Τρίτη, 2 Δεκεμβρίου 2014

Ήπειρος – Ζάκυνθος: Μια αμφίδρομη σχέση. Η συμβολή του Αλέξανδρου Ρώμα στην απελευθέρωση της Ηπείρου.

Ομιλία, στην εκδήλωση την αφιερωμένη στον μαχητή του Δρίσκου, 
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΡΩΜΑ, στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου 2014, 
στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δημ. Χατζής» (Παλαιά Σφαγεία),
που διοργανώθηκε από την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ, την ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΗΠΕΙΡΟΥ, το ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΟΛΩΜΟΥ & ΕΠΙΦΑΝΩΝ ΖΑΚΥΝΘΙΩΝ, το ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ του ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ και την ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ "ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ". 



  

Kύριε Πρόεδρε,
Εκλεκτά Μέλη των Φορέων που συνδιοργάνωσαν την αποψινή τιμητική βραδιά,

Κυρίες και Κύριοι,

Η ανάγκη για επισήμανση φωτεινών στιγμών της τοπικής ιστορίας, σε μια εποχή που η παγκοσμιοποιημένη εποχή μας επιτάσσει την ομογενοποίηση και την ώσμωση, αντιμετωπίζοντας την εθνική ταυτότητα αποκλειστικά και μόνον ως μια γραφική εκδοχή της ανάγκης για αυτοδιάθεση των λαών, εκδηλώσεις όπως η αποψινή, που επιλέγουν να φωτίσουν τους πρωταγωνιστές, που με την προσωπική τους θυσία κατόρθωσαν να αλλάξουν τον ρου της ιστορίας, είναι όχι μόνον αξιομνημόνευτες, αλλά μας γεμίζουν ελπίδα γι’ αυτό που μπορεί να κατορθώσει το άτομο, λειτουργώντας μέσα σε συνθήκες εθνικής συσπείρωσης.
Και όταν μάλιστα το άτομο αυτό, αφήνει την ιδιαίτερη πατρίδα του, και «δονούμενο από αισθήματα μεσαιωνικού ιπποτισμού, φορεί το θώρακα, ζώνεται τη σπάθη και αρπάζει την ασπίδα, και τρέχει όπου η καρδιά τον οδηγεί, υπέρ μιας ευγενούς ιδέας, για μίαν ευγενή δόξα», όπως σημειώνει ο Σπυρίδων Δεβιάζης, στην εφημερίδα της Ζακύνθου «ΝΕΟΝ ΦΩΣ», στις 23 Ιουλίου 1914[1], και κατορθώνει το ακατόρθωτο, τότε η αναφορά μας σε αυτό, προβάλει όχι μόνο επιτακτική, αλλά και επιβαλλόμενη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2

(Προσωπογραφία  Αλέξανδρου Ρώμα, από το Αρχοντικό Ρώμα στη Ζάκυνθο)

Για τον Αλέξανδρο Ρώμα (1863-1914), ωστόσο, Κυρίες και Κύριοι, που σπούδασε νομικά στην Αθήνα και τελειοποιήθηκε στο Παρίσι στις πολιτικές επιστήμες, έγινε αρχηγός του Ρωμιάνικου Κόμματος στη Ζάκυνθο, όταν αποσύρθηκε ο θείος του από την πολιτική και εκλέχτηκε βουλευτής πέντε φορές (τα έτη 1895, 1899, 1902, 1905 και 1909), Πρόεδρος της Βουλής τρεις φορές (το 1897, το 1903 και το 1909), Υπουργός δύο φορές (Παιδείας, το 1902 και Δικαιοσύνης, το 1909)[2], η εμπλοκή του στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1912 και η συμβολή του στην απελευθέρωση της Ηπείρου, ήταν απλά η συνέχεια μιας ιστορικής διαδρομής αιώνων, που δένει Ήπειρο κι Επτάνησα με δεσμούς αρραγείς, και συμβάλει στην εξισορρόπηση της «πολυσχιδούς πολιτισμικής πολυτροπίας, που χαρακτήριζε, αλλά και διέστελλε πάντα, ακόμη και μεταξύ τους, με διαφορές χαρακτηριστικά ιδιότυπες, τους κατοίκους των Ιόνιων νησιών»[3].
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 3

(Στη διαφάνεια το έργο του Γιώργου Βαρλάμου από τη Συλλογή Έργων Τέχνης της Βουλής).

Και είναι πραγματικά αξιοπερίεργο που αυτήν την εξισορρόπηση, την εντοπίζουμε κυρίως σε εποχές ιστορικής έντασης. Ίσως γιατί αυτές οι εποχές είναι που λειαίνουν τις αντιθέσεις και προβάλλουν τα ανθρωπιστικά πρότυπα.
Για να καταδείξουμε τη σχέση αυτή ας αναφερθούμε σε μερικά αντιπροσωπευτικά παραδείγματα:
Παράδειγμα 1ο
Κατά τα προεπαναστατικά χρόνια και σ’ όλη τη διάρκεια της εθνεγερσίας κατέφυγαν στη Ζάκυνθο πολλές οικογένειες προσφύγων από την υπόδουλη Ελλάδα και ιδιαίτερα από τον Μοριά και την Ήπειρο. Όπως σημειώνει ο Ντίνος Κονόμος, στη μελέτη του: «Ηπειρώτες στη Ζάκυνθο, εκδ. Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1964», οι καταδιωγμένοι πρόσφυγες έβρισκαν στο νησί αδελφική συμπαράσταση κι ευνοϊκούς όρους διαβιώσεως. Από τους Ηπειρώτες πρόσφυγες μπορούμε να ξεχωρίσουμε εκείνους που προέρχονται από το ονομαστό κεφαλοχώρι Καλαρύτες. Καταδιωγμένοι από τις επιθέσεις των Τούρκων του Ιμπραήμ Πρεμέτη, άφησαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους, έκρυψαν τους θησαυρούς τους κι έφυγαν από το χωριό και ύστερα από μια τρομερή πορεία ως το Μεσολόγγι, ζήτησαν από τον Άγγλο τοποτηρητή της Ζακύνθου και πήραν την άδεια να εγκατασταθούν στο νησί (15 Αυγούστου 1821).
Οι Ηπειρώτες άφησαν έντονη τη σφραγίδα τους στην οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ζωή της αλλοτινής Ζακύνθου. Αγνοί, εργατικοί, σεμνοί και πάντα στοχαστικοί, έφεραν στη Ζάκυνθο από την ονομαστή πατρίδα τους όχι μόνο τη θαυμαστή τέχνη της χρυσοχοΐας και της αργυρογλυπτικής, αλλά και το δραστήριο εμπορικό δαιμόνιο που άσκησε ευεργετικότατη επίδραση στην οικονομική δραστηριότητα του νησιού[4].
Εμπορικά καταστήματα, εργοστάσια, γραφεία εισαγωγών και εξαγωγών, χρυσοχοΐα, παντοπωλεία, ήταν σκόρπια σε διάφορα σημεία της πόλης και ιδιαίτερα στον κεντρικό δρόμο της Πλατείας Ρούγας (οδός Αλ. Ρώμα), στη γραφική Στράτα Μαρίνα (οδός Κων/νου Λομβάρδου) και δίπλα στην Αγορά της Μέσα Μερίας. Ονομαστό ήταν για πολλά χρόνια το εμπορικό του Δάφνου, που συνήθιζε στο τέλος κάθε χρόνου να βγάζει πολυτελέστατα αγιοβασιλιάτικα παιγνίδια. Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, παιδί, συγκινήθηκε τόσο μ’ έναν όμορφο καραγκιόζη της βιτρίνας του Δάφνου, που αργότερα έγραψε γι’ αυτόν ένα από τα καλύτερα διηγήματά του[5].
Τόση μάλιστα αναγνώριση είχαν στο νησί αυτοί οι έμποροι, που μια συγκεκριμένη γειτονιά ονομάστηκε από τους ντόπιους Καλαρύτικα, κ’ έτσι έμεινε γνωστή ως τα τελευταία προσεισμικά, δηλαδή τα πριν από τον καταστρεπτικό σεισμό του Αυγούστου του 1953, χρόνια.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 4

Παράλληλα με το εμπόριο και τη βιομηχανία οι Καλαρυτινοί βρήκαν στη Ζάκυνθο το γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη της χρυσοχοΐας και τορευτικής που είχε καλλιεργηθεί σ’ ανώτερα επίπεδα δημιουργίας μέσα στον τόπο τους.
Φημισμένοι τεχνίτες του χρυσαφιού και του ασημιού, όπως ο Αθανάσιος Τσιμούρης, ο Γεώργιος Διαμαντής Μπάφας, ο Χριστόδουλος Βαρσάμης ή Γκέρτζος, ο Ιωάννης Μπλούτσος, ο Κωνσταντίνος Στάθης και ο Γεώργιος Παπαστεφάνου, έρχονται από την Ήπειρο και ριζώνουν στη Ζάκυνθο, δημιουργώντας αξιοθαύμαστα έργα τέχνης που στολίζουν εκκλησιές και αρχοντικά της εποχής[6].
Δείγματα της θαυμαστής τέχνης τους βλέπετε στις διαφάνειες.
            Εδώ η πίσω όψη τριών σταχώσεων Ευαγγελίων του μεγάλου Καλαρυτινού αργυρογλύπτη Αθανασίου Τζημούρη, διάσημου αρχιτεχνίτη του  Αλή Πασά, που βρέθηκε πρόσφυγας στη Ζάκυνθο, και δούλεψε από το 1821 έως το θάνατό του το 1823. 

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 5

Ο άλλος μεγάλος αργυρογλύπτης είναι ο επίσης Καλαρυτινός Διαμάντης Μπάφας. Το Ευαγγέλιο που βλέπετε στη διαφάνεια είναι και αυτό από τον Άγιο Διονύσιο και ευρίσκεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ζακύνθου.
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6

Στη διαφάνεια βλέπετε λεπτομέρειες από τις θαυμαστές παραστάσεις της Γέννησης, της Προσκύνησης των Μάγων και της Φυγής στην Αίγυπτο.

Ας περάσουμε τώρα στο 2ο παράδειγμα:

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 7

Κατά τα προεπαναστατικά χρόνια η Ζάκυνθος στάθηκε λίκνο της Φιλικής Εταιρείας. Κομβικός τόπος για τη δράση της ήταν ο ναός του Αγίου Γεωργίου του Λατίνου ή των Φιλικών και ιδιαίτερα σημαντική η δράση του εφημέριου του ναού, του Γιαννιώτη Άνθιμου Αργυρόπουλου. Ο Αργυρόπουλος καταγόταν από τα Ιωάννινα, αλλά καταδιώχθηκε από τον Αλή Πασά, επειδή μετά την άλωση του Σουλίου προσέφερε καταφύγιο στο μοναστήρι του, στην οικογένεια του Μάρκου Μπότσαρη. Κατατρεγμένος κατέφυγε στη Ζάκυνθο.
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 8


Στο ναό ορκίστηκαν Φιλικοί, σύμφωνα με πίνακα που φυλάσσεται στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, ο Σολωμός, οι Πλαπουταίοι, ο Κολοκοτρώνης, ο Φωτομάρας, ο Νικηταράς, οι Πετιμεζάδες, ο Ρώμας, ο Δραγώνας, ο Στεφάνου.
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 9

Τη μορφή του Αργυρόπουλου έχει αναπαραστήσει η γλύπτρια Ειρήνη Πραμαντιώτη-Χαριάτη, σε άγαλμα που έχει τοποθετηθεί στο αλσύλλιο της πλατείας Μητροπολίτη Αλεξίου Ιγγλέση, δίπλα στο Μητροπολιτικό Μέγαρο, σε κεντρικό σημείο της πόλης. Ο Αργυρόπουλος τηρούσε ακόμα και την αλληλογραφία μεταξύ των Ζακυνθινών και των αρχηγών της Ηπείρου.

Ας περάσουμε τώρα στο 3ο παράδειγμα:

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 10

(Στην είσοδο του αρχοντικού Ρώμα τα παιδιά του Διονύσης και Σπύρος )

Στο βιβλίο του Γιάννη Δεμέτη «Κυριώτερα Συμβάντα της νήσου Ζακύνθου, 1874-1907 υπό Διονυσίου Κλάδη Υιού του Ιερέως Παναγιώτη, το οποίο πρόκειται για ένα ημερολογιακά  καταγεγραμμένο χρονικό, στο έτος 1881 με ημερομηνία Ιούνιος 24, διαβάζουμε:
 «Τετάρτη, ήρθε τηλεγράφημα, ότι η Τουρκία επαραχώρησε την Άρτα εις την Ελλάδα και υψώθη η Ελληνική σημαία. Εφωταγώγησε η οικία του Ρώμα και διάφορα άλλα καταστήματα και έπαιξε η μουσική απέναντι της οικίας του Ρώμα.[7]»
Φανερή η σχέση μεταξύ των δύο περιοχών: Επτανήσου –Ηπείρου από την αντίδραση του Ζακυνθινού κόντε στην απελευθέρωση της Άρτας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 11
Το 4ο και τελευταίο παράδειγμα, σχετίζεται άμεσα με τον Αλέξανδρο Ρώμα, αφού πρόκειται για τη δράση της αδελφής του, Λίνας Ρώμα, συζύγου του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, η οποία πρωτοστάτησε στην πραγματοποίηση εράνου για ενίσχυση των Κουτσουφλιανιτών.
Η Κουτσούφλιανη βρισκόταν στα σύνορα Θεσσαλίας-Ηπείρου-Μακεδονίας, στις πηγές του Πηνειού, σαράντα χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Καλαμπάκας και τριανταπέντε χιλιόμετρα ανατολικά του Μετσόβου. Το 1881 απελευθερώθηκε από τους Τούρκους με τη συνθήκη του Βερολίνου μαζί με ολόκληρη τη Θεσσαλία. Το 1897 με αιτία την Κρητική επανάσταση και αφορμή επιθέσεις Ελλήνων αγωνιστών με ορμητήριο την Κουτσούφλιανη (Μάρτιος – Απρίλιος), η Τουρκία εκήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα. Παρ’ όλες τις μανιώδεις επιθέσεις των Τούρκων το χωριό δεν καταλήφτηκε από αυτούς. Όμως με τη συνθήκη της Κωνσταντινοπόλεως (Νοέμβριος 1897) και τη νέα διαρρύθμιση των Ελληνοτουρκικών συνόρων, η ευρωπαϊκή διπλωματία παραχωρεί το χωριό στην Τουρκία.
            Οι ηρωικοί κάτοικοί της (700) ψυχές, στις 13 Μαΐου 1898, παρουσία της διεθνούς επιτροπής οριοθέτησης των συνόρων, πυρπόλησαν τα σπίτια τους, αφού έκαψαν τις σωρούς των προσφάτως ταφέντων προσφιλών τους, για να μη τους βεβηλώσουν οι Τούρκοι, πήραν τα οστά των προγόνων τους, τις ιερές εικόνες, τα ζωντανά τους και ό,τι άλλο πολύτιμο μπορούσαν και αφήνοντας ερείπια και στάχτες, πήραν το δρόμο της ελευθερίας, και εγκαταστάθηκαν γύρω από την ιστορική Μονή του Λιμποχόβου, μόλις 8 χιλιόμετρα από το πυρπολημένο χωριό, ιδρύοντας τη Νέα Κουτσούφλιανη (σημερινή Παναγία Καλαμπάκας)[8].
Το γεγονός ξεσήκωσε απ’ άκρη σ’ άκρη την Ελλάδα. Στη Ζάκυνθο μεταξύ των πολλών που ευαισθητοποιήθηκαν ήταν και η Λίνα Ρώμα, η οποία καλεί στο σπίτι της στην οδό Αμαλίας 8, στην πρωτεύουσα, εκατό κυρίες της υψηλής κοινωνίας των Αθηνών, αλλά και πολλές προσωπικότητες της πολιτικής, τραπεζίτες, στρατιωτικούς, και συγκροτεί επιτροπή, η οποία δραστηριοποιείται για την οργάνωση φιλολογικών και μουσικών βραδιών προς συλλογή χρημάτων και εράνων. Η ίδια προσφέρει το ποσόν των 1.000 δραχμών, ποσόν τεράστιο, αν υπολογίσουμε ότι με 1.000 δραχμές τότε χτιζόταν ένα σπίτι. Στο περιοδικό «Ποικίλη Στοά» του έτους 1898, καταχωρείται άρθρο με τίτλο: «Η ΜΕΓΑΛΗ  ΕΥΕΡΓΕΤΙΔΑ ΤΗΣ  ΚΟΥΤΣΟΥΦΛΙΑΝΗΣ», όπως γράφει ο Γεώργιος Σάρρος στο Ιστορικό λεύκωμα της Κουτσούφλιανης, Το Ολοκαύτωμα και ο Εθελούσιος Εκπατρισμός των Κουτσουφλιανιτών, εκδ. Δρόμων, Αθήνα 2006[9].

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 12

Η Ιστορία όμως, Κυρίες και Κύριοι, πάντα δίνει αφορμές για ανισορροπίες και με αυτό το πρίσμα θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε τη συμβολή του Αλέξανδρου Ρώμα στο ΣΑΛΠΙΣΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ένα σάλπισμα που γίνεται όχι για ένα οποιοδήποτε κομμάτι ελληνικής γης, αλλά για την Ήπειρο, που τόσοι δεσμοί όπως αποδείχτηκε πιο πάνω τον (μας) ενώνουν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 13

Στα σύντομα βιογραφικά που αναφέραμε πιο πάνω αξίζει να συμπληρώσουμε και τα εξής:
Στο Παρίσι παντρεύτηκε το 1900 την κόμισσα Σοφία Χρηστάκη Ζωγράφου. Μαζί  της έκανε τέσσερα τέκνα: την Ασπασία, τη Δομνίκα, το Σπυρίδωνα, και τον Διονύσιο, τον μετέπειτα Κόντε των Ζακυνθινών γραμμάτων.
Στη διαφάνεια τον βλέπουμε σε ημικατεστραμμένη φωτογραφία από το αρχοντικό Ρώμα, την οποία μου έδωσε την άδεια να φωτογραφήσω ο κληρονόμος της οικογένειας κ. Ντίνος Πλανύτερος-Ρώμας, τον οποίο ευχαριστώ θερμά από τη θέση αυτή.
Η αναφορά στα παιδιά του δε γίνεται τυχαία, καθώς καταδεικνύει ότι παρ’ όλο που ήταν ολοκληρωμένος οικογενειάρχης δεν δίστασε στις δύσκολες εθνικές στιγμές να δοθεί ολόψυχα στον ιερό σκοπό. 
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 14

(Επιστολικό δελτάριο με τη μορφή του Α. Ρώμα )

Όπως σημειώνει ο Σπυρίδων Δεβιάζης στην εβδομαδιαία εφημερίδα των συμφερόντων του Δήμου «ΝΕΟΝ ΦΩΣ», 16 Ιουλίου 1914, αρ. 17, έτος 1ον.: «…Από παιδικής ηλικίας είχε δείξει έφεσιν εις τα αθλητικά. Ασκηθείς εις την οπλασκίαν κατέστη έξοχος, εξοχώτατος σκοπευτής….Το ανάστημα υπερβαίνον το μέτριον, ευρύστερνος, εκφραστική η φυσιογνωμία, ρεμβώδεις οι οφθαλμοί, αθλητική η δύναμις. Και αυτά συνέτειναν πολύ εις το επιβλητικόν ύφος του. …»[10]

Τα παράσημά του τα οποία βλέπουμε στη φωτογραφία είναι τα εξής:
·        Μεγάλη ταινία του Οσμανιέ
·        Ισπανικός Μεγαλόσταυρος
·        Ταξιάρχης της Λεγεώνος της Τιμής
·        Ταξιάρχης του Σωτήρος
·        Αξιωματικός της Ακαδημίας
·        Μετάλλιον  Ανδρείας τελευταίων πολέμων
Το επιστολικό δελτάριο με τη μορφή του επιβεβαιώνει την περιγραφή του Δεβιάζη. Και ο ίδιος συνεχίζει στο επόμενο φύλλο της 23ης Ιουλίου 1914, αρ. 18: «Ο Ρώμας ήτο περισσότερον πολεμιστής και ολιγώτερον πολιτικός. Δεν ήτο εξ επαγγέλματος στρατιώτης, ηδύνατο κάλλιστα να αποφύγη και την εκστρατεία του 1886 και όμως ήτο ο πρώτος όστις έτρεχεν οσάκις η πατρίς εκάλει εις τα όπλα τους υποχρεωμένους από τον νόμον  να λάβωσι ταύτα, και έτρεχε με την έννοιαν του πολεμιστού του μεσαιωνικού ιπποτισμού, τον οποίον αθάνατοι λύραι έψαλον με την αυταπάρνησιν του Αρματωλού, με την αφέλειαν του Κλέφτου, που απηθανάτισεν η δημοτική μούσα και με τας αρχάς του νεωτέρου πολιτισμού…[11]».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 15

(Ο Ροβέρτος Κανδ. Ρώμας (όρθιος) και ο Αλέξανδρος Σπυρ. Ρώμας (καθιστός) στον  άτυχο πόλεμο του 1897)

«…Ο εν έτει 1897 εν Ιταλία φιλελληνισμός είχεν φτάσει μέχρι μανίας…».
Συγκροτούνται λοιπόν αποστολές στην Κρητική Επανάσταση του 1896 και στον ατυχή πόλεμο του 1897, στις οποίες ο Αλ. Ρώμας συμμετέχει με ενθουσιασμό. Στην Επανάσταση της Κρήτης το 1897 εκπληρώνοντας εθνική αποστολή, συνελήφθη αιχμάλωτος υπό των στόλων των Μεγάλων Δυνάμεων και μετά από 20 μέρες αφέθηκε και κατατάχτηκε ως Εθελοντής υπό τον Ρ. Γαριβάλδη. Πολέμησε γενναία στο Δομοκό και προβιβάζεται σε Ταγματάρχη.
Γνωστή είναι η διασύνδεση, με πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου Λομβάρδου, των επτανησίων ριζοσπαστών με τον Giuseppe Garibaldi και το ιταλικό γαριβαλδινό κίνημα κατά την τελευταία φάση του ενωτικού αγώνα. Άλλωστε η προσωπικότητα του Giuseppe Garibaldi, ο πατριωτισμός και η αγάπη του για την Ελευθερία, η πολυτέραχη ζωή του και ο Φιλελληνισμός του ασκούσαν μια ιδιαίτερη γοητεία στους Έλληνες.
Ο στρατηγός Γαριβάλδης προβίβασε το Ρώμα εις ταγματάρχη.
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 16

(Ο Αλέξανδρος Ρώμας με τη στολή των Γαριβαλδινών (από το βιβλίο του Ντίνου Κονόμου)

Δεν είναι όμως η μοναδική φορά, Κυρίες και Κύριοι.


Η προσπάθεια συγκρότησης Γαριβαλδινών σωμάτων κατά την έναρξη του πρώτου βαλκανικού πολέμου, έγινε ταυτόχρονα με την επιστράτευση, στην Ελλάδα και την Ιταλία.
Πράγματι, συνεχίζει ο Δεβιάζης στην ίδια εφημερίδα, «οι Γαριβαλδινοί αφίκοντο εν Ελλάδι υπό την οδηγίαν του Ριτσιώτη, όστις έφερε και τον 18ετή υιόν του Πιπίνον. Ο Ρώμας  κατ’ εντολήν του Δελιγιάννη ανήλθεν εις το ατμόπλοιον δια να δεχθεί τον Γαριβάλδη. Τα Γαριβαλδινά σώματα συνίστανται εξ όλων των κοινωνικών τάξεων και εθνικοτήτων, εκ βουλευτών, λογίων, επιστημόνων, καλλιτεχνών, ευπατριδών, χωρικών, χειρωνακτών κ. ά...»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 17

(Ο Ριτσιότι Γκαριμπάλντι, φωτογραφία από την Οικία Ρώμα στη Ζάκυνθο).

«…Πάντες θεωρούνται αδελφοί και ερρωμένως αγωνίζονται υπέρ της ελευθερίας των λαών. Εις το σώμα τούτο κατετάχθη ο Αλέξανδρος Ρώμας. Ο στρατηγός Γαριβάλδης αμέσως, ων άριστος ψυχολόγος εξετίμησε αυτόν με το αξίωμα ως  capo del quartiere generale και ακολούθως ως διοικητήν του τάγματος ελλήνων γαριβαλδινών, έχοντα τον βαθμόν του λοχαγού».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 18

Στη διαφάνεια  η  Προσωπογραφία του Αλέξανδρου Ρώμα με στολή Γαριβαλδινού (Μ.Σ.1965.7.96), που εκτίθεται στο Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, ελαιογραφία σε μουσαμά και φιλοτεχνήθηκε το 1965 από το Χρήστο Ρουσέα με δαπάνη του Μουσείου για τα συμβολικά εγκαίνια του Μουσείου στις 29/9/1965.
Στο φύλλο με αρ. 20, της 8η Αυγούστου 1914, της ίδιας εφημερίδας, ο Δεβιάζης συνεχίζει[12]:
«…Περί τα τέλη Σεπτεμβρίου του έτους 1914 κηρύττεται ο κατά των Τούρκων νέος πόλεμος και ο στρατός μας νικηφόρος προχωρεί.
Ο Αλέξανδρος Ρώμας λησμονεί τα πάντα και αυτήν εκείνην την πάσχουσαν υγείαν του και ετοιμάζεται δια νέον αγώνα, δια να συνεχίσει την δράσιν του 1897.
Και ο Ριτσιώτης Γαριβάλδης μετά του υιού του Πιπίνου ενθουσιάζεται και εκ νέου ετοιμάζεται να κατέλθει δια να συναγωνισθεί πάντοτε υπέρ της ελευθερίας».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 19

Στη διαφάνεια το σπαθί του Ρώμα από το Αρχοντικό Ρώμα στη Ζάκυνθο.

«Και οι δύο αύτοι πατριώται συνεννοούνται και αποφασίζουν να καταρτίσουν σώμα. Η ζητηθείσα άδεια δίδεται και ο Ρώμας δια των εφημερίδων προσκαλεί ερυθροχίτωνας. Τρέχουν και εκλεκτοί και γνωστοί άνδρες εν οις και ο Λαυρέντιος Μαβίλης ο διαπρεπής Κερκυραίος ποιητής, όστις και εις τον πόλεμον του 1897 ενθουσιωδώς ηγωνίσθη. Μεταβαίνουν κατ’ αρχάς εις Μακεδονίαν και έπειτα εις την Ήπειρον. Ο Ρώμας επικεφαλής της φάλαγγός του μετά γενναιότητος κυριεύει το Δρίσκο. Αρχίζει εκεί νέα μάχη, μάχη τρομερά, αλλ’ η νίκη υπέρ των Γαριβαλδινών. Εκεί ο Γαριβάλδης μετά του υιού του. Νίκη μεν αλλά το γαριβαλδινόν αίμα έρρεε. 
Νέα αιματηρά μάχη. Νέοι σκοτωμένοι, νέοι τραυματίαι.
Η σύζυγος και η θυγάτηρ του Γαριβάλδη και η κ. Ασπασία Ράλλη δίδουσι θάρρος εις τους τραυματίας».
  
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 20

Στη διαφάνεια η Ασπασία Μαυρομιχάλη (κόρη της Λίνας και του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη) ακολούθησε τους Γαριβαλδινούς που είχαν  που είχαν αρχηγό το θείο της Αλέξανδρο Σ. Ρώμα σαν εθελόντρια αδελφή νοσοκόμα του «Κυανού Σταυρού» στο χειρουργείο των Ερυθροχιτώνων και προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες στους τραυματίες της μάχης του Δρίσκου.[13] Λέγεται ότι ο Λορέντζος Μαβίλης πριν ξεκινήσει για τη μάχη της είπε: «Αντίο Κυρά μου, και λαβωμένος στα χέρια σου!» Επίσης σε κάποια στιγμή της μάχης του Δρίσκου πήρε τουφέκι από τον Αλέξιο Τάκη και πολέμησε στο πλευρό των Γαριβαλδινών. «Κατάλαβα πολλές φορές πως πέτυχα το στόχο μου», έλεγε σε προχωρημένη ηλικία, στην ανηψιά της Ρεβέκκα Στυλ. Μαυρομιχάλη, στο αρχοντικό της στην οδό Φιλελλήνων και Σουρή 3.

Και συνεχίζει ο Δεβιάζης:
«Τραυματίζεται και ο Ρώμας σοβαρώς εις τον δεξιόν βραχίονα και τραυματίας ων επροχώρει έφιππος προς το χειρουργείον μεταξύ των ζητωκραυγών. Εκεί ο Γαριβάλδης τον καταφιλεί και τον συγχαίρεται.
Εν τούτοις οι Γαριβαλδινοί ηρωικώς πίπτουν και μεταξύ τούτων και ο ποιητής Μαβίλης αφού δις ετραυματίσθη. Νίκη περιφανής μετά πολλών απωλειών».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 21

Στη διαφάνεια από αριστερά Γαριβαλδινοί που σκοτώθηκαν στο Δρίσκο: Λορέντζος Μαβίλης (52 ετών, Ποιητής -λοχαγός από την Κέρκυρα), Κων/νος Γερακάρης (υπολοχαγός από την Κρήτη), Αλέξανδρος Ηλ. Βραχνός (υπολοχαγός, από τον Πειραιά), Χρήστος Γκάρης (πεζοναύτης, από την Αίγινα), από το  «Ιστορικό Λεύκωμα Κουτσούφλιανης» του Γεωργίου Σάρρου[14].
Και στην επόμενη:
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 22

Από αριστερά οι πεσόντες Κρήτες στη μάχη του Δρίσκου: Ιωάννης Α. Χαϊδεμενάκης, Στυλιανός Χρ. Μανιουδάκης και Νικόλαος Βερυβάκης, από το ίδιο βιβλίο[15].

Ας δούμε τώρα το τηλεγράφημα του Αλέξανδρου Ρώμα με το οποίο ενημέρωνε τον Πρωθυπουργό και τον Αρχηγό του Στρατού Ηπείρου για τα γεγονότα στο Δρίσκο[16]: «Μέτσοβον 29-11-12, ώρα 9μ.μ. Πρωθυπουργόν Αθήνας και Αν/γον Σαπουντζάκην.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 23


Την επαύριον της καταλήψεως του Δρίσκου οι Τούρκοι επετέθησαν ημίν μετά ισχυρών δυνάμεων ανερχόμενοι εις 6000 περίπου, μετά 5 πυροβόλων, 2 μυδραλλιοβόλων προς ανάκτησιν της θέσεως. Η μάχη ήρξατο την 8ην πρωινήν ώραν. Διήρκεσε δε μέχρι της νυκτός. Ημείς ετηρήσαμεν τας θέσεις μας αποκρουσθέντος καθ’ όλην την γραμμήν του εχθρού μετά πολλών ζημιών. Ημείς ευρισκόμεθα επί των υψωμάτων  της δημοσίας οδού Ιωαννίνων και εξικνούμεθα μέχρι των κάτωθι της Αγίας Παρασκευής θέσεων. Κατά την αυτήν ώραν ο εχθρός επετέθη και κατά του εν τη θέσει Λυγγιάδες ευρισκομένου ετέρου Γαριβαλδινού σώματος υπό την διοίκησιν του Πιπίνου Γαριβάλδη ον υπεστήριζον και 4 λυόμενα πυροβόλα και εκεί ο εχθρός απεκρούσθη. Το υπ’ εμέ σώμα εβοηθήθη υπό των Κρητών υπό την διοίκησιν του Αριστείδου Κριάρη, Χρήστου Μακρή και άλλων. Το υπ’ εμέ σώμα επολέμησεν ηρωικώς. Την επαύριον 28 οι Τούρκοι ανερχόμενοι εις 8000 περίπου και υποστηριζόμενοι και υπό μεγάλων τοπομαχικών τηλεβόλων ασφαλώς βαλλόντων από της θέσεως Καστρίτσης επετέθησαν από της χαραυγής μεθ’ όλων των δυνάμεών των. Είχομεν έλλειψιν πυρομαχικών ώστε ηναγκάσθημεν δια των καταληφθέντων λαφήρων Οθωμανικών όπλων Μάουζερ και εσχηματίσαμεν δύο διμοιρίας. Περί την 9ην ώραν ετραυματιζόμην, η δε διεύθυνσης του αγώνος ανετέθη εις τον Πιπίνο Γαριβάλδη. Η έλλειψις πυρομαχικών μας ηνάγκασε να υποχωρήσωμεν, εγώ μεν μετά των τραυματιών εις Πέτραν και σήμερον εις Μέτσοβον. Ο Γαριβάλδης κρατεί την γέφυραν Καμπέρ αγά έχων μετ’ αυτού και μέγα μέρος του υπ’ εμέ σώματος. Υπολογίζω τους εκτός μάχης τεθέντας κατά τας τρεις ημέρας εις διακοσίους των οποίων θέλω σας στείλω όταν δυνηθώ ακριβή κατάλογον. Σήμερον προορίζομαι να σας στείλω τα ονόματα των φονευθέντων κατά τας τρεις μάχας αξιωματικών. Ήτοι Μαβίλης Λαυρέντιος Λοχαγός Κέρκυρα, Τοπάλης Υπολοχαγός Κέρκυρα, Γερακάρης Κων/νος Υπολοχαγός Κρήτη, Βραχνός Αλέξανδρος Υπολοχαγός Πειραιεύς, Χαϊδεμενάκης Ιωάννης Ανθυπολοχαγός. Κρήτη.
 Αρχηγός Ελλήνων Γαριβαλδινών.
Α. ΡΩΜΑΣ»
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 24

(η αυθεντική στολή των Γαριβαλδινών)

Εις απάντηση ο Κωνσταντίνος στέλνει το εξής τηλεγράφημα:

Κύριον Αλέξανδρον Ρώμαν
Δια Τρικκάλων-Μαλακασίου-Μετσόβου
Εις Βίγλαν-Δρίσκου

Εύγε Γαριβαλδινοί

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΔΟΧΟΣ[17]

                                                  ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 25
                                                            
Στη διαφάνεια η αυθεντική στολή του Ρώμα από το Αρχοντικό Ρώμα στη Ζάκυνθο και ο τοίχος με το αυθεντικό πορτρέτο και τη στολή που είδατε πιο πάνω.
                                                                                                           
ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 26

Και συνεχίζει ο Δεβιάζης στο ίδιο φύλλο με αρ. 20, της 8η Αυγούστου 1914, της εφημερίδας, «ΝΕΟΝ ΦΩΣ»:
«Το υπό τον στρατηγόν Γαριβάλδην σώμα διελύθη ακολούθως:
Ιαθείς ο Ρώμας έσπευσε να σχηματίσει και πάλιν νέον σώμα εξ εθελοντών δια να βοηθήσει την κινδυνεύουσαν Ήπειρον.
Η σωτηρία του Αργυροκάστρου οφείλεται εις τον Ρώμαν.
Αλλά ο Ρώμας δεν ήταν πλέον ο ανήρ ο δυνάμενος να υποστεί τας μεγάλας, μεγίστας κακουχίας του πολέμου και ούτω το έξοχον αθλητικόν του σώμα καταβάλλεται και ασθενεί βαρέως εις την Ήπειρον.
Οδηγείται εις τας Αθήνας και αναλαμβάνει προσωρινώς.
Αλλ’ αίφνης ολιγοήμερον φονικόν νόσημα τον φέρει εις τον τάφον εις το άνθος της ηλικίας και δράσεως, αφού ειργάσθη και ηγωνίσθη μετά τόσο ιερού και αγίου ενθουσιασμού δια την ιστορίαν της νεοελληνικής εποποίας».

Η καταγραφή της ασθένειας και εν συνεχεία του θανάτου του Αλέξανδρου Ρώμα από τον τοπικό τύπο δείχνει πως η τοπική κοινωνία συγκλονίστηκε πραγματικά και εκδήλωσε με πραγματική λατρεία το θαυμασμό της για τις θυσίες του τόσων ετών.

Στην Εφημερίδα ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΙΣ[18], εφημερίς εβδομαδιαία πολιτική των φιλελευθέρων  αρχών, έτος 14ο, εν Ζακύνθω τη 15 Μαΐου 1914, αρ. 674 στο άρθρο με τίτλο «Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΤΟΥ κ. ΡΩΜΑ», διαβάζουμε: «Μετά μεγάλης λύπης απάσης της παρ’ ημίν κοινωνίας, ανεξαρτήτως πολιτικής αποχρώσεως, ηκούσθη η ασθένεια του ενδόξου  και προσφιλούς τέκνου της Ζακύνθου, ημετέρου βουλευτού κ. Αλεξάνδρου Σ. Κ. Ρώμα. Η έμπλεος φιλοπατρίας μεγάλη αυτού καρδία δεν έμεινε ήσυχος, εύρε δε εις αυτήν ηχώ ο απεγνωσμένος αγών των Ηπειρωτών υπέρ βωμών και εστιών, και εκ των πρώτων άμα τη ενάρξει του κινήματος καταλιπών ως πάντοτε τα πάντα έτρεξε εις τα πεδία των μαχών, τα οποία επότισε και πέρυσι δια του πολυτίμου αίματός του. Η Ζάκυνθος σύμπασα δέεται υπερηφανευομένη δε δι΄ αυτόν παρακαλεί τον Ύψιστον όπως διαφυλάττει την πολύτιμον ζωήν του Α. Ρ. αποτελούσαν δόξαν, σέμνωμα και μεγαλείον αυτής και παντός του Έθνους. Προς τούτο το Δ.Σ. ετέλεσε την παρ. Παρασκευήν παράκλησιν εν τω Ναώ του πολιούχου Αγίου Διονυσίου υπέρ αναρρώσεως και διαφυλάξεως της υγείας του μεγατίμου συμπολίτου μας και αρχηγού των ελλήνων ερυθροχιτώτων κ. Α. Ρ. ημετέρου δε βουλευτού».

Ενώ Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ[19], ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ, έτος 3ον , αριθ. 135, εν Ζακύνθω , Πέμπτη 10 Ιουλίου 1914
«…Η Ζάκυνθος ως  μία Ψυχή , μετά θλίψεως παρακολουθεί την πορείαν της ασθενείας του μεγάλου και ενδόξου Πατριώτου και τετιμημένου Τέκνου της και δέεαι εις τον Θεόν και παρακαλεί τον Άγιον ημών Προστάτην, όπως αντιπαρέλθη ο υφιστάμενος έτι κίνδυνος και αποδώσουν την υγείαν εις τον πολύτιμον Ασθενή προς χαράν της Οικογενείας Του και της Πατρίδος Αυτού…».

Και στο κύριο άρθρο της: την  Πέμπτη 17 Ιουλίου 1914[20]
Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ Αλ. Ρώμας ΑΠΕΘΑΝΕ!
Ο συντάκτης Χρ. Χιώτης στο άρθρο του με τίτλο: «ΡΩΜΑΣ», γράφει: «Η πανύψηλος δρυς, η σκιάζουσα το ευσκιόφυλλον φύλλωμά της την Πατρίδα μας, εξηράνθη. Ο πολιτικός Όγκος, δια του οποίου η Ζάκυνθος ετιμάτο και εσεμνύνετο, εξηφανίσθη. Ο λατρευτός του Ζακυνθίου Λαού λευκός Πολιτικός και ο άσπιλος Έλλην Πολιτευτής, εσβέσθη. Ο Γίγας Πατριώτης έπεσεν υπέρ της Ελληνικής Ελευθερίας της Ηπείρου. …. Δια τούτο αι κορυφαί του Δομοκού και αι χιονοσκεπείς πεδιάδες του Δρίσκου αντιλαλούν ακόμη την παλικαριάν  και τον πατριωτισμόν του γενναίου Γαριβαλδινού. Αι κορυφαί της βορείου Ηπείρου διαλαλούν ακόμη το θάρρος του κόμητος Αλεξάνδρου Ρώμα. Τα στενά της Μονής του Τσέπου εξακολουθητικώς διασαλπίζουν τον μεγάλον πατριωτισμόν του και την αφάνταστον αυτοθυσίαν του. Το Αργυρόκαστρον θαυμάζει τον Ελευθερωτήν του. Η Μακεδονία και η  Ήπειρος θρηνεί τον πολεμιστήν Αλεξανδρον Ρώμαν. ….».

Η Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 16 Ιουλίου 1914, αρ. 17, έτος 1ον κυκλοφορεί με πένθος και κύριο άρθρο:
«Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞ. ΡΩΜΑ

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 27 και 28 (λεπτομέρεια)
   


Απερίγραπτος είναι η εκδήλωσις της λύπης των Ζακυνθίων επί των οδυνηρώ αγγέλματι. Αυθωρεί πάσα κίνησις εν τη πόλει κατέπαυσεν, οι άνθρωποι κατέλιπον τας εργασίας των και κατηφείς και σιωπηλοί συνεκεντρούντο έξωθεν της λέσχης «Ζάκυνθος» δια να πληροφοριθώσι ασφαλώς περί του μεγάλου δυστυχήματος το οποίον έπληξεν την Ζάκυνθον. Πένθος ειλικρινές, πένθος πάνδημον, εύγλωττον εν τη ηρέμω αφωνία του ηπλώθη απ’ άκρου εις άκρον της πόλεως. Τα καταστήματα έκλειον τας θύρας των, τα κέντρα ηρημώθησαν, και μικροί και μεγάλοι με την λύπην εζωγραφισμένην εις τα πρόσωπα, περιφερόμενοι εξωτερίκευον προς αλλήλους την συμπάθειαν των προς τον προώρως αποθανόντα λατρευτόν συμπολίτην μας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 29


Στην επόμενη διαφάνεια «ΤΟ ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ» με δέκα αποφάσεις από τις οποίες θα σας διαβάσω τα 6 έως 8:
6ον) Η κηδεία να γίνει δημοτική δαπάνη και δημοτική επίσης δαπάνη να κατασκευασθεί μαρμάρινον το άγαλμα του εκλιπόντος διαπρεπούς πολίτου, όπερ στηθήσεται εις κεντρικόν της πόλεως μέρος, ορισθησόμενον εν άλλη συνεδριάσει του Σώματος.
7ον) Να ενδυθώσι δια λεπτού διαφανούς υφάσματος οι ήλιοι και οι λαμπτήρες του ηλεκτρικού κατά μήκος των οδών όπου θα παρελάσει η κηδεία και να ώσι καθ’ όλην την ημέραν ανημμένοι.
8ον) Το δημοτικόν πένθος να αρχίσει από της ημέρας  της 11ης Ιουλίου και να λήξει τρεις ημέρας μετά τον ενταφιασμόν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 30

Δημοσιεύεται επίσης  ο «ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣ ΥΠΟ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ Λ. Δ. ΚΑΡΡΕΡ: «….. Κατά την ένδοξον εκστρατείαν του 1912 εν τω Δρίσκω το όνομα του Α.Ρ. δημιουργεί μίαν εποποιίαν την οποίαν υπερφυώς χρωματίζει δια του αίματός του. Και τελευταίως ότε η ελληνικότης μέρους της Ηπείρου ετέθη εν αμφιβόλω και πάλιν ακούραστος ο Ρώμας σπεύδει εις της πατρίδος τα κελεύσματα και συνεχίζει την εθνικήν αποστολήν του»[21].

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 31


Ενώ ΠΡΟ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ο ποιητής Άγγελος Σαλούτσης:

«Ότι κι αν ψάλει η Μούσα μου, θάναι μικρό για Σένα
Σε κλαίνε τόσα χώματα, που τάχει ποτισμένα
Το πικρό δάκρυ της σκλαβιάς, το αίμα το δικό σου
Και η Ζάκυνθος που αιώνεια, θα κλαίει το χωρισμό σου….
…………………………………………………….

Βογγάει για σένα ο Δομοκός, η Κρήτη μας δακρύζει
Ο Δρίσκος, τ’ Αργυρόκαστρο μπροστά σου γονατίζει
Για να φιλήσουν τη μορφή, την πολυτιμημένη
Τέτοια καρδιά, μ’ αισθήματα, με πόθους στολισμένη
Καρδιά που θα λατρεύουνε, με σεβασμό τα χρόνια….
……………………………………………………….[22]»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 32

(η έγχρωμη λιθογραφία του Μουσείου)

Και ο ποιητής Ιωάννης Κολώνιας στον  ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ, της Πέμπτης 24 Ιουλίου 1914 γράφει:
«Επάνω δε στο φέρετρο, η γαλανή Σημαία
Εφαίνετο πιο ένδοξη κι ακόμη πιο ωραία[23]»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 33

(άποψη τοίχου Μουσείου)

Από ένα παιχνίδι της μοίρας ο Αλέξανδρος Ρώμας πεθαίνει την ίδια μέρα που γεννιέται: 10 Ιουλίου 1914Ετάφη στη Ζάκυνθο στον οικογενειακό τάφο στο Λυκούδι.[24]&[25].

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 34

(O τάφος του Αλέξανδρου Ρώμα από το οικογενειακό Νεκροταφείο στο Λυκούδι)

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΤΕΛΟΥΣ: 35

(Προσωπογραφία Αλέξανδρου Ρώμα, λάδι σε μουσαμά, έργο Παναγιώτη Πλαίσα-Νίκα του νεώτερου, 1897, ιδιωτική συλλογή).


Κυρίες και Κύριοι,

Η Ζάκυνθος σεμνύνεται γιατί στη δική της γη γεννήθηκε ο Εθνικός μας Ποιητής και ανδρώθηκαν γενναίοι, όπως ο Αλέξανδρος Ρώμας, του οποίου το αίμα έσταξε στη γη της Ηπείρου.
 Αλλά ο Ρώμας δεν έκανε κάτι αντίθετο με τα πιστεύω του.
Άλλωστε στην πρώτη του ομιλία στη θέση του Προέδρου της Βουλής (3 Νοεμβρίου 1897- 9 Δεκεμβρίου 1898), σε ηλικία 34 ετών, ο ίδιος σημειώνει:

Κύριοι Βουλευταί,
 «….. Έμβλημα ιερόν και σημείον ατενές πάντων ημών έστω η τιμή και το συμφέρον της πατρίδος…..Εν τω σημείω τούτω ακλόνητοι ιστάμενοι και σκιαζόμενοι υπό τας πτυχάς της σημαίας των πατέρων μας, οίτινες μας παρέδωκαν Ελλάδα ελευθέραν και ανεξάρτητον, μετά θάρρους δυνάμεθα να ατενίσωμεν εις τας ευγενείς και ιεράς ελπίδας, αίτινες εθέρμαναν τας καρδίας αυτών[26]».

Αυτή, Κυρίες και Κύριοι, την ελευθέραν και ανεξάρτητον Ελλάδα, οφείλουμε κι εμείς οι νεότεροι να διαφυλάττουμε, γι’ αυτό και η αποψινή εκδήλωση μνήμης και τιμής, που υπομιμνήσκει τους αρραγείς δεσμούς Ζακύνθου και Ιωαννίνων, Ιονίων Νήσων και Ηπείρου, λειτουργεί τόσο επετειακά για την απελευθέρωση της πόλης σας, όσο και ανανεωτικά της εθνικής υπόσχεσης πως κάθε φορά που η πατρίδα θα μας χρειαστεί θα  δώσουμε όλοι μαζί, σαν ένα σώμα, το παρόν.

Σας ευχαριστώ!





[1] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 23 Ιουλίου 1914, αρ. 18, έτος 1ον.
[2] Λεωνίδα Χ. Ζώη, Λεξικόν Ιστορικόν και Λαογραφικόν Ζακύνθου, τόμος Α΄, Ιστορικόν – Βιογραφικόν, Ζάκυνθος 2011, έκδ. Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων – Αστική μη κερδοσκοπική Εταιρία «ΤΡΙΜΟΡΦΟ», σελ. 571.
[3] Γεωργίου Π. Κουρνούτου, Tα Επτάνησα ανάμεσα σ’ Ανατολή & Δύση, Δημοσιεύματα Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών (6). Ο κ. Γ. Κουρνούτος προσκαλεσμένος της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών μίλησε σε δημόσια συνεδρία της, στην Αίθουσα του Μουσείου Σολωμού της Κέρκυρας στις 2 Μαΐου 1981. Πρωτότυπο αντίτυπο ευρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Μουσείου Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων.
[4] Ντίνου Κονόμου, Ηπειρώτες στη Ζάκυνθο, εκδ. Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1964, σελ.8.
[5] Ντίνου Κονόμου, ό.π., σελ.15.
[6] Ντίνου Κονόμου, ό.π. σελ.17 -18.
[7] Ιωάννης Μ. Δεμέτης, Κυριώτερα Συμβάντα της νήσου Ζακύνθου, 1874-1907 υπό Διονυσίου Κλάδη Υιού του Ιερέως Παναγιώτη, σελ.91.
[8] Γεώργιος Ν. Σάρρος, Ιστορικό Λεύκωμα Κουτσούφλιανης: Η ιστορική διαδρομή ενός Βλάχικου χωριού της Πίνδου, Εθνική Εταιρεία – Ατυχής Πόλεμος 1897. 13 Μαΐου 1898. Το Ολοκαύτωμα της Κουτσούφλιανης και ο Εθελούσιος Εκπατρισμός των Κουτσουφλιανιτών, εκδ. Δρόμων, Αθήνα 2006, σελ 238.

[9] Γιάννη Δεμέτη, Σκαλίζοντας την Ιστορία. Η ηρωική Κουτσούφλιανη και η Λίνα Μαυρομιχάλη – Ρώμα, εφημερίδα «Ημέρα τση Ζάκυθος» φύλλο 4116, Πέμπτη 20.10.2011.

[10] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 16 Ιουλίου 1914, αρ. 17, έτος 1ον.
[11] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 23 Ιουλίου 1914, αρ. 18, έτος 1ον.
[12] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 8 Αυγούστου 1914, αρ. 20, έτος 1ον.
[13] Γεώργιος Ν. Σάρρος, ό.π., εκδ. Δρόμων, Αθήνα 2006, σελ.423.
[14] Γεώργιος Ν. Σάρρος, ό.π., εικόνα 456.
[15] Γεώργιος Ν. Σάρρος, ό.π., εικόνα 457.
[16] Από το βιβλίο : «Ο Ελληνικός Στρατός κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913», Αθήνα 1932, δημοσιεύεται στο  Γεώργιος Ν. Σάρρος, ό.π., σ. 422.
[17] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 8 Αυγούστου 1914, αρ. 20, έτος 1ον.
[18] ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΙΣ, εφημερίς εβδομαδιαία πολιτική των φιλελευθέρων  αρχών, έτος 14ο, εν Ζακύνθω τη 15 Μαΐου 1914, αρ. 674.
[19] Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ, έτος 3ον , αριθ. 135, εν Ζακύνθω , Πέμπτη 10 Ιουλίου 1914.
[20] Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ, έτος 3ον, αριθ. 136, εν Ζακύνθω , Πέμπτη 17 Ιουλίου 1914.
[21] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ» των συμφερόντων του Δήμου, 16 Ιουλίου 1914, αρ. 17, έτος 1ον.
[22] Εβδομαδιαία Εφημερίς «ΝΕΟΝ ΦΩΣ», ό.π.
[23] Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ, έτος 3ον , αριθ. 137, εν Ζακύνθω , Πέμπτη 24 Ιουλίου 1914.
[24] Γιάννη Δεμέτη, Οδηγός Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, Αθήνα 1987., σ.38-39.

[25] Νίκος Κουρκουμέλης, Το σώμα των ελλήνων ερυθροχιτώνων του Αλεξάνδρου Ρώμα στη Μάχη του Δρίσκου 26-28 Νοεμβρίου 1912, στο: http://exalapaxas.blogspot.gr/2013/01/26-28-1912_3.html

[26] Πρόεδροι της Βουλής Γερουσίας & Εθνοσυνέλευσεων 1821-2008, εκδ. Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2009, σελ. 287.


2 σχόλια:

  1. Τα θερμά μου συγχαρητήρια Κατερίνα μου.
    Πόσα αγνοούσα, και πόσα έμαθα διαβάζοντας αυτό το πόνημα σου.
    Θα το χαρακτηρίσω πόνημα ψυχής γιατί διέκρινα μέσα σε αυτό ένα κομμάτι από την ψυχή σου!
    Είμαι ευτυχής και ευγνωμονούσα που είμαστε ΦΙΛΕΣ.
    Με όλη μου την αγάπη
    Μαρία Σιδηροκαστρίτη-Κοντονή

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σ΄ευχαριστώ πολύ Μαρία μου, για τα καλά σου λόγια. Ξέρω ότι είναι από την καρδιά σου και μάλιστα από έναν άνθρωπο με γνώσεις κι ευαισθησίες για την ιστορία του τόπου μας. Την αγάπη μου. Κι εγω χαίρομαι πραγματικά και είμαι ευγνώμων που είμαστε Φίλες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή