Συνέντευξη σε Πηνελόπη Αβούρη

Με την άλλη της ιδιότητα, όχι εκείνη της Θεατρολόγου, αλλά της Υπεύθυνης Λειτουργίας του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ) Λιθακιάς, έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε στο σημερινό τεύχος του «Τ.Λ.» την κ. Πηνελόπη Αβούρη. Οι δράσεις του Κέντρου, που τον τελευταίο χρόνο  έχουν πολλαπλασιαστεί, επιτάσσουν κατά τη γνώμη μας την φιλοξενία της Υπεύθυνης στο τεύχος αυτό. Ελπίζουμε ότι οι απαντήσεις της στις ερωτήσεις μας θα δώσουν μια ερμηνεία για τα παιδιά που μυρμηγκιάζουν μουσεία και  μνημεία, φυσικά και πολιτιστικά τοπία (παραλίες, δασικές περιοχές, πλατείες)  του νησιού μας, μαζί με τους εκπαιδευτικούς τους τις ώρες λειτουργίας του σχολείου. Ας την ακούσουμε.

Ερώτηση 1^η: Αγαπητή Πηνελόπη, θα ήθελα να πεις στους αναγνώστες μας σε ποιον φορέα υπάγεται το ΚΠΕ και τι ειδικότητες καλύπτουν οι εργαζόμενοι σε αυτό;

Τα  ΚΠΕ είναι ένας καινοτόμος σε ευρωπαϊκό επίπεδο θεσμός που προτείνει η χώρα μας και αποτελούν αποκεντρωμένες εκπαιδευτικές δομές του Υπουργείου Παιδείας με πολλαπλούς ρόλους. Οι δράσεις τους απευθύνονται σε μαθητές - Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία - και σε ενήλικες  - Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, ενημέρωση - ευαισθητοποίηση μελών και φορέων της τοπικής κοινωνίας σε θέματα περιβάλλοντος.

Τα προγράμματα που υλοποιούνται από τις Παιδαγωγικές Ομάδες (Π.Ο.) των ΚΠΕ οφείλουν να είναι διεπιστημονικά και διαθεματικά - κυρίως για τους μαθητές/τριες μικρότερης ηλικίας – με στόχο την αντιμετώπιση κάθε περιβαλλοντικού θέματος από όλες τις οπτικές, ως εκ τούτου τα ΚΠΕ στελεχώνονται με εκπαιδευτικούς και των δύο βαθμίδων της εκπαίδευσης και διαφόρων ειδικοτήτων για να εξασφαλιστεί  η πολυφωνία.

Το ΚΠΕ Λιθακιάς απασχολεί πενταμελές εκπαιδευτικό προσωπικό, τους Τάσο Βισδάρδη, Σοφία Εμμανουηλίδου, Δημήτρη Σεμιτέκο,  Αγγελική Δαλακιάρη και την υποφαινόμενη.

Ερώτηση 2^η: Η τρίτη λέξη στην επωνυμία του αφορά στην εκπαίδευση. Σε ποιους τομείς της εκπαίδευσης λειτουργεί συμπληρωματικά για το νησί μας και για τα σχολεία που το επισκέπτονται;

Κατ’ αρχήν λειτουργεί συμπληρωματικά και υποστηρικτικά στα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τα οποία υλοποιούνται στις δύο εκπαιδευτικές βαθμίδες. Όσον αφορά το περιεχόμενο, τα προγράμματα μελετούν το περιβάλλον ως ένα σύστημα περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων. Ζητούμενο είναι να κατανοήσουν οι επισκέπτες μας ότι το παγκόσμιο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και τα τοπικά περιβαλλοντικά προβλήματα σχετίζονται με όλες τις πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας και οι ίδιοι ως μαθητές σήμερα και ενεργοί πολίτες αύριο, θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλύσουν, να ερμηνεύσουν τα περιβαλλοντικά ζητήματα και να διεκδικήσουν λύσεις.

Ερώτηση 3^η: Το ΚΠΕ στεγάζεται σε ένα μοναδικό για την αρχιτεκτονική του κτήριο, στο αρχοντικό Μεσσαλά, στη Λιθακιά. Πόσο βοηθάει η αποκέντρωση στην οργάνωση και το σχεδιασμό των εκπαιδευτικών του  δράσεων. Τι προβλήματα αντιμετωπίζετε στη λειτουργία σας, που πηγάζουν τόσο από τη θέση του αρχοντικού, όσο και από την κατάσταση διατήρησής του;

Την εποπτεία των ΚΠΕ έχει το αρμόδιο Τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, αλλά έχουμε την αυτονομία να σχεδιάζουμε δράσεις οι οποίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εκπαιδευτικής κοινότητας. Όσον αφορά την στέγαση του ΚΠΕ Ζακύνθου στην Λιθακιά, στόχος της ίδρυσης των ΚΠΕ σε απομακρυσμένες από τα διοικητικά κέντρα κοινότητες, ήταν η στήριξη των τοπικών κοινωνιών, με την αύξηση της επισκεψιμότητας και διαμέσου αυτής την ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας. Δεν αντιμετωπίσαμε μέχρι τώρα προβλήματα από την γεωγραφική θέση του αρχοντικού Μεσσαλά, τα προγράμματα του ΚΠΕ είναι βιωματικά και σε μεγάλο βαθμό υλοποιούνται στο πεδίο.

Ωστόσο η κατάσταση του κτιρίου προβληματίζει. Τα τελευταία δυο χρόνια δεν έχουμε θέρμανση και το Μεσσαλά, ένα από τα τελευταία προσεισμικά αρχοντικά της Ζακύνθου, έχει άμεση ανάγκη συντήρησης.

Ερώτηση 4^η: Πρόσφατα υλοποιήθηκε για τρίτη συνεχή χρονιά το Ecofilm Festival για τα σχολεία της Πρωτοβάθμιας Εκπ/σης σε μια προσπάθεια να προσεγγιστούν πολύπλευρα περιβαλλοντικά προβλήματα. Πόσο εξοικειωμένοι είναι οι μικροί μαθητές στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και πόσο βοηθούν τέτοιες δράσεις στην ευαισθητοποίησή τους;

Τα σχολεία της Ζακύνθου εκπονούν προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων στα οποία δίνεται έμφαση στην περιβαλλοντική διάσταση της εκπαίδευσης των μαθητών. Οι δράσεις του ΚΠΕ συνεπικουρούν στη βιωματική εκπαίδευση, στην ενεργό και συμμετοχική μάθηση γιατί μόνο μέσα από τέτοιους παιδαγωγικούς δρόμους μπορούν οι μαθητές να μετασχηματίσουν την γνώση σε στάση ζωής.

Ερώτηση 5^η: Πόσα σχολεία εκτός Ζακύνθου φιλοξενήσατε την φετινή σχολική χρονιά και πόσα εντός συμμετείχαν στις δράσεις που οργανώσατε;

Στις δράσεις που διοργάνωσε φέτος το ΚΠΕ συμμετείχαν περίπου 130 περιβαλλοντικές ομάδες μαθητών των σχολείων του νησιού μας.

Επίσης, φιλοξενήσαμε 12 σχολεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, πολύ λίγα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια διότι αφενός η οικονομική κρίση έχει περιορίσει τις δυνατότητες παροχής φιλοξενίας και αφετέρου για πρώτη φορά φέτος ο Δήμος Ζακύνθου δεν μας παρείχε την δυνατότητα φιλοξενίας των μαθητών στην Εστία.  Αυτό αποτελεί πρόβλημα, όπως πρόβλημα αποτελεί και η κτιριακή κατάσταση των οκτώ τετράκλινων δωματίων της Εστίας, τα οποία χρειάζονται άμεσα ανακαίνιση (μπάνια, αποχέτευση, κρεβάτια, κλινοσκεπάσματα) για να φιλοξενούνται αξιοπρεπώς οι επισκέπτες.

 Ερώτηση 6^η: Με ποιους φορείς του νησιού έχετε έρθει σε επαφή κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων που υλοποιείτε και πόσο ανοιχτοί στη  καινοτόμα παιδαγωγική πράξη διαπιστώσατε ότι είναι;

Οι φορείς του νησιού μας αντιμετωπίζουν το παιδαγωγικό έργο του ΚΠΕ με σοβαρότητα και περιβαλλοντική ευαισθησία.

Οι διευθύνσεις Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης Ζακύνθου και η Περιφερειακή Δ/νση με τις οποίες έχουμε άψογη συνεργασία, στηρίζουν το έργο μας.

Η Περιφερειακή Ενότητα Ζακύνθου και η Λέσχη «ο Ζάκυνθος» μας προσφέρουν κατά περίπτωση αίθουσες για την υλοποίηση του θεωρητικού μέρους των προγραμμάτων που πραγματοποιούμε στην πόλη.

Η συνεργασία χρόνων με το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, την οποία την τελευταία σχολική χρονιά συστηματοποιήσαμε με την εκπόνηση νέων κοινών προγραμμάτων, όπως το «Φυτά και Ζώα στα ζακυνθινά οικόσημα και τις εικόνες της συλλογής Κολυβά», που υλοποιήθηκε στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εβδομάδας, είναι για μας πηγή χαράς και έμπνευσης.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων, παρ΄όλες τις ελλείψεις προσωπικού που αντιμετωπίζει στηρίζει το πρόγραμμα «Περιβαλλοντικό μονοπάτι στο Κάστρο και την Terra» και μας βοήθησε στην εκπόνηση του προγράμματος «Ο Πίνακας του Ιωάννη Κοράη  Η λιτανεία του Αγίου Χαραλάμπη, 1756 , Κοινωνικές Συνιστώσες του Ανθρωπογενούς Περιβάλλοντος στη Ζάκυνθο του 18^ου αιώνα», που θα υλοποιηθεί πιλοτικά την επόμενη σχολική χρονιά.

Σε συνεργασία με τον Σϋνδεσμο Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Ζακύνθου πραγματοποιήσαμε πρόσφατα σεμινάριο για τους εκπαιδευτικούς του νομού με θέμα «Καινοτομίες στην Εκπαίδευση: Διαχείριση πόρων, χώρων, ανθρώπων» στο οποίο δόθηκε έμφαση στην διαχείριση και την μείωση των απορριμμάτων.

Τέλος, τα ΚΠΕ ιδρύονται με πρόταση του Δήμου στο Υπουργείο Παιδείας και οι ευθύνες για την λειτουργία τους ανήκουν από κοινού στις εκάστοτε δημοτικές αρχές και στο  Υπουργείο. Βάσει της ιδρυτικής συμφωνίας του ΚΠΕ Λιθακιάς ο Δήμος υποχρεούται να συντηρεί το κτίριο που το στεγάζει , να φροντίζει για την καθαριότητα και να συνεργάζεται με την Π.Ο. για την υλοποίηση των δράσεων.

Ερώτηση 7^η: Έχετε αναλάβει να συντονίσετε ένα δίκτυο στο οποίο θα λάβουν μέρος οι σημαντικότεροι πολιτιστικοί φορείς του νησιού μας. Θα θέλαμε να αναφερθείτε στη σημασία της αντιμετώπισης της τοπικής ιστορίας σαν ένα σύνολο, που έχει αρχή, διαδρομή και συνέχεια, αντιδιαστέλλοντάς την με την σεισμοπυρκαγιά του ’53, που διέρρηξε ανεπανόρθωτα τον πολιτιστικό, τον αρχιτεκτονικό, τον οικονομικό, τον κοινωνικό ιστό της Ζακύνθου.

Το Τοπικό Θεματικό Δίκτυο «Περιβαλλοντικές Διαδρομές στα Μνημεία και τους Ιστορικούς Τόπους της Ζακύνθου» στοχεύει στην ανάδειξη και την προστασία των «πολιτιστικών τοπίων» της Ζακύνθου, φυσικών και ανθρωπογενών, στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης. 

Η έννοια του πολιτιστικού τοπίου ορίζεται από την Unesco ως «η σύζευξη φύσης και ανθρώπου», και βασικό χαρακτηριστικό της τοπικής ιστορίας αποτελεί  η ανάδειξη της ιστορικότητας του τοπίου και ο βιωματικός χαρακτήρας της σχέσης του τοπίου με τον άνθρωπο. 

Τον Αύγουστο του 1953 με την ισοπέδωση του νησιού μας και την μαζική εσωτερική μετανάστευση των κατοίκων,  επήλθε ρήξη στην κοινωνική και πολιτιστική συνέχεια της σχέσης των ζακυνθινών με την Ζάκυνθο, μια ρήξη που καθόρισε έκτοτε την ιστορία του τόπου.

Φιλοδοξία μας είναι, για να παραφράσω το Σολωμό, να γεμίσουμε άνθη το ρήγμα π’ άνοιξε ο σεισμός, να βοηθήσουμε στην αποκατάσταση της πολιτιστικής συνέχειας με δράσεις που αναδεικνύουν τα πολιτιστικά τοπία και ευαισθητοποιούν τους μαθητές και την τοπική κοινωνία στο θέμα της προστασίας τους.

Ερώτηση 8^η: Αγαπητή Πηνελόπη, ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια του Κέντρου και πόσο εύκολο πιστεύετε ότι είναι να τα υλοποιήσετε χωρίς την απαραίτητη στήριξη από την Πολιτεία;

Τα μελλοντικά μας σχέδια; Χμ! από πού να αρχίσω … Η συνέχιση των σεμιναριακών τηλεδιασκέψεων στο πλαίσιο της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Το σεισμικό τόξο … που μας ενώνει», που συντονίζει το ΚΠΕ, η θεωρητική στήριξη των προγραμμάτων που υλοποιούμε με την συγγραφή e-books από την Π.Ο., η παρουσίαση των προγραμμάτων που εκπονήθηκαν στα πλαίσια του Τοπικού Δικτύου, η διοργάνωση δράσεων για την ημέρα Περιβάλλοντος, και … και …

Η Πολιτεία μας στηρίζει στο μέτρο των δυνατοτήτων της, εξασφαλίζοντας σε συνθήκες κρίσης χρήματα από το ΕΣΠΑ για την υλοποίηση των δράσεων του ΚΠΕ. Από την δική του πλευρά μας στηρίζει και ο Δήμος στην υλοποίηση των δράσεων και έχουμε πολύ καλή συνεργασία με την επιτροπή τουρισμού. Ευγνώμονες είμαστε, τέλος, για την ανταπόκριση του Δήμου στο πολύ ευαίσθητο θέμα της καθαριότητας του ΚΠΕ.

Αλλά οι ανάγκες δεν τελειώνουν … και το αρχοντικό Μεσσαλά πρέπει να συντηρηθεί άμεσα!!!!

   

 Δημοσιεύτηκε Πέμπτη 26-5-2016 (εκτάκτως αντί Τετάρτης), στο περιοδικό «Τέχνης Λόγια», αρ.21 και την εφημερίδα ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, αρ. φύλλου 5211.

Οι Εβραίοι της Ζακύνθου, της Κατερίνας Δεμέτη, Αρχαιολόγου.

Στη Ζάκυνθο ευτύχησαν να ζήσουν Εβραίοι για περισσότερα από 500 χρόνια. Τα αρχαιότερα έγγραφα, που μαρτυρούν την παρουσία Εβραίων στη Ζάκυνθο ήταν από τα τέλη του 15^ου αι., τα οποία σώζονταν στο Αρχειοφυλακείο της Ζακύνθου μέχρι τη σεισμοπυρκαγιά του 1953.

Οι Εβραίοι της Ζακύνθου προήλθαν από πόλεις της Πελοποννήσου και από περιοχές που κατείχε η Τουρκία, από την Κέρκυρα, την Ιταλία και την Ισπανία. Η μεγαλύτερη ομάδα Εβραίων εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο, προερχόμενη από την Κρήτη, μετά την κατάληψή της από τους Τούρκους, το έτος 1669.

Το 1527 καταγράφηκαν 47 εβραϊκές οικογένειες με 204 συνολικά άτομα.Το 1687 η Εβραϊκή Κοινότητα αριθμούσε περίπου 1000 άτομα, που το 1790 έφτασαν τα 2000.

Μετά το τέλος της Ενετοκρατίας, το έτος 1797, ο εβραϊκός πληθυσμός της Ζακύνθου, σταδιακά μειώθηκε. Εκείνη την περίοδο οι Εβραίοι δεν είχαν κανένα πολιτικό δικαίωμα, με εξαίρεση τους γιατρούς και τους αστυΐατρους, εκλεγόμενους ανά διετία από το Συμβούλιο των Ευγενών. Από το 1577 μέχρι το 1668 εκλέχτηκαν αρκετοί φημισμένοι Εβραίοι γιατροί. Προστατευόντουσαν χαλαρά από τους νόμους, θεωρούμενοι ως ξένοι και ζούσαν περιφρονημένοι, ενώ τη Μεγάλη Εβδομάδα παρέμεναν κλεισμένοι στην εβραϊκή συνοικία.

Ορισμένοι αμόρφωτοι άνθρωποι πίστευαν ότι οι Ισραηλίτες λάτρευαν κεφάλι γαϊδάρου. Αυτή η προκατάληψη είχε σαν συνέπεια ένα Σάββατο του 1661, μικρή ομάδα να εισέλθει οπλισμένη στη Συναγωγή για να πάρει τη γαϊδουροκεφαλή. Αντί αυτής βρήκε την Τορά. Η κυβέρνηση έλαβε κατάλληλα μέτρα και οι πρωταίτιοι τιμωρήθηκαν.

Την Κυριακή των Βαΐων του 1712, ένα Χριστιανόπουλο χάθηκε και αργότερα βρέθηκε νεκρό. Ο λαός πίστεψε ότι για αυτό το έγκλημα ήταν ένοχοι οι Εβραίοι, προκειμένου να πάρουν το αίμα του που θα χρησιμοποιούσαν στην παρασκευή των αζύμων (συκοφαντία του αίματος) και εξεγέρθηκε εναντίον τους. Οι Εβραίοι κακοποιήθηκαν και τα σπίτια τους λεηλατήθηκαν.

Μετά τα θλιβερά αυτά γεγονότα, με διαταγή της Κυβέρνησης της Βενετίας, οι μέχρι τότε διασπαρμένοι Εβραίοι περιορίστηκαν σε ορισμένο τμήμα της πόλης, σχήματος σταυρού, με πύλες στα άκρα του κεντρικού δρόμου και φράγματα στις παρόδους. Η περιοχή αυτή μέχρι το 1853 ονομαζόταν Γέτο. Μια μέρα του 1785 ο ποιητής Ούγος Φώσκολος, πολύ μικρό παιδί ακόμα, πάσχισε, μαζί με τους φίλους του, να γκρεμίσει με τσεκούρι τις πύλες αυτές.

Με αφορμή το έθιμο του καψίματος του Ιούσα την ημέρα του Πάσχα, το 1760 έγινε εξέγερση με τον τίτλο « Το Μπούρδο των Εβραίων για το κάψιμο του Γιούδα». Το έτος αυτό θα καιγόταν ομοίωμα  που παρίστανε τον Εβραίο έμπορο Ιακώβ Τεδίσκον. Αυτός διαμαρτυρήθηκε στον Προβλεπτή, ο οποίος διέταξε τη ματαίωση της καύσης. Αυτό εξερέθισε το λαό, που επιτέθηκε και κακοποίησε τους   Ισραηλίτες. Ευτυχώς η παρέμβαση του ισχυρού άρχοντα Μακρή πρόλαβε μεγαλύτερες ταραχές.

Το1862, κατόπιν ενεργειών του Κωνσταντίνου Λομβάρδου, με πράξη του Δημοτικού Συμβουλίου του νησιού, κατεδαφίστηκαν οι τέσσερις πύλες του Γέτου. Το 1864 η Ζάκυνθος ενώθηκε με τη μητέρα Ελλάδα, γεγονός που εορτάστηκε με δοξολογία τόσο στις Μητροπόλεις των δύο Χριστιανικών Εκκλησιών (Ορθόδοξης και Καθολικής), όσο και στη Συναγωγή. Οι  Ισραηλίτες απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις, συμμετέχοντας ως απλοί στρατιώτες στους Βαλκανικούς Πολέμους, στην εκστρατεία στη Μικρά Ασία και στον πόλεμο εναντίον των φασιστών και των ναζιστών.

Το 1891 ο φόνος ενός κοριτσιού στην Κέρκυρα, της Εβραιοπούλας Ρουμπίνας Σάρδα, αποδόθηκε στους Εβραίους, και πάλι εξαιτίας της συκοφαντίας του αίματος. Ο αντίκτυπος έφτασε στη Ζάκυνθο και τη Μεγάλη Παρασκευή του έτους αυτού ο λαός επιτέθηκε κατά των 271 Εβραίων του νησιού. Οι αστυνομικές αρχές προσέτρεξαν για να προστατέψουν τους Εβραίους, οπότε σκοτώθηκαν 5 χριστιανοί. Φοβούμενοι αντίποινα, περισσότεροι από 200 Εβραίοι, συνοδευόμενοι μέχρι την προκυμαία από δημόσια δύναμη, κλαίγοντας εγκατέλειψαν τη γη που γεννήθηκαν. Αλλά μετά από μήνες και αφού πείσθηκαν ότι  στη Ζάκυνθο δε διέτρεχαν κανένα κίνδυνο, σιγά σιγά επέστρεψαν. 

Η εξέγερση του 1891 ήταν το τελευταίο αντιεβραϊκό συμβάν στη Ζάκυνθο. Πρέπει να επισημανθεί ότι τα δυσάρεστα γεγονότα των ετών 1661, 1712, 1760 και 1891 δεν έλαβαν ποτέ την έκταση και δεν είχαν τις οδυνηρές συνέπειες που  διαδραματίστηκαν στα άλλα κράτη της Ευρώπης.

Από τις αρχές του 20^ου αι., οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους Χριστιανούς και τους Εβραίους της Ζακύνθου, σταδιακά έπαυσαν να υφίστανται και αδελφικές φιλίες αναπτύχθηκαν μεταξύ των μελών των δύο θρησκειών. Χριστιανικές οικογένειες εγκαταστάθηκαν μέσα στο Γέτο.

Οι Εβραίοι της Ζακύνθου, στο σύνολό τους ήταν φτωχοί φιλήσυχοι βιοπαλαιστές (λευκοσιδηρουργοί, τζαμάδες, έμποροι υφασμάτων και πλανόδιοι πωλητές των ειδών αυτών) και πολύ περιορισμένης μόρφωσης, αλλά με την φιλότιμη εργασία τους συνέβαλαν στην οικονομική ζωή του νησιού.

Το γεγονός που σηματοδότησε την ιστορία των Ισραηλιτών της Ζακύνθου, ήταν η μοναδική σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη, διάσωση του συνόλου αυτών (275 ψυχές) από τη Γερμανική θηριωδία, χάρις στον ηρωισμό των συμπατριωτών τους Χριστιανών, με πρωτεργάτες τους τότε Μητροπολίτη Χρυσόστομο και Δήμαρχο Λουκά Καρρέρ. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης το 1948, Εβραίοι τεχνίτες τοποθέτησαν χωρίς αμοιβή, τα τζάμια στα παράθυρα της εκκλησίας του Προστάτη του Νησιού Αγίου Διονυσίου. Το 1978 το Ίδρυμα Διαφύλαξης της Μνήμης «Γιαν Βασέμ» του Ισραήλ, τίμησε τους πρωτεργάτες της διάσωσης, Μητροπολίτη Χρυσόστομο και Δήμαρχο Λουκά Καρρέρ, με τον τίτλο «Δίκαιος των Εθνών».

Το 1992, το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος τοποθέτησε αναμνηστική μαρμάρινη πλάκα των προαναφερόμενων στο χώρο της προσεισμικής Συναγωγής.

Μετά τη ναζιστική κατοχή, 240 περίπου από τους Εβραίους του νησιού, σταδιακά μετεγκαταστάθηκαν στο Ισραήλ. Τα 38 άτομα που η Κοινότητα αριθμούσε κατά τη σεισμοπυρκαγιά του 1953, σταδιακά μετεγκαταστάθηκαν κατά το ήμισυ περίπου στην Αθήνα και το Ισραήλ.

Το Μάρτιο του 1982, έφυγε από το ζωή ο τελευταίος Ισραηλίτης κάτοικος του νησιού, Ερμάνδος Μόρδος., Έτσι έκλεισε ο κύκλος της συνεχούς παρουσίας των Εβραίων στο Φιόρο του Λεβάντε, διάρκειας μεγαλύτερης των πέντε αιώνων.

Τους Εβραίους που ευτύχησαν να κατοικήσουν  στη Ζάκυνθο και τα γεγονότα που σηματοδότησαν το πέρασμά τους από εκεί, απέμειναν να θυμίζουν ο χώρος που προσεισμικά ήταν η Συναγωγή, στο κέντρο της πόλης, και το Νεκροταφείο σε πλαγιά λόφου, στο δρόμο προς το Κάστρο. Ο χώρος αυτός παραχωρήθηκε στην Εβραϊκή Κοινότητα το 1656.

Η τελευταία την οποία δέχθηκε στο ιερό χώμα ήταν η Ρεβέκκα Μόρδου το 1954.

  

Δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό "Τέχνης Λόγια", Νο 20 / 5202/ 12.05.2016, που διανέμεται  με την εφημερίδα "ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ".

Βιβλιογραφία

Σαμουήλ Ερμ. Μόρδος, Οι Εβραίοι της Ζακύνθου, Χρονικό πέντε αιώνων, Αθήνα 2010

"55 μέρες μεταξύ Πόλης- Πριγκιπονήσων"

Φωτορεπορτάζ: Ιωάννης-Πορφύριος-Καποδίστριας 

Κείμενο: Κατερίνα Δεμέτη

Tζαμί στο Φανάρι

Τζαμί Dolmabahce

Μονή της Χώρας

Ανθισμένη Χάλκ

"Η όραση έρχεται πριν από τις λέξεις" , λέει ο διάσημος ιστορικός της Τέχνης John Berger, στο κλασικό πια βιβλίο του Η εικόνα και το βλέμμα (Οδυσσέας, 1986). 

"Αλλά η όραση αυτή που έρχεται πριν από τις λέξεις και που ποτέ δεν μπορεί να καλυφθεί εντελώς από αυτές, δεν είναι ζήτημα μηχανικής αντίδρασης σε ερεθισμούς. Βλέπουμε μόνο ό,τι κοιτάμε και το να κοιτάμε είναι μια πράξη επιλογής. Σαν αποτέλεσμα μιας τέτοιας πράξης, αυτό που βλέπουμε έρχεται κοντά μας. Ποτέ όμως δεν κοιτάμε ένα και μόνο πράγμα. Κοιτάμε πάντα τη σχέση ανάμεσα στα πράγματα και τον εαυτό μας". 

Η Πόλη από το βαπόρι

Η Κωνσταστινούπολη Ινσταμπούλ, η Πόλη του μαρμαρωμένου Βασιλιά, των θρύλων, των τρομοκρατικών επιθέσεων και της πρόσφατης  απομάκρυνσης του Αχμέτ Νταβούτογλου από την πρωθυπουργία της Τουρκίας, που είναι πρώτη είδηση σε όλα τα δελτία ειδήσεων, ήρθε στις σελίδες του «Τ.Λ.» μέσα από ένα φωτορεπορτάζ,του τελειόφοιτου φοιτητή ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, Iωάννη-Πορφύριου Καποδίστρια, που βρέθηκε εκεί, στα πλαίσια της πρακτικής του άσκησης, μέσω του προγράμματος ΕRASMUS,  με την ευκαιρία της συνεργασίας της κατεύθυνσης συντήρησης του ΤΕΙ με την Θεολογική σχολή της Χάλκης.

Κεμάλ παντού

Πύργος Γαλατά

  

Σοκάκι Φαναρίου 1

Σοκάκι Φαναρίου 2

Σουλάτσο στην Πρίγκηπο

Σχολή της Χάλκης

Ας δούμε λοιπόν τις φωτογραφίες του, με την διάσταση που έθεσε ο Berger, δηλαδή ότι όλες οι εικόνες είναι ανθρωπογενείς, βγάζοντας ο καθένας τα δικά του συμπεράσματα…

 

Τουρκικό - ιταλικό λεξικό

        

Δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό "Τέχνης Λόγια", Νο 20 / 5202/ 12.05.2016, που διανέμεται  με την εφημερίδα "ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ".

Συνέντευξη σε Κωνστάντια Κράτσα.

Στο μεταξύ η Ελλάδα ταξιδεύει ολοένα ταξιδεύει... Μια δραστήρια και πολυτάλαντη νέα επιστήμων, που αντί "να περιμένει τα καράβια που δεν μπορούν να κινήσουν", εργάζεται και διαπρέπει στο εξωτερικό, δέχτηκε σήμερα να απαντήσει στις ερωτήσεις μας. Είναι η ζακυνθινής καταγωγής Κωνστάντια Κράτσα, που κρατά πάντα στην καρδιά της την Ελλάδα ολοζώντανη.  Να της ευχηθούμε καλή δύναμη και σύντομα να φιλοξενήσουμε μία ακόμα διάκρισή της στο "ΤΛ".

Ερωτήσεις :

1^η Ερώτηση: Από καταγωγή, αγαπητή Κωνστάντια, βρίσκεσαι ανάμεσα σε δύο πέλαγα: το Αιγαίο και το Ιόνιο. Πόσο σε επηρέασε η ζακυνθινή καταγωγή σου στις επαγγελματικές σου επιλογές και πόσο η αιγαιοπελαγίτικη; 

Απάντηση: Πρέπει να παραδεχθώ ότι είμαι πολύ τυχερή που κληρονόμησα δύο διαφορετικές “κουλτούρες” από την καταγωγή μου. Τόσο ο πνευματικός  πλούτος και η ζωντάνια του Ιονίου, όσο και η ήρεμη, αλλά επίμονη δύναμη του Αιγαίου χάραξαν τον χαρακτήρα μου  και τις επιλογές μου στην επαγγελματική και κοινωνική μου ζωή. 

2^η Ερώτηση: Πώς νιώθεις κάθε φορά που ακούς τον εθνικό μας ύμνο όταν βρίσκεσαι στο εξωτερικό, γνωρίζοντας ότι κατάγεσαι από το νησί που γεννήθηκε ο Ποιητής που τον έγραψε;

Απάντηση: Πιστεύω ότι κάθε Έλληνας, όπου και αν βρίσκεται στο εξωτερικό, νιώθει συγκίνηση ακούγοντας τον εθνικό μας ύμνο. 

Πήγαινα συχνά μικρή με τους γονείς μου στο λόφο του Στράνη και είχα την τύχη να περπατήσω από νωρίς στα μέρη όπου ο εθνικός μας ποιητής εμπνεύστηκε  τον  Ύμνο προς την Ελευθερία, σύμβολο του αγώνα για την ανεξαρτησία μας, αλλά και παρακαταθήκη για το μέλλον της Ελλάδας. 

3^η Ερώτηση: Ποιοι άνθρωποι σε επηρέασαν στις επαγγελματικές σου επιλογές και ποιους θεωρείς πρότυπα στη ζωή σου;

Απάντηση: Πρέπει να ομολογήσω ότι τόσο η επαγγελματική μου πορεία στο χώρο της διεθνούς αγοράς, όσο και οι άλλες δραστηριότητές μου κοινωνικές και πολιτιστικές, πηγάζουν από τα παιδικά μου χρόνια.

Από νεαρά ηλικία θαύμαζα τους ανθρώπους που πρωτοτυπούν και καινοτομούν καθώς και αυτούς που επιμένουν και δεν το βάζουν κάτω.

Μεγαλώνοντας είχα την τύχη να γνωρίσω στον επαγγελματικό μου χώρο κάποιους ανθρώπους με αυτά τα χαρακτηριστικά και να με εμπνεύσουν να αναπτύξω ακόμα περισσότερο τις δεξιότητες μου και τα ενδιαφέροντά μου.

 4^η Ερώτηση: Την Παρασκευή 11/3 το Thespis Greek Theatre κέρδισε το πρώτο βραβείο κοινού στον τελικό του Short+Sweet Festival 2016, στο Ντουμπάι με το έργο που έγραψες και σκηνοθέτησες με τίτλο: «Greek Civil (out of) Service/ Τμήμα "Εξυπηρέτησης" Πολιτών». Ποιο ήταν το θέμα που σε απασχόλησε και ποια ήταν η αντίδραση του κοινού, που προερχόταν από 15 διαφορετικές χώρες, στο άκουσμα της ελληνικής γλώσσας ;

Απάντηση: Ομολογουμένως ήταν ένα ρίσκο, η συμμετοχή σε έναν διεθνή διαγωνισμό, μ’ ένα θεατρικό έργο που παίχτηκε στην ελληνική γλώσσα, απέναντι σε εξαιρετικές θεατρικές παραστάσεις που ήταν πιο «κατανοητές» στο διεθνές κοινό, αφού ήταν κυρίως αγγλόφωνες. Υπήρχαν βέβαια και άλλες δύο στα αραβικά και ινδικά.

Το θέμα της παράστασης είναι πολύ οικείο σε όλους μας, το ελληνικό δημόσιο και η περιπέτεια γι' αυτούς που συνδιαλέγονται μαζί του. Απεδείχθη ότι το θέμα της ταλαιπωρίας των δημόσιων υπηρεσιών είναι κοινό σε πολλές χώρες και ότι η γλώσσα του σώματος ήταν αρκετή για να γίνει το ελληνικό έργο κατανοητό από το διεθνές κοινό του Ντουμπάι ώστε να το αναδείξουν στην πρώτη θέση.  

Είναι η πρώτη φορά που ξενόγλωσσο θεατρικό έργο κερδίζει στον τελικό του Φεστιβάλ και είμαστε περήφανοι γιατί νιώθουμε πως καταφέραμε να θυμίσουμε παγκοσμίως την ελληνική καταγωγή του θεάτρου.

5^η Ερώτηση: Η ομάδα Thespis Greek Theatre, το καλοκαίρι του 2014, είχε ανεβάσει δύο παραστάσεις για την ελληνική κοινότητα, με αποτέλεσμα να συγκεντρωθούν  € 25000 για το έργο του Emfasis Foundation, για τους άστεγους της Αθήνας. Πόσο σημαντική θεωρείς τη συμβολή των Ελλήνων του εξωτερικού στην ανακούφιση της πληγείσας από την οικονομική κρίση χώρας μας;

Απάντηση:  Πιστεύω πως πρέπει όλοι οι Έλληνες όπου και αν βρίσκονται να εκφράζουν την αλληλεγγύη τους προς τις κοινωνικές ομάδες που επλήγησαν ιδιαίτερα, από την κρίση. Υπάρχουν πολλοί τρόποι, ανάλογα με τις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντα. Εγώ προσωπικά αξιοποίησα  την αγάπη μου για το θέατρο.

Η πρωτοβουλία μου, της δημιουργίας της ερασιτεχνικής θεατρικής ομάδας Thespis Greek Theatre που ανέβασε το 2014 το ελληνικό έργο «Μπαμπάδες με Ρούμι» των Ρέππα και Παπαθανασίου είχε διπλό στόχο. Αφ’ ενός να θυμίσει στους Έλληνες ότι το θέατρο είναι κοινή μας κληρονομιά και αφ’ ετέρου ν’ αποτελέσει  κίνητρο για να συλλέξουμε χρήματα για τους αστέγους της Αθήνας.

Το Thespis Greek Theatre έχει καθιερωθεί πια στην συνείδηση των Ελλήνων που ζουν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η θεατρική του επίδοση συζητήθηκε πολύ στον τύπο και την διεθνή κοινωνία του Dubai. Αποτέλεσε και μία αφορμή προβολής της σύγχρονης Ελλάδας. 

 

6^η Ερώτηση:  Αγαπητή Κωνστάντια, έχεις ασχοληθεί με μεγάλη επιτυχία και με τη φωτογραφία. Αξίζει να αναφέρω την ατομική σου έκθεση με τίτλο: «Πόλεις με παρελθόν, πόλεις με Παρόν, Πόλεις με μέλλον», στην Αθήνα στο Μουσείο Μπενάκη και στο Παρίσι στην καλλιτεχνική αίθουσα του Δημαρχείου του έβδομου διαμερίσματος. Τι σε ενδιαφέρει να αναδείξεις περισσότερο όταν φωτογραφίζεις: την εξωτερική εικόνα του κόσμου ή αποτυπώνεις έναν εσωτερικό κόσμο;

Απάντηση:  Φωτογραφίζω τον εξωτερικό κόσμο, όπως κτίρια, δρόμους, χωροταξία. Σε αυτή την έκθεση, συγκεκριμένα, παρουσιάζω την ταυτότητα κάποιων μητροπόλεων που έχω επιλέξει. Τις αποκαλώ Πόλεις του Κόσμου και τις έχω χωρίσει σε τρεις κατηγορίες: πόλεις  με παρελθόν,  πόλεις με παρόν και πόλεις με μέλλον. 

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν η Αθήνα και το Παρίσι, που αντλούν την ταυτότητά τους από την ακτινοβολία του παρελθόντος, στην δεύτερη το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη, που εκφράζουν την ζωντάνια του σύγχρονου κόσμου, και στην τρίτη το Ντουμπάι και η Σαγκάη, που είναι στραμμένες στο μέλλον. 

Η ταυτότητα όμως της κάθε πόλης είναι προϊόν και αποτέλεσμα αλληλοεπίδρασης μεταξύ της πόλης και των πολιτών της. Οι άνθρωποι δημιουργούν κτίρια και μνημεία εκφράζοντας την αισθητική, τον πολιτισμό και τις φιλοδοξίες της εποχής  τους. Στην συνέχεια οι δημιουργίες αυτές επηρεάζουν και διαμορφώνουν τις επόμενες γενιές. Οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί.

Αυτή είναι η δική μου ματιά. Καθένας βέβαια μπορεί να δει μία φωτογραφία από την δική του οπτική και συναισθηματική γωνία. Πραγματικά «μία φωτογραφία είναι χίλιες λέξεις».

7^η Ερώτηση: Πώς αισθάνεσαι σαν νέα γυναίκα με ευρωπαϊκή και αμερικανική παιδεία, εργαζόμενη σε μια χώρα που η θέση της γυναίκας δεν είναι στην ίδια μοίρα με εκείνη του άντρα; Τι σου λένε οι γυναίκες που συνομιλείς μαζί τους και τι θα έλεγες εσύ στις φίλες σου που ζουν στην Ελλάδα γι’ αυτή σου την εμπειρία;

Απάντηση:  Το πρώτο που αισθάνεσαι σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πόσο τυχερή είσαι που γεννήθηκες και εκπαιδεύτηκες στην Ευρώπη και ευρύτερα στον δυτικό κόσμο, όπου στις αρχές και στο νομικό κεκτημένο του, είναι ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και πιο συγκεκριμένα η ισότητα των δύο φύλων.

Όσο για την κατάσταση των γυναικών στον Αραβικό κόλπο είναι οπωσδήποτε περιορισμένη, αλλά και εδώ η κοινωνία κινείται. Οι γυναίκες μορφώνονται, έχουν διέξοδο λόγω της τεχνολογίας στο έξω κόσμο, ζουν σε μία πλούσια καταναλωτική οικονομία και αναζητούν τον δικό τους επαγγελματικό δρόμο. Σίγουρα βρίσκονται σε σταυροδρόμι και στον δύσκολο συνδυασμό μεταξύ παράδοσης και εξέλιξης. 

Αυτά βέβαια δεν έχουν σχέση με τους ξένους που ζουν και εργάζονται στα Εμιράτα. Εγώ προσωπικά δεν συνάντησα ποτέ κάποιο πρόβλημα ή κάποια διάκριση επειδή είμαι γυναίκα, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο.

Οι φίλες μου μπορεί στην αρχή να απόρησαν με την επιλογή μου, αλλά όσες με επισκέφτηκαν έχουν εντυπωσιαστεί με το Ντουμπάι. Είναι αξιοθαύμαστο πως μέσα σε 10-15 χρόνια κατάφεραν να μετατρέψουν την έρημο σε έναν από πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς.

8^η Ερώτηση:  Κωνστάντια, ποια είναι τα μελλοντικά σου σχέδια;

Απάντηση:  Όλα είναι δυνατά και όλα πιθανά, στον ρευστό, αλλά γρήγορα εξελισσόμενο κόσμο που ζούμε.  Το σημαντικό είναι να αισθάνεσαι ότι κάπου υπάρχουν ευκαιρίες και τότε τα σχέδια διαμορφώνονται γρήγορα.

Προς το παρόν κοιτάω το πιο άμεσο μέλλον και σχεδιάζω τις διακοπές μου για το καλοκαίρι στη Ζάκυνθο!

 

Δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό "Τέχνης Λόγια", Νο 20 / 5202/ 12.05.2016, που διανέμεται 

με την εφημερίδα "ΗΜΕΡΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ".

«AΝΑ-ΓΝΩΣΕΙΣ: Κείμενα για Συγγραφείς και Βιβλία», του Διονύση Μουσμούτη, Βιβλιοπαρουσίαση Πνευματικό Κέντρο, Τετάρτη 4-5-2016

Σε μια προσπάθεια οικονομίας του χρόνου και αποφυγής αλληλοκάλυψης τμημάτων του βιβλίου, η αποψινή παρουσίαση έχει χωριστεί σε τρία μέρη. Το πρώτο αφορά στην προσέγγιση του τίτλου του, το δεύτερο στην παρουσίαση των ζακυνθινών κειμένων που περιλαμβάνει  και  το τρίτο στα μη- ζακυνθινά. Η υποφαινόμενη θα ασχοληθεί με το τρίτο.

Αγαπητοί Φίλοι,

Μία βιβλιοπαρουσίαση έχει στόχο να παρουσιάσει ένα καινούργιο  βιβλίο στο αναγνωστικό κοινό και να το προτρέψει να το προμηθευτεί.

Τα κριτήρια ωστόσο με τα οποία κρίνουμε την αξία ενός βιβλίου, είναι συνήθως υποκειμενικά και καθορίζονται συχνά από το πρόσωπο που το συνέγραψε, τον σκοπό για τον οποίο το διαβάζουμε, καθώς επίσης και από τα ειδικά μας ενδιαφέροντα.

Δεν σας κρύβω λοιπόν ότι, όταν ο καλός φίλος Δ.Μ. μου πρότεινε να παρουσιάσω το νέο του βιβλίο: «Ανα-γνώσεις», χάρηκα πολύ, γιατί γνωρίζοντας τη συγγραφική του πένα, ήμουν σίγουρη ότι η ανάγνωσή του θα με ευχαριστούσε ιδιαίτερα.

Δεν περίμενα όμως ότι ο Δ.Μ. στα είκοσι επτά «Κείμενα για Συγγραφείς και Βιβλία», θα συνέθετε ένα σπάνιο ψηφιδωτό της ελληνικής πνευματικής παραγωγής, πλούσιο σε περιεχόμενο, πρωτότυπο στην καταγραφή και κυρίως ανεπτυγμένο με πένα παιδαγωγού, έτσι ώστε ακόμα και ο πιο αδαής για το ειδικό περιεχόμενο, να μπορεί να συλλάβει την αξία του. Γιατί αυτό ακριβώς κάνει. Στις σελίδες του παρελαύνει ένα πλήθος ανθρώπων του πνεύματος: ποιητές, πεζογράφοι, κριτικοί, θεωρητικοί, ιστορικοί, αλλά και σημαντικές μορφές των επτανησιακών γραμμάτων.

Το παλίμψηστο της τελικής σύνθεσής του καταφέρνει συχνά να γίνει ακόμα πιο προκλητικό από το πρωτότυπο και με την ανάγνωση των δικών του Κειμένων, ένιωθα συχνά την ανάγκη να τρέξω να προμηθευτώ τα βιβλία που παρουσίαζε. (Σπορ καθόλου επιτρεπτό στην εποχή της κρίσης που όλοι λίγο πολύ βιώνουμε).

Θέλω όμως λιγάκι να ιντριγκάρω και σας, καθώς πιστεύω ότι τα δικά μου υποκειμενικά κριτήρια, μπορούν να σας πείσουν για την αντικειμενική αξία του βιβλίου και να γίνουν εφαλτήρια, για να το ξεφυλλίσετε και στη συνέχεια να το κάνετε δικό σας.

Έτσι λοιπόν θα αναφερθώ επιγραμματικά στα 18 από τα 27 σε σύνολο μη ζακυνθινά κείμενα, γιατί η δεύτερη «ανά-γνωση» παλαιότερων δημοσιευμάτων του Δ.Μ. και γνώση και απόλαυση προσφέρει.

Στο πρώτο κείμενό του: «ENA ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ», παρουσιάζει το βιβλίο του Νίκου Κ. Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική Ιστορία, 1800-2010 (εκδ. Πόλις, 2011) και παράλληλα κάνει μια αναδρομή στην συνταγματική ιστορία της χώρας μας. Με το ευφυολόγημα-διαπίστωση «όπως γνωρίζει κάθε ενεργός πολίτης, ένα κείμενο από τη στιγμή που ψηφισθεί και ισχύσει ως νόμος είναι σαν το παιδί που το διώχνουν από το σπίτι του όταν μεγαλώσει: παίρνει τον δικό του δρόμο», ο Δ.Μ. επεξηγεί γιατί πρέπει να διαβάσουμε το βιβλίο που φωτίζει την αμφίσημη λειτουργία του Συντάγματος στη νεότερη Ελλάδα.

Στο δεύτερο κείμενο: «ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ ΙΔΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ», παρουσιάζει το σχολαστικά τεκμηριωμένο πόνημα του Γιώργου Ανδρειωμένου, Η πνευματική ζωή υπό επιτήρηση: Το παράδειγμα του περιοδικού «Το Νέον Κράτος» (εκδ. Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, 2010). Το περιοδικό αυτό, το οποίο κυκλοφόρησε συνολικά σε 43 τεύχη, υπήρξε το σημαντικότερο και «εγκυρότερο» από τα έντυπα που κυκλοφόρησαν κατά την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας, από τον Σεπτέμβριο του 1937 έως τον Μάρτιο του 1941. Στο κείμενό του ο Δ.Μ. παρουσιάζει την εξόχως υποδειγματική στην σύνθεση και παρουσίαση της ύλης, εργασία του Γιώργου Ανδρειωμένου, που καλύπτει ένα σημαντικό κενό στον χώρο της νεοελληνικής γραμματολογίας.

Στο τέταρτο κείμενο: «Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ», ο Δ.Μ. με αφορμή το τελευταίο βιβλίο του ποιητή και διπλωμάτη Γιώργου Βέη, Παντού (εκδ. Κέδρος, 2015), κάνει μια εξαιρετική προσέγγιση στην ταξιδιωτική λογοτεχνία. Ξεκινώντας από το έτος 1927, οπότε εγκαινιάστηκε η σειρά Ταξιδεύοντας του Νίκου Καζαντζάκη, περνά στους έλληνες πεζογράφους που ασχολήθηκαν με το «travel writing»: Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, Κώστα Ουράνη, Ηλία Βενέζη, Στρατή Μυριβήλη Πέτρο Χάρη και καταλήγει στα επτά ταξιδιωτικά βιβλία του Γιώργου Βέη, (το  πρώτο το 1999), τοποθετώντας τον στους σημαντικότερους ταξιδιωτικούς συγγραφείς της γενιάς του, ο οποίος αποτυπώνει ποιητικά την περιπλάνηση στις διπλωματικές του τοποθετήσεις.

Το πέμπτο κείμενο: «H ''ΥΠΟΥΛΟΣ ΘΩΠΕΙΑ'' ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ» αναφέρεται στο βιβλίο της Λένας Διβάνη Η «ύπουλος θωπεία», Ελλάδα και ξένοι, 1821-1940 (Καστανιώτης, 2014). Με σύγχρονους παραλληλισμούς, ο Δ.Μ., φωτίζει την κεντρική ιδέα του βιβλίου, που είναι η διεστραμμένη στροφή της Ελλάδας στην Δύση, που «μπορεί η μόνιμη επιδίωξη της Δύσης να ήταν πάντα να μας χωρέσει “στα δικά της παπούτσια”, όπως δήλωσε κάποτε ο Οδυσσέας Ελύτης, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι», όπως καταλήγει στο τέλος του κειμένου, «αν εμείς επιχειρήσαμε ποτέ σοβαρά να βαδίσουμε με τα δικά μας».

Στο έκτο κείμενο: «ΣΥΝΟΜΙΛΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ», αναφέρεται, με αφορμή την τέταρτη έκδοση του 2002,  στο βιβλίο του Μάνου Ελευθερίου Η Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισαίου (εκδ. Καστανιώτη). Σκοτεινό τρυγόνι αυτοαποκαλείται ο ίδιος ο Παπαδιαμάντης σ’ ένα ποίημα «προς τη μητέρα του», γραμμένο στην πίσω σελίδα επιστολής που έστειλε στον πατέρα του από την Αθήνα στις 18 Απριλίου 1874. Όπως γράφει σε αυτό ο Δ.Μ. «Ο Ελευθερίου το 1974, μετά από ένα ατύχημα, πήρε άδεια από τη δουλειά του και πήγε για ανάρρωση στην Αίγινα και τον Πόρο, έχοντας στις αποσκευές του δύο τόμους διηγημάτων του Παπαδιαμάντη και την αλληλογραφία του που είχε επιμεληθεί και εκδώσει ο Οκτάβιος Μερλιέ, το 1934. Κλείστηκε σ’ ένα δωμάτιο κι έγραφε ασταμάτητα. Το αποτέλεσμα αυτής της σπουδής του το κοινοποίησε την επόμενη χρονιά με την έκδοση της πρώτης γραφής της Αγρυπνίας το 1975. Συνέχισε να δουλεύει το κείμενο, και το 1980 παρουσίασε μια δεύτερη γραφή της συλλογής, αναθεωρημένη και συμπληρωμένη. Είκοσι περίπου χρόνια αργότερα, επανέρχεται με μια νέα έκδοση αναθεωρημένη και κατά τον ίδιο οριστική πλέον». Η Αγρυπνία είναι ένας φόρος τιμής και συγχρόνως μια παραληρηματική, αλλά κατανυκτική συνομιλία του Μάνου Ελευθερίου με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Η κατάθεση του Δ.Μ. δεν είναι μόνο η παρουσίαση μιας σημαντικής εργασίας του πεζογράφου- ποιητή- στιχουργού Μάνου Ελευθερίου, αλλά η ευσύνοπτη και άκρως παιδευτική, περιεκτική προσέγγιση του έργου του Παπαδιαμάντη, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από έναν ώριμο φιλόλογο.

Το έκτο κείμενο: «ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ Ο ΜΑΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ», αφορά σε μια συνομιλία του Δ.Μ. με την Όλγα Σελλά για το περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τ.463 (Μάιος 2006). Σε αυτό αφορμή αποτέλεσε το μυθιστόρημα Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές (εκδ. Μεταίχμιο) του Μάνου Ελευθερίου, που έχει ως θέμα τη δολοφονία της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη από την Αριστερά μετά τα Δεκεμβριανά. Στο κείμενο τίθεται το ζήτημα της αντικειμενικότητας του Ελευθερίου, αλλά πολύ περισσότερο ο προβληματισμός για το κατά πόσο η λογοτεχνία μπορεί να αποδώσει την ιστορική αλήθεια και μάλιστα για ένα γεγονός τόσο αμφιλεγόμενο. Είναι σίγουρο ότι ο αναγνώστης του Δ.Μ. διαβάζοντας το κείμενο αυτό, θα σπεύσει να διαβάσει το βιβλίο του Ελευθερίου.

Το όγδοο κείμενο: «ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ», αποτελεί δοκίμιο - πρότυπο, που πρέπει να διαβαστεί από κάθε μαθητή - φοιτητή - μελετητή της νεοελληνικής φιλολογίας,  τόσο για τα πλήρη βιοεργογραφικά στοιχεία που δίνει για το νομπελίστα ποιητή, όσο και για την πρότασή του να ερευνηθεί η επίδραση που εξακολουθεί να ασκεί το έργο του στο ελληνικό ιδιαίτερα αναγνωστικό κοινό, και  στην κατοπινή ποιητική δημιουργία.

Το ένατο κείμενο: «ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ», αναγνώστηκε κατά τη βράβευση του Αλέξη Ζήρα, στις 29 Μαΐου 2012, με το ετήσιο βραβείο δοκιμίου για το έτος 2011, του Ελληνικού Κέντρου P.E.N. Τα δοκιμιακού χαρακτήρα μελετήματα του Αλέξη Ζήρα, που περιλαμβάνονται στο βιβλίο του  Όψεις της Κυπριακής Πεζογραφίας, 1900-2000 (εκδ. Αίπεια / Σπίτι της Κύπρου & Πάπυρος), αποτελούν την αφορμή μόνο για το Δ.Μ. για να θέσει τους προβληματισμούς του, όπως είναι «Το ζήτημα της ταυτότητας ή των ορίων της κυπριακής λογοτεχνίας», καθώς επίσης και κατά πόσο «Η κυπριακή λογοτεχνία αποτελεί ένα “απλό” παρακλάδι των ελλαδικών γραμμάτων ή μήπως, διατηρώντας έναν κάποιο διάλογο με αυτά, αποτελεί μια αυτόνομη οντότητα που περισσότερο απομακρύνεται παρά πλησιάζει το εθνικό κέντρο;». Στο τέλος συνθέτει το προφίλ του ίδιου του δημιουργού τους. Έτσι «το κριτικό, γραμματολογικό, μεταφραστικό και ποιητικό έργο» του Αλέξη Ζήρα,  υπηρετεί την «αταλάντευτη και αδιαπραγμάτευτη  πίστη στην  ενεργό συμμετοχή στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο πολιτισμικό γίγνεσθαι».

Το ενδέκατο κείμενο: «”ΕΡΩΣ ΘΑΝΑΤΟΥ'' ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΣΥΚΟΥΤΡΗ», γράφτηκε με αφορμή το βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου, Βερονάλ (εκδ. Μεταίχμιο, 2015). Σε αυτό ο Δ.Μ. μας δίνει στοιχεία για τη ζωή και το έργο του διαπρεπή φιλολόγου και διανοούμενου Ιωάννη Συκουτρή, ο οποίος γεννημένος στη Σμύρνη το 1901, προσπάθησε να δείξει τον δρόμο στους Νεοέλληνες να προσεγγίσουν την αρχαία ελληνική γραμματεία, απορρίπτοντας την τυπολατρία και τη σχολαστικότητα, έχοντας σαν πρότυπο τον Πλάτωνα, τον υψηλότερο και καθαρότερο εκπρόσωπο του ελληνικού λόγου. Η αυτοκτονία του δε με μεγάλη δόση του ισχυρού ηρεμιστικού Βερονάλ, το Σεπτέμβριο του 1937, αποτελεί την έμπνευση για το βιβλίο του Θεοδωρόπουλου.

Το δωδέκατο κείμενο: «Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ», αποτελεί μια ελεγεία στην κρυπτική ποιητική γραφή ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές του 20^ου αι.

Στο δέκατο έκτο κείμενο: «Ο ΝΙΚΟΣ Κ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ» , ο Δ.Μ. καταπιάνεται με το ιδιαίτερο είδος του ιστορικού μυθιστορήματος και τα είδη του: «το παραδοσιακό, το οποίο κινείται στο πλαίσιο και τα δεδομένα του 19ου αιώνα, και αυτό που ονομάζεται στη φιλολογία «ιστοριογραφική μετα-μυθοπλασία». Αφορμή του το τελευταίο βιβλίο του Νίκου Κυριαζή: Ο κώδικας του αυτοκράτορα (Καστανιώτης 2011), ο οποίος αποτελεί μετρ του είδους, καθώς το υπηρετεί με συνέπεια την τελευταία δεκαπενταετία. «Τα  ενδιαφέροντα του Κυριαζή»,  σημειώνει ο Δ.Μ., «εκτείνονται από την αρχαία ελληνική ιστορία μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και από θέματα ναυτικού πολέμου κατά τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα μέχρι την ινδική επανάσταση και την ισλαμική τρομοκρατία».

Στο δέκατο όγδοο κείμενο: «O ΔΟΚΙΜΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΔIONYΣΗ ΜΑΓΚΛΙΒΕΡΑ», ο Δ.Μ. διασαφηνίζει τον ειδολογικό προσδιορισμό του «τι είναι δοκίμιο», και το αντιδιαστέλλει με την «πραγματεία», σε μια φιλολογική  προσέγγιση, που κανένας υποψήφιος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν θα πρέπει να μείνει χωρίς να τη διαβάσει. Με αφορμή το βιβλίο του Διονύση Μαγκλιβέρα: Μέτρα Ευθύνης, 1998, πλάθει το προφίλ του δοκιμιογράφου, που όπως λέει «είναι, ταυτόχρονα, πολίτης της χώρας του και πολίτης του κόσμου, καθώς έχει τη δυνατότητα να πραγματεύεται, διεισδυτικότερα και σφαιρικότερα, ποικίλα θέματα: φιλολογικά, φιλοσοφικά, αισθητικά, κοινωνικά, ιστορικά, πολιτιστικά κ.ά., με προσωπική ευθύνη και μέθεξη στα πάθη του κόσμου». Θα συμφωνήσω μάλιστα με την πρόταση του Δ.Μ. να  επιλεγούν τα βιβλία του Μαγκλιβέρα «ως ένα από τα πρώτα και καλύτερα υποδείγματα νεοελληνικού λόγου, για να ενισχύσουν το ταλαιπωρημένο μάθημα της έκθεσης».

Στο δέκατο ένατο κείμενό του: «ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΗ ΜΕ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ», ο Δ.Μ. προσπαθεί να αποκαταστήσει την τιμή του αστυνομικού μυθιστορήματος εξετάζοντας σε βάθος τις αρετές του έργου του Γιάννη Μαρή (1916-1979).

Στο εικοστό πρώτο κείμενο : «ANΔΡΕΑΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ: «ΑΚΤΙΒΙΣΤΗΣ» ΚΑΙ «ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ» ΤΟΥ 19^ου αι.», ο Δ.Μ. παρουσιάζει μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές και πολιτικές φυσιογνωμίες του 19ου αιώνα, τον Πατρινό ευπατρίδη, κοσμοπολίτη, διανοούμενο και πατριώτη, Ανδρέα Ρηγόπουλο (1821-1889), με αφορμή το βιβλίο του Νίκου Μπακουνάκη Μια στιγμή της Ευρώπης στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Ο λόγος, η εικόνα, ο μύθος του Ανδρέα Ρηγόπουλου (εκδ. Πόλις, 2008). Αυτόχειρας και αυτός της ρομαντικής γενιάς, δημιούργησε ο ίδιος ένα μύθο γύρω από το πρόσωπό του. Ο Μπακουνάκης «ανασυνθέτει τη βιογραφία του Ρηγόπουλου και της εποχής του, καταγράφοντας το κοινωνικό, διανοητικό και πολιτικό κλίμα της Ελλάδας και της Ευρώπης μέσα από ανέκδοτες και εκδομένες πηγές», όπως λέει ο Δ.Μ.

Στο εικοστό δεύτερο: «ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΙΑΝΟΥ. ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: ΑΠΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΟΣ ΕΩΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΣ», ο Δ.Μ. κάνει το εργογραφικό προφίλ ενός από τους παραγωγικότερους εκδοτικά Έλληνες βιβλιογράφους, που τόσο με το βιβλίο του Νεοελληνικά φιλολογικά ψευδώνυμα, το οποίο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, όσο και με το τελευταίο: Υπόθεση Wiril. Επεισόδιο Πολέμου. Χίος 7 Φεβρουαρίου 1944 (εκδ. άλφα πι, Χίος 2012), που πραγματεύεται ένα άγνωστο περιστατικό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που συγκλόνισε τη Χίο, τεκμηριώνει  την πνευματική πολυπραγμοσύνη του Ντελόπουλου και μας διδάσκει ότι η ιστορία δεν είναι κατ’ ανάγκη αποκρουστική.

Ακόμα ένα κείμενο του Δ.Μ. κάνει αναφορά στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Το εικοστό τρίτο: «Ο ΔΙΕΙΣΔΥΤΙΚΟΣ ΑΝΑΤΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΑΡΑΓΜΕΝΗΣ  ΨΥΧΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ». Το βασικό του ερώτημα: «Αλήθεια, διαβάζεται ο Παπαδιαμάντης σήμερα;», απαντάται με μια ρητορική ερώτηση: «πώς διδάσκεται ο Παπαδιαμάντης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση;». Έτσι ο προβληματισμός του Δ.Μ. που «δεν αφορά μόνο τη δεξίωση του παπαδιαμαντικού έργου,  αλλά γενικότερα τον τρόπο πρόσληψης του λογοτεχνικού έργου από τις νεότερες γενιές», αποκτά από μόνος του την αξία του για όσους εν δυνάμει  ταγούς της εκπαίδευσης έχουν την τύχη να διαβάσουν το κείμενό του.

Ένα ακόμα κείμενο για την ποίηση, το εικοστό πέμπτο: «ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΛΟΓΟ», έχει σαν αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της Έλλης Φιλοκύπρου, Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελύτης, Η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης (εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2006). Σε αυτό ο Δ.Μ. εκτός από την προσέγγιση του ίδιου του βιβλίου, δράττεται της ευκαιρίας να επεξηγήσει τι είναι σαν συγγραφικό είδος η μονογραφία και έτσι να βάλει ακόμα ένα λιθαράκι στο ρόλο του εν δυνάμει παιδαγωγού.

Το τελευταίο μη ζακυνθινό κείμενό του, το εικοστό έβδομο: «ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΤΑΙΟΤΗΤΑΣ», αναφέρεται στα πέντε θεατρικά πεζοποιήματα που ο Γιώργος Χρονάς κατέθεσε στην Κίτρινη Όχθη Β΄. Άλλη μία πολυσύνθετη προσωπικότητα των ελληνικών γραμμάτων ο Γιώργος Χρονάς, ψυχή του περιοδικού «Οδός Πανός» και των ομώνυμων εκδόσεων, γίνεται στην πένα του Δ.Μ. «έγκυρος κοινωνιολόγος», κάνοντας μία εις βάθος προσέγγιση κειμένων που προορίζονται για τη θεατρική σκηνή.

Κυρίες και Κύριοι,

Αν μετά από όσα σας είπα δεν σπεύσετε να προμηθευτείτε το βιβλίο του Δ.Μ. τότε θα έχω πραγματικά αποτύχει. Θα κρατήσω ωστόσο την ηδονή της ανάγνωσής του για παρηγοριά, αν και πιστεύω ότι τα δικά μου υποκειμενικά κριτήρια, μετατράπηκαν τελικά σε αντικειμενικά, μετά από όσα ακούσατε και σίγουρα θα θέλετε να το κάνετε δικό σας.

Κρατάω για το τέλος και κάτι που το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό και δεν σχετίζεται με το περιεχόμενο, αλλά με την αισθητική του. Φιλοτεχνημένο στο ατελιέ του Εκδοτικού Οργανισμού ΠΑΠΥΡΟΣ, έχει άρτια εμφάνιση και από τα Περιεχόμενα έως και το Ευρετήριο, δείχνει την προσοχή που έχει επιδείξει και σ’ αυτό ο Δ.Μ.

Και ακριβώς είναι η μορφή του: μικρό, ξεκούραστο στην ανάγνωση, με μεγάλη ευανάγνωστη γραμματοσειρά, χωρίς περιττά κενά, με λιτό εξώφυλλο σε θερμά χρώματα, ένα βιβλίο που σε τραβάει να το ξεφυλλίσεις. Και το βάρος του μικρότερο από ένα i-pad! Αν αποφασίσουμε να συμπεριλάβουμε στα ανά χείρας προσωπικά μας είδη τέτοιους μικρούς θησαυρούς, ίσως η ζωή μας ζεσταθεί με την φλόγα του πνεύματος και καταφέρουμε να διώξουμε μακριά την ψυχρότητα της καθημερινότητας που άλλοι μας έχουν αναγκάσει να ζούμε.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε!