατικό -με απροσμέτρητο βάθος ως προς τον πρώτο όρο του ονόματός του, δυναμικό - με διαχρονικές επεκτάσεις ως προς τον δεύτερο, γίνεται σαφές ότι, η προβολή των συλλογών του και ιδιαίτερα η ερμηνεία τους, υπό το πρίσμα του τίτλου της σημερινής Ημερίδας, συμβάλει καθοριστικά στην ανάδειξη του τοπικού στοιχείου, που παραδέρνει πληγωμένο ανάμεσα σε all inclusive υπηρεσίες και κάθε είδους αξιολογήσεις ή accreditations, κατά το πιο δόκιμο όρο των ημερών.

Με αυτή την φιλοσοφία αναπτύσσονται τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, το οποίο προσπαθεί να δίνει το παρόν σε κάθε πρόκληση-πρόταση που η επίσημη Πολιτεία και το Διεθνές Συμβούλιο των Μουσείων (ICOM) θέτει.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι και αυτό που θα σας παρουσιάσω σήμερα, το οποίο σχεδιάστηκε ως η συμμετοχή του Μουσείου Σολωμού στον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων 2015, που είχε ως θέμα της «Μουσεία για μια βιώσιμη κοινωνία». Με τις δράσεις που τα συμμετέχοντα Μουσεία ανέπτυξαν, επισημάνθηκε η δυνατότητά  τους να προτείνουν και να προβάλλουν πρότυπα για μια κοινωνία λιγότερο καταναλωτική, πιο ανοικτή σε συνεργασίες, με σεβασμό στα οικοσυστήματα: μια κοινωνία με προοπτικές.

 Τίτλος του: «Υπό εξαφάνιση οικοσυστήματα στο Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων».

Η δράση αναπτύχθηκε γύρω από δύο διαφορετικά είδη αντικειμένων της συλλογής του Μουσείου: τις κορνίζες και τα έπιπλα.

Στην πρώτη κατηγορία, οι μαθητές των σχολείων της Α΄/θμιας εκπαίδευσης, που αποδέχθηκαν την πρόσκλησή μας, αναζήτησαν στις κορνίζες των εικόνων της Συλλογής Κολυβά, ζώα και φυτά, και προβληματίστηκαν για τα θέματα από το ζωικό και φυτικό βασίλειο, που ο καλλιτέχνης επέλεξε, για τις κορνίζες των αγιογραφιών, για να περιορίσει και να ορίσει το κεντρικό θέμα της εικόνας του.

Στην δεύτερη κατηγορία, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να κάνουν εφαρμογή των όσων διδάχτηκαν στο μάθημα της «Μελέτης Περιβάλλοντος», της «Φυσικής», της «Χημείας», των «Θρησκευτικών» και να αισθανθούν τις αίθουσες του Μουσείου ανοιχτές, προσβάσιμες, ικανές να ζωντανέψουν μέσα από το παιχνίδι τις σελίδες των σχολικών εγχειριδίων.

Η διαπίστωση δε ότι η Φύση είναι κυρίαρχη σε αυτά τα αντικείμενα του Μουσείου και μάλιστα με περιεχόμενο συμβολικό, γαργάλησε τη φαντασία τους ακόμα πιο πολύ και έτσι η επίσκεψη απέκτησε μεγάλο ενδιαφέρον, ακόμα και για τους μαθητές που είχαν επανειλημμένα επισκεφτεί το Μουσείο και είχαν δει και ξαναδεί τα ίδια αντικείμενα της συλλογής του.

Ας δούμε από κοντά ένα παράδειγμα:

Η κορνίζα της εικόνας με θέμα τη «Μετάσταση της Θεοτόκου», που αναφέρεται στην μετάβαση της Παναγίας στον ουρανό μετά την «Κοίμησή» της, συμπληρώνει αξιοθαύμαστα το θεολογικό περιεχόμενο του κεντρικού θέματος.

Όταν λέμε «Μετάσταση» της ΘΚ, εννοούμε τόσο την μετάθεση-μετάβαση του σώματός Της στον ουρανό όσο και την ανάσταση και ένωση της ψυχής Της με τον Ιησού, τον οποίο γέννησε. Αφού λοιπόν διηγηθούμε στα παιδιά την ιστορία της Κοίμησης, επιλέγοντας εκείνα τα γεγονότα που τα τραβούν περισσότερο, όπως για παράδειγμα την ιστορία του Εβραίου αρχιερέα, ο οποίος όταν προσπάθησε να αρπάξει και να βεβηλώσει τη νεκρική κλίνη, τα χέρια του αποκόπηκαν και έμειναν πάνω σ’ αυτή, ενώ όταν εκείνος μετανόησε και ζήτησε από την Παναγία να τον σώσει, εκείνα ξανακόλλησαν στο σώμα του, ζητάμε από τα παιδιά, να παρατηρήσουν το πλαίσιο της εικόνας.

Εντοπίζουν αρχικά τα αναγνωρίσιμα μοτίβα: αγγέλους, αετούς, κίονες, αχιβάδα, και στη συνέχεια τους ζητάμε να μας  τοποθετήσουν το κάθε ένα, σε ένα βασίλειο. Έτσι αντιλαμβάνονται ότι η κορνίζα περιλαμβάνει σε ζώνες, στοιχεία από το επίγειο βασίλειο (θαλάσσιο και χερσαίο) και το υπέργειο, κάτι που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση. Γιατί σε συνδυασμό με την ιστορία της ζωής της Παναγίας που τους διηγηθήκαμε αρχικά συνειδητοποιούν ότι, τα θέματα της κορνίζας συμμετέχουν στο κεντρικό ζωγραφικό θέμα, συμπληρώνοντας, αναδεικνύοντας και εξάροντάς το.

Η αχιβάδα, οι  αετοί,  οι άγγελοι, όλη η Φύση, συμμετέχει στο σπουδαίο γεγονός και αναγνωρίζει στο πρόσωπο της Παναγίας την θνητή που κατάφερε να ενώσει το επίγειο με το επουράνιο, χωρίς να εγκαταλείψει με τα θαύματά της κανένα από τα δύο.

Στην δεύτερη κατηγορία τα παιδιά γνωρίζουν:

Α) τα ξυλόγλυπτα έπιπλα του Νικολάου Κολυβά, έργα του ζακυνθινού ξυλογλύπτη Αναστασίου Βλάχου και

Β) δύο έπιπλα, τα οποία ήρθαν το 1970 στο Μουσείο, με την δωρεά του Δημητρίου Οικονομόπουλου, ο οποίος ήταν εκτελεστής, της από 21/6/1961 διαθήκης, του Αριστείδη Ν. Θεοφίλου.

Β1. Το πρώτο, είναι ένα μπυρώ φλωρεντινής τέχνης από αγριοτριανταφυλλιά, έβενο και ελεφαντοκόκαλο, με παραστάσεις κυνηγιού.

Β2. Το δεύτερο, είναι ένα κομοδίνο με μαρμάρινη επιφάνεια στην οποία διακρίνεται ένα απολιθωμένο όστρακο.

Ας δούμε πιο αναλυτικά στις επόμενες τρεις διαφάνειες το Α): τα ξυλόγλυπτα έπιπλα του Νικολάου Κολυβά.

Κατ’ αρχήν τα παιδιά μαθαίνουν για τον πολιτικό Κολυβά και για τον ξυλογλύπτη που φιλοτέχνησε τα έπιπλα, Αναστάσιο Βλάχο. Στη συνέχεια ξαναθυμούνται από το μάθημα της «Μελέτης Περιβάλλοντος», τι είναι οικοσύστημα. Πληροφορούνται για τους διαφορετικούς τύπους οικοσυστημάτων, και τους ζητάμε να τα εντοπίσουν  στην ξυλόγλυπτη βιβλιοθήκη, στις καρέκλες και το γραφείο του Κολυβά.

Έτσι γνωρίζουν ότι υπάρχουν πολλοί τύποι οικοσυστημάτων: στην θάλασσα συναντάμε τα  θαλάσσια οικοσυστήματα, σε ακτές τα παράκτια οικοσυστήματα, ενώ στην ξηρά τα χερσαία.

Επίσης ότι υπάρχουν και τα οικοσυστήματα των γλυκών υδάτων, οι υγρότοποι, των οποίων ο ρόλος είναι σημαντικός, καθώς παρέχουν τροφή και προστασία σε ένα μεγάλο αριθμό πτηνών, θηλαστικών, ψαριών και άλλων οργανισμών.

 Το δασικό οικοσύστημα τέλος είναι το οικοσύστημα των φυτών και ζώων, στο οποίο κυριαρχούν τα δενδρώδη δασικά είδη. 

Κατά τη διαδικασία του εντοπισμού τούς ζητάμε να μετρήσουν πόσους αετούς, πόσα ελάφια, πόσα ψάρια, πόσα παγόνια,  πόσα πρόβατα, διακρίνουν πάνω στις επιφάνειες των επίπλων. Μας δίνεται η ευκαιρία να τους μιλήσουμε για την ιδιαίτερη τέχνη της ξυλογλυπτικής που αναπτύσσεται στη Ζάκυνθο και την μεγάλη σημασία της στον ζακυνθινό ναό και στα τέμπλα των εκκλησιών μας. Τους ζητάμε τέλος να  αντιγράψουν στα φύλλα εργασίας που τους μοιράζουμε, μοτίβα της Φύσης που αναγνωρίζουν πάνω στα έπιπλα. Έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να τους μιλήσουμε για το συμβολισμό τους (για παράδειγμα τα παγόνια συμβολίζουν την αθανασία της ψυχής) και να τα ωθήσουμε στο να παρατηρούν τα ίδια τον κόσμο γύρω τους, τις ομορφιές και τις ασχήμιες του.

Β) Στην δεύτερη αυτή κατηγορία τα παιδιά γνώρισαν ακόμη δύο έπιπλα, τα οποία ήρθαν το 1970 στο Μουσείο, με την δωρεά του Δημητρίου Οικονομόπουλου, ο οποίος ήταν εκτελεστής, της από 21/6/1961 διαθήκης, του Αριστείδη Ν. Θεοφίλου.

Β1. Το πρώτο είναι ένα μπυρώ φλωρεντινής τέχνης από αγριοτριανταφυλλιά, έβενο και ελεφαντοκόκαλο, με παραστάσεις κυνηγιού ελαφιού, αλεπούς και λιονταριού. Τα εξαφανισμένα ζωικά είδη, που απεικονίζονται στις παραστάσεις πάνω στο έπιπλο, δίνουν την ευκαιρία να γίνει αναφορά στις  πολύπλοκες σχέσεις που  αναπτύσσονται ανάμεσα στους οργανισμούς μιας περιοχής, οι οποίες μπορεί να έχουν διάφορες μορφές, άλλοτε συνεργασίας κι άλλοτε ανταγωνισμού, για την τροφή, το χώρο, το νερό.

Έτσι τα παιδιά μαθαίνουν ότι από τις πιο σημαντικές σχέσεις σε ένα οικοσύστημα είναι οι τροφικές σχέσεις, που καθορίζονται από το ποιος οργανισμός τρέφεται με ποιον. Επίσης ότι κάθε οργανισμός σε ένα οικοσύστημα τρέφεται από κάποιον ή κάποιους άλλους. Μελετώντας λοιπόν σε ένα οικοσύστημα «ποιος τρώει ποιον» μπορούμε να τοποθετήσουμε τους οργανισμούς σε μια σειρά, έτσι ώστε ο καθένας να αποτελεί τροφή για τον επόμενο. Γνωρίζουν έτσι ότι η αλυσίδα που δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται τροφική αλυσίδα. 

Ο εντοπισμός των εξαφανισμένων ειδών πάνω στο έπιπλο, τα οδηγεί να σκεφτούν ότι τις περισσότερες φορές οι ανθρώπινες δραστηριότητες προξενούν ανεπανόρθωτες βλάβες στο οικοσύστημα. Με την ανεξέλεγκτη υλοτομία και τις πυρκαγιές καταστρέφονται πολύτιμα δάση, που αποτελούν το βιότοπο χιλιάδων ζωντανών οργανισμών, ενώ η διαρκής χρήση φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων  γεμίζει τον αέρα, το νερό και το έδαφος με βλαβερές ουσίες. Η ανεξέλεγκτη θήρευση και αλιεία από την άλλη, αποτελούν επίσης παραδείγματα αρνητικής επίδρασης του ανθρώπου στο οικοσύστημα.

Β2. Το δεύτερο είναι ένα κομοδίνο με μαρμάρινη επιφάνεια στην οποία διακρίνεται ένα απολιθωμένο όστρακο. Ένα έκθεμα του Μουσείου πραγματικά «επίκαιρο»(!), με αφορμή και την ανακάλυψη του νέου απολιθωμένου δάσους, που έφεραν στο φως, οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν για την κατασκευή του νέου οδικού άξονα Καλλονής - Σιγρίου στη Μυτιλήνη.

Έτσι, αφού ζητιέται στα παιδιά να εξερευνήσουν το έπιπλο, ερωτώνται «γιατί θα μπορούσε να τοποθετηθεί σ’ ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας» ή «πώς ένας δεινόσαυρος θα μπορούσε να νοιώσει άνετα μέσα στο Μουσείο Σολωμού;». Δίνεται έτσι η ευκαιρία να πληροφορηθούν για την Παλαιοντολογία και μαθαίνουν για το «απολίθωμα».

       Πληροφορούνται λοιπόν ότι, η Παλαιοντολογία είναι μια επιστήμη που ασχολείται με τα ζώα και τα φυτά του παρελθόντος. Μελετά τη μορφή τους, τον τρόπο ζωής τους και βγάζει συμπεράσματα για το περιβάλλον μέσα στο οποίο έζησαν, για την εξέλιξή τους μέσα στο χρόνο και τα κατατάσσει συστηματικά. Τέλος προσδιορίζει τη γεωλογική τους ηλικία, γεγονός που χρησιμεύει στον προσδιορισμό της ηλικίας των διαφόρων στρωμάτων μέσα στα οποία βρέθηκαν.

            Τις πληροφορίες μας για τους οργανισμούς του παρελθόντος τις παίρνουμε από τα απολιθώματα, δηλαδή από τα υπολείμματα (λείψανα) ζώου ή φυτού που έζησε σε περασμένες γεωλογικές εποχές. Όταν τα σκληρά μέρη του οργανισμού αυτού, όπως είναι π.χ. τα οστά, τα κέρατα, τα δόντια, τα όστρακα κ.λ.π. μετά το θάνατο του ζώου σκεπαστούν από λεπτόκοκκο χώμα μέσα στο οποίο κυκλοφορεί νερό, έστω και σε μικρή ποσότητα, τότε το ανθρακικό ασβέστιο που βρίσκεται διαλυμένο μέσα στο νερό αντικαθιστά μόριο προς μόριο την ύλη π.χ. του οστού και με την πάροδο του χρόνου το μετατρέπει σε απολίθωμα. Επειδή η αντικατάσταση αυτή γίνεται μόριο προς μόριο, διατηρείται απόλυτα η εξωτερική του μορφολογία και με λεπτομέρειες τα χαρακτηριστικά του.

 Η επιστημονική εξήγηση του απολιθώματος κάνει τα παιδιά να βλέπουν με άλλο μάτι «Το δέντρο στο Λόφο του Στράνη», έργο Πάνου Ζουπάνου, κάτω από το οποίο ο Διονύσιος Σολωμός έγραψε τον Ύμνο εις την Ελευθερία, το Μάιο του 1823, καθώς επίσης και το πουρνάρι, τμήμα του οποίου εκτίθεται στην είσοδο του μουσείου, το οποίο κατέπεσε από θύελλα το 1964. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι κάτω από το σκληρό φλοιό του δέντρου κυλούν οι μυστικοί χυμοί της άνοιξης και η καρποφορία συντελείται με έναν τρόπο σχεδόν μαγικό. Η πνευματική δε καρποφορία επηρεάζεται άμεσα από το φυσικό περιβάλλον.

          Έτσι έρχεται αυτονόητα το ερώτημα: «Μήπως λοιπόν δεν πρέπει να καταστρέφουμε τη φύση, αλλά αντίθετα να την προστατεύουμε, για να μας εμπνέει δημιουργικά και να δίνουμε κι εμείς καρπούς πνευματικούς»;

Φεύγοντας από το Μουσείο τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν την πολύπλευρη προσέγγιση του υλικού του και να προβληματιστούν πάνω στη σημασία Τέχνης - Φύσης και Ζωής. Πολλά από αυτά με την προτροπή των εκπαιδευτικών τους κατέγραψαν τις εντυπώσεις τους υπό μορφή γραπτού λόγου ή καλλιτεχνικού έργου, και τις απέστειλαν στο mail του Μουσείου.

          Έτσι η  Διεθνής Ημέρα Μουσείων στάθηκε η αφορμή για μια εκπαιδευτική εμπειρία με πολλαπλές αναγνώσεις και το Μουσείο του Εθνικού Ποιητή ζωντάνεψε για άλλη μια φορά με τις παιδικές φωνούλες.

Κυρίες και Κύριοι,

Η επιτυχία του προγράμματος μας ώθησε να το υλοποιούμε και στη διάρκεια της φετινής χρονιάς. Βελτιώσεις και προσαρμογές ανάλογα με τις ηλικίες των παιδιών των σχολείων που συμμετέχουν, είναι αυτονόητες.

Ο πολύπλευρος χαρακτήρας των συλλογών του Μουσείου Σολωμού μέσα από την ανάπτυξη τέτοιων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όχι μόνο αναδεικνύει την ιστορική του αξία, αλλά υπηρετεί την διάχυση της πολιτισμικής πληροφορίας που πηγάζει από τα αντικείμενα, συμβάλλοντας στο να ζωντανέψει μια ολόκληρη κοινωνία.

Είναι η κοινωνία στην οποία όλοι μετέχουμε, όλοι υπηρετούμε και είμαστε όλοι υπεύθυνοι για την πορεία της.

Σας ευχαριστώ !

***Η παρούσα ανακοίνωση έγινε στην Ημερίδα που πραγματοποίησε το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ιονίων Νήσων, το Σάββατο 9 Απριλίου 2016, στο Αμφιθέατρο του ΤΕΙ, με θέμα: "Το τοπικό στοιχείο στην Εκπαίδευση: Παιδεία, Πολιτισμός και Περιβάλλον".

Ένα παλιό μας δημοσίευμα για τη γενέθλιο ημέρα του εθνικού μας ποιητή.

Η 8^η Απριλίου, γενέθλιος μέρα του εθνικού μας ποιητή και οι τρόποι εορτασμού της από τους παλαιότερους,  αφορμή για παραδειγματισμό και εγρήγορση.[1]

   

"Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια 

που μου εξαντλεί τους αγκώνες 

και δεν ξέρω πού να τ' ακουμπήσω.

Έπεφτε στο όνειρο καθώς έβγαινα από το όνειρο 

έτσι ενώθηκε η ζωή μας 

και θα είναι πιο δύσκολο να ξεχωρίσει", 

Γιώργος Σεφέρης, Μυθιστόρημα Γ΄.

Τη Δευτέρα 3 Απριλίου από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, πληροφορηθήκαμε ότι, με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από το θάνατο του Διονυσίου Σολωμού, αλλά και 180 χρόνων από το θάνατο του Ούγκο Φώσκολο, αποφασίστηκε στην τελευταία συνεδρίαση του Νομαρχιακού Συμβουλίου να κηρυχθεί το έτος 2007, ως «Έτος Σολωμού και Φώσκολου».

Η είδηση ευχάριστη, αλλά  και ικανή για προβληματισμό.

Επειδή οι συναφείς αποφάσεις σπάνια ακολουθούνται από ανάλογη προσπάθεια για την πραγματοποίησή τους και με αφορμή ότι στις 8 Απριλίου συμπληρώνονται 208 χρόνια από τη γέννηση του Διονυσίου Σολωμού, σπεύδουμε να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις, καθώς πιστεύουμε ότι 100 περίπου χρόνια μετά τις πρώτες γιορτές για τη γέννηση του εθνικού μας ποιητή, οφείλουμε να δραστηριοποιηθούμε ανάλογα ή τουλάχιστον με την ίδια ζέση που δραστηριοποιούμαστε για να ανάδειξη υποψηφίων για τις επερχόμενες εκλογές.

Οδηγός μας σ’ αυτή τη διαδρομή ένα πολύτιμο βιβλίο, το οποίο επανέκδωσε το 1999 το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων χάρη στην ευγενική χορηγία του Ιδρύματος «Σταύρος Σ. Νιάρχος».

Πρόκειται για το «Πανηγυρικό Τεύχος», που εξέδωσε το 1902, η Επιτροπή για το γιορτασμό της εκατονταετηρίδας από τη γέννηση του εθνικού ποιητή: «1798-1898, Διονυσίου Σολωμού, Τα Άπαντα και η Ζάκυνθος, Αθήναι, Μάρτιος 1903» και το οποίο κυκλοφόρησε σε 2000 αντίτυπα, επεξεργασμένο από τον εκδοτικό οίκο «ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ».

Το Πανηγυρικό Τεύχος  χωρίζεται σε δύο μέρη: Το πρώτο αναφέρεται στον εθνικό ποιητή Διονύσιο Σολωμό και στα Άπαντά του και το δεύτερο στη Ζάκυνθο παρουσιάζοντας στοιχεία για τη Γεωγραφία, την Ιστορία, την Τέχνη, τα Εκκλησιαστικά, την Ιατρική, τη Βιομηχανία, την Πολιτική, τους επιφανείς Ζακυνθινούς της εποχής κ.ά.

Το πολύτιμο αυτό βιβλίο πέρα από την αξία του, γιατί περιέχει τα Άπαντα, τα έως τότε μελετημένα του εθνικού ποιητή, αποτελεί σημαντική μαρτυρία για το ίδιο το νησί της Ζακύνθου, αλλά και για τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων της εποχής.

Κυρίως όμως αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τον τρόπο που οι Ζακυνθινοί της εποχής οργάνωσαν τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 100 χρόνων από τη γέννηση του Σολωμού.

Στο ιστορικό των εορτών λοιπόν διαβάζουμε ότι: «πολύ πριν ανατείλει η ογδόη Απριλίου του 1896 αρκετοί υπήρξαν οι σκεφθέντες σοβαρώς αν η Ζάκυνθος δεν όφειλε να εορτάσει πανδήμως, συμμετέχοντος και του Πανελληνίου, την εκατονταετηρίδα από της γεννήσεως του μεγάλου τέκνου της, του αθανάτου Εθνικού Ποιητού Διονυσίου Σολωμού.»

Την 5^η Ιανουαρίου 1896 στο με αριθμό 327 φύλλο της «Εστίας», ο Σπυρίδων Δεβιάζης απηύθυνε προς τον Λεωνίδα Ζώη επιστολή στην οποία γράφει: «…Περαίνοντες εκφράζομεν μίαν ευχήν. Εντός δύο περίπου ετών συμπληρούνται εκατόν έτη από της γεννήσεως του μεγάλου ποιητού. Νομίζομεν ότι καθήκον έχει η Ζάκυνθος να εορτάσει το ένδοξον γεγονός, αλλά η εορτή δέον να είναι πανελλήνιος. Πεπεισμένοι εις την άκραν φιλοπατρίαν του τε Δημάρχου κ. Λουκά Καρρέρ και των κυρίων συμβούλων, ελπίζομεν να διορισθεί από τούδε κατάλληλος επιτροπή, όπως ετοιμάσει τα της εορτής. Μάλιστα ευχής έργον θα ήτο, αν η Ελλάς, κοινώ εράνω ή τη συνδρομή των ομογενών, εγείρη εν τη πατρίδι του ποιητού μνημείον αντάξιον της μεγαλοφυίας. Του δε ανδριάντος τα αποκαλυπτήρια να γίνουν κατά την ημέραν της εκατοστής  επετείου της γεννήσεως του ποιητού».

Και ο Γεώργιος Μάνεσης από τα Κύθηρα απευθυνόμενος πάλι προς τον Λεωνίδα Ζώη στην από 5 Ιανουαρίου 1896 επιστολή του γράφει: «…Ο Σολωμός είναι πανελλήνιος ανήρ, διότι όλη η Ελλάς και όλοι οι Έλληνες καθ’ εκάστην σχεδόν ακούουσι μελπόμενον τον Εθνικόν Ύμνον. Γνωστόν σας είναι, ότι εις τοιούτον άνδρα η γενέτειρα πατρίς του, η πατρίς μας, από του θανάτου του και εντεύθεν ουδέν της μνήμης αυτού αντάξιον έπραξεν. Η μικρά προτομή η ισταμένη εν τη πλατεία τη δια του ονόματος αυτού τιμηθείση[2] δεν είναι ικανή εκτίμησις της αξίας του μεγάλου ανδρός. Ο Σολωμός ζει δια του Σολωμού. Πρέπει και η γενέτειρα αυτού νήσος, η νέα γενεά να τιμήσει τον Σολωμόν. Είναι πλέον καιρός. Γνωστόν σας είναι ότι του Σολωμού γεννηθέντος εν έτει 1798, κατά το έτος 1898, μετά δύο δηλαδή έτη συμπληρούται εκατονταετηρίς από της γεννήσεως του εθνικού ποιητού. Ποία καταλληλοτέρα περίστασις είναι δια την Ζάκυνθον, όπως τιμήσει τον εθνικόν αοιδόν, ειμή η εκατονταετηρίς της γεννήσεώς του; Πρέπει από τούδε, φίλε κ. Ζώη, να γίνει σκέψις δι’ αυτό το ζήτημα, πρέπει να δοθεί εις την εορτήν ταύτην  χροιά πανελλήνιος, τη πρωτοβουλία της Ζακύνθου. Το περιοδικόν σας, ως αντιπροσωπεύον την εν Ζακύνθω φιλολογικήν κίνησιν και τα γράμματα, ας ανακινήσει το ζήτημα τούτο από τούδε, όπως τουλάχιστον προ δύο ετών προετοιμασθεί προσηκόντως η Ζάκυνθος να τιμήσει τον αοιδόν της ελευθερίας τον συμπληρούντα κατά το έτος 1898 εκατόν έτη. Ας σχηματισθεί προς τούτο επιτροπή εξ επιστημόνων, λογίων και άλλων, ήτις να εργασθεί μετά  ζήλου και αφοσιώσεως, όπως κατά το έτος 1898 η νήσος του Σολωμού εορτάζουσα την εκατονταετηρίδα του τέκνου της λάβει μορφήν ενθουσιώδους πανηγύρεως. Είθε η φωνή μου να εισακουσθεί.»

Στα παραπάνω βλέπουμε ότι δύο χρόνια πριν από τα εκατόχρονα, οι οποίες λόγω των ιστορικών συγκυριών πραγματοποιήθηκαν την άνοιξη του 1902, καλλιεργήθηκε η ιδέα για την οργάνωση και υλοποίησή τους.

Τι μας άφησε η εκατονταετηρίδα;

Για να μην αναφερθούμε στο ίδιο το βιβλίο πάλι, που τόσο με τα κείμενα που δημοσιεύει όσο και με το σπανιότατο φωτογραφικό του αρχείο, δημιουργεί μια πραγματική πινακοθήκη ανθρώπων, που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο μέσα στην τοπική μας ιστορία, θα περιοριστούμε να σημειώσουμε ότι:

Α. τότε στήθηκε ο περίφημος ανδριάντας του εθνικού ποιητή στην Πλατεία Σολωμού, έργο Γεωργίου Βρούτου, που σήμερα βρίσκεται στο ισόγειο του Μουσείου Σολωμού,  το σήμα κατατεθέν της μετασεισμικής Ζακύνθου και

Β. τότε δωρίθηκαν στην επιτροπή εορτασμού (και στη Ζάκυνθο) τα χειρόγραφα του εθνικού ποιητή από την Αspasia Sordina Rigler, αδελφή της γυναίκας του Πολυλά, για να φτιαχτεί Μουσείο Σολωμού.

Τελειώνουμε το σημείωμα αυτό με τη σκέψη ότι η σύγχρονη Ζάκυνθος της ευμάρειας και της τουριστικής ανάπτυξης πρέπει να αποδείξει ότι και θέλει και μπορεί να κάνει πολλά περισσότερα στη μνήμη του Διονύσιου Σολωμού εν όψει του προγραμματιζόμενου «Έτους».

Αν θέλετε τα αποτελέσματα αυτών των εκδηλώσεων θα προσμετρηθούν και στους δείκτες της τουριστικής ανόδου της επόμενης χρονιάς.

Μπορούμε ν’ αρχίσουμε άλλωστε με το να διαφημίσουμε το νησί μας διαθέτοντας το παραπάνω Πανηγυρικό Τεύχος των εκατόχρονων της γέννησης του Σολωμού στις μεγάλες τουριστικές εκθέσεις που συμμετέχει το νησί μας.

Τι λέτε; Δεν είναι καλή ιδέα;

*Το παρόν δημοσιεύεται και στο βιβλίο μου  :"Από το Inlook στο  Outlook" , σελ. 99-101.

---

[1] «ΗΜΕΡΑ ΤΣΗ ΖΑΚΥΘΟΣ», 7/4/2006

[2] Αναφέρεται στην σημερινή Πλατεία Αγίου Μάρκου, την ονομαζόμενη την εποχή εκείνη Πλατεία του Ποιητή, στην οποία βρισκόταν η προτομή του Σολωμού, έργο αδελφών Φυτάλη και η οποία σήμερα βρίσκεται μέσα στο Μαυσωλείο.